Author: Институт перевода Библии
Date: 2024-11-19T12:36:51.613188+00:00

Библи: Ерэмияа

Библи: Ерэмияа

1. ИНСТИТУТ ЯЗЫКОЗНАНИЯ РАН

2. ОРОЛТО ҮГЭ

1. Ерэмияа

1. Үгэ тайлбарилгын толи

2. Хабсаралта

ИНСТИТУТ ЯЗЫКОЗНАНИЯ РАН

ИНСТИТУТ ЯЗЫКОЗНАНИЯ РАН

БИБЛИ

Нангин Бэшэг оршуулгын институт

Россиин Библиин бүлгэм

Москва, 2024

УДК 22.05

ББК 86.37-2

Б 59

Утверждено к печати ученым советом

Федерального государственного бюджетного учреждения науки

Института языкознания Российской академии наук

Рецензенты:

доктор филологических наук Дамбуева П. П
доктор филологических наук Харанутова Д. Ш.

Электронные и аудиоверсии переводов Библии на бурятский язык можно найти на сайте Института перевода Библии
https:
ibt.org.ru/media?id=BUR

Библи. – Москва: Институт перевода Библии, Российское Библейское Общество, 2024. – 2304 с.

ISBN 978-5-93943-336-5

Газар дэбисхэрэй зураг:

© UBS, 1994; © UBS, 1999; Horace Knowles

© The British & Foreign Bible Society 1954, 1967, 1972

© Институт перевода Библии, перевод, комментарии, 2024

© Российское Библейское Общество, перевод, комментарии, 2024

© Оформление. Институт перевода Библии, 2024

Creative Commons: BY-NC-ND 4.0

© Институт перевода Библии; Информацию о лицензии этого издания можно найти здесь: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.ru

Институт перевода Библии

Институт перевода Библии, 101000 Москва, Главпочтамт, а/я 360
ibt_inform@ibt.org.ru

Правила использования текстов библейских переводов ИПБ: https://ibt.org.ru/ru/rules

ОРОЛТО ҮГЭ

ОРОЛТО ҮГЭ

Библи гээшэ юун бэ

«Библи» гэжэ үгэ хадаа «ном» гэһэн удхатай грек үгэһөө гарбалтай. Библи христиан заншалаар, мүн иудей ба лала (ислам) шажангуудта зарим хубяараа, Нангин Бэшэг гэжэ тоологдодог. Тэрэ хоёр гол хубида хубаагдана:

Хуушан Хэлсээн. Эдэ 39 ном Иисүүс Христоосой мүндэлхын урда тээ нэгэ хахад мянган жэлэй туршада эртэ урдын еврей болон арам хэлэнүүд дээрэ бэшэгдэнхэй. Номуудай гол удха – Бурхан болон еврей арадай хоорондохи харилсаан. Энэ согсолбори дотор еврей арадай түүхэ, шажанай хуули ёһонууд ба Израилиин олониитын гурим журамууд, Бурханда магтаал үргэһэн һайхан шүлэгүүд ба дуунууд, зальбарал, гүнзэгы оюун бодолнууд, ерээдүй саг тушаа лүндэн табилга ба бусад олоор дайралдана.

Бурханай ба Тэрэнэй шэлэн абаһан арад түмэн болохо еврейнүүдэй хоорондохи харилсаанда шухала үүргэ дүүргэһэн Моисейн нэрээр түрүүшын табан ном нэрлэгдэнхэй: Моисейн табан ном. Заримдаа Моисейн Һургаал гээд эдэ табан номые нэрлэдэг. Удаадахи номууд тухай хэлэбэл, Эзэнэй үреэһэн орон нютагта израильшуудай ажабайдал, удамаршад болон хаашуулайнь амжалта ба доройтолго тэдээн дотор зураглагдана. Дараань, ирагуу найраглалай түхэл маягаар зохёогдоһон номууд һубарина. Тэдэ болбол ямар аргаар Бурханда магтаал үргэхэб, сэсэн мэргэн ухаатай болохоб гэжэ бидэниие һургана. Эзэнэй айладхал арад түмэндэ дамжуулдаг ба Бурханда үнэн сэхэ байхые уряалдаг Ехэ болон Бага лүндэншэдэй номууд Хуушан Хэлсээнэй түгэсхэлдэ оруулагданхай.

Шэнэ Хэлсээн. Эдэ 27 ном Иисүүс Христоосой мүндэлһэнэй удаа, манай ээрын 1-дэхи зуун жэлдэ эртэ урдын грек хэлэн дээрэ бэшэгдээ бэлэй. Шэнэ Хэлсээнэй үндэһэн һуури тухай дурдабал, оршолон дэлхэйе Абарагша Иисүүс Христоосой амидарал, һургаал, наһа баралга ба амидыралга тухай хөөрэһэн дүрбэн Һайн Мэдээсэл болоно. Тэдэнэй удаа – Элшэнэрэй бүтээһэн хэрэгүүд тухай ном. Иисүүсэй огторгойдо дэгдэһэнэй һүүлээр христиан бүлгэмэй ажабайдал, Римэй хаан ороной дэбисхэр дайдаар шабинарайнь Һайн Мэдээсэл тараажа эхилһэн тухай энэ ном соо хэлэгдэнэ. Дараань – Христоосой шабинарай бэшэһэн хандалганууд. Тэдэ хадаа христиан бүлгэмүүдые болон ганса нэгэ хүнүүдые этигэл һүзэгэйнь талаар дэмжэн, Эзэндэ һайшаагдама ажабайдал сахин һуухыень уряална. Шэнэ Хэлсээнэй түгэсхэл ном бол Иоаннай бэшэһэн гэршэлгэ мүн. Бурханда эсэргүү хүсэн бүримүһэн дарагдаха гэһэн удха тэрээн соо далда хэлээр зураглагдана.

Библи буряад хэлэндэ оршуулга

Бэшэгдэһэн сагһаа хойшо энэ нангин Ном дэлхэйн угаа олон хэлэнүүдтэ оршуулагдаһан юм. Мүнөө сагта дэлхэй дээрэ 7 мянга үлүүтэй хэлэнүүд бии. Тэдэнэй 700-дань шахуу Библиин бүхы номууд оршуулагданхай. Библиин зарим хуби үшөө 2 мянган хэлэн дээрэ хүрбүүлэгдээ.

Ородой Библиин бүлгэмэй ба Нангин Бэшэг оршуулгын Институдай оршуулагшадай бүлэг энэ гайхамшагта номые буряад хэлэндэ оршуулжа, мүлин-заһан бэлэн болгоо. Тус бүлэгэй бүридэлдэ буряад хэлэнэй мэргэжэлтэд, бэшээшэд, мүн Ородой болон хари гүрэнүүдэй мэргэжэлтэд оролсоо. Оршуулга хадаа удхын ба түхэл маягай талаар хэдэн шатын шалгалта дабан гараа. Оршуулагшадай бүлэгэй гол зорилгонь еврей, арам, грек хэлэнүүд дээрэ бэшэгдэнхэй эхэ бэшэгэйнь удхые зүбөөр дамжуулха гээшэ бэлэй. Энэ даабари дүүргэхын тула оршуулагшадай бүлэг Библиин талаар мүнөө үеын нэрэ хүндэтэ тайлбаринуудые хэрэглээ, мүн тиихэдэ Библиин урданай болон оршон сагай хэдэн хэлэнүүдтэхи оршуулгануудтай сасуулан шалгаа һэн. Иигэжэ анханай удхыень зүбөөр дамжуулан гаргаха гээшые ажал хүдэлмэриин гол ёһо гурим болгон баримталжа, оршуулагшадай бүлэг хүдэлөө юм. Гадна, бидэ тус удхыень бүгэдэ зоной ойлгохоор, оршон үеын удха зохёолой һайхан хэлэн дээрэ хүрбүүлэн гаргахые оролдообди. Зарим уншагшадта урданай үгэ гэжэ һанагдамаар нэгэ тэды үгэ оршуулгадаа хэрэглэхэ ушар гарадаг байгаа. Байн-ошон эдэ үгэнүүд буряад хэлэндэ дахин үргэнөөр хэрэглэгдэдэг болохо гэжэ найданабди.

Библи буряад хэлэндэ оршуулха ажал олон жэлэй туршада үргэлжэлөө. 2010 ондо Шэнэ Хэлсээн хэблэгдээ, мүн Хуушан Хэлсээнэй «Эхин» гэжэ ном хэблэгдээ бэлэй. Эдэ хадаа туршалгын хэблэлнүүд байгаа мүн. Харин мүнөө буряад уншагшад түрэл хэлэн дээрээ Библиин дүүрэн согсолбори уншаха аргатай болобо. Энэ хадаа түүхэдэ анха түрүүшынхиеэ Библиин бүхы номууд буряад хэлэн дээрэ нэгэ хабтаһан доро хэблэгдэн гараба гээшэ. 19-дэхи зуун жэлдэ Британиин шажан дэлгэрүүлгын холбооной шажан дэлгэрүүлэгшэд Библиин бүхы номуудые оршуулаад, нэгэ хабтаһан доро бэшэ, харин ами аминдань хэблээ. Тэрэ оршуулга хуушан монгол бэшэг дээрэ хэгдэһэн ушарһаа мүнөө тэрэниие гансал эрдэмтэд ойлгохо аргатай. Туршалгын хэблэлнүүд шалгагдаа, алдуунууд заһагдаа, уншагшадай дунда асуулта ябуулагдажа, дүнгынь анхаралда абтаа, зарим ойлгосогүй, орёо удхатай үгэнүүд һэлгэгдээ.

Текст хэдэн бүлэг болон үгүүлэлнүүдтэ хубаагдахадаа, Библиин ород хэлэн дээрэхи Синодальна оршуулгые дагаа. Гэбэшье зарим ушарта хоёр-гурбан үгүүлэл нэгэдхэгдэжэ, үйлэ хэрэгүүдые гү, али удха эли тодоор гаргаха гэһэн зорилго нэн түрүүн хэрэгжүүлэгдээ. Буряад хэлэндэ оршуулгын үндэһэн боложо абтаһан номһоо ондоо, грек хэлэндэхи һүүлэй оршуулгануудһаа үндэһэлһэн зарим үгүүлэлнүүд Шэнэ Хэлсээнэй ород Синодальна оршуулга дотор дайралдана. Иимэ үгүүлэлнүүд буряад оршуулгада оруулагдаагүй, сноско соо заагдаа.

Буряад уншагшад болбол ород соёл болон удха зохёолые һайн мэдэхэ ушарһаа мэдээжэ хүнэй гү, али орон нютагай нэрэнүүд зарим газарта ород Синодальна оршуулгые даган, тэрэ зандаа үгтөө. Харин бидэ гол түлэб эхэ хэлэн дээрээ хүнэй ба нютагай нэрэнүүд ямараар дуулданаб, тиимээр лэ хүрбүүлхые оролдообди. Тиихэдэ ород бэшэлгэнь али болохоороо анхарагдаа ааб даа.

Туһа болохо хабсаргалтанууд

Тус оршуулга ойлгоходо туһа болохо материалнууд энэ хабтаһан доро хабсаргаатай. Эдэ бол Библиин хуби бэшэ гээд ойлгохо хэрэгтэй, имагтал туһаламжа. Юрын бэшэ, эртэ урдын энэ номые ойлгоходо зондо туһалха гэжэ найдажа, бидэ эдэниие оруулаабди. Ном бүхэнэй урда оролто үгэ бэшэгдээ. Тэрээн дотор номой гол сэдэбүүд, зохёолшон болон бэшэгдэһэн үе саг тухайнь нэгэ тэды мэдээн уншагшадта дурадхагдана. Номуудай бүлэг бүхэн багахан хубинуудта удхаараа хубаагдажа, эдэ хубинуудта нэрэ үгтөө. Библиин зарим хэһэг һайнаар ойлгохын тула адлирхуу хэһэг зааһан мэдээнүүд оруулагдаа.

Зарим ушарта тобшо сносконууд үгтэжэ, ойлгоходо орёо нэрэнүүдэй, үгэнүүдэй болон тэрэ урданай сагай ажабайдалай тусгаар илгаанууд удхалан бэшэгдээ. Мүн энэ-тэрэ орёо үгүүлэлые ондоогоор ойлгомоор гэжэ гү, али урданай хуйламал бэшэгүүдэй хоорондохи зүрилдөөн тухай хуряангы мэдээн хуудаһанай доро үгтэнэ.

Библи соо оло удаа дайралдадаг гол шухала ойлгосонуудые тайлбарилга хэблэлэй түгэсхэлдэ оруулагдаа. Тэрэ үни үе сагай түүхые зүбөөр ойлгохын тула үнгэтэ газар дэбисхэрэй зурагууд ниитэлэгдээ.

Түгэсхэл

Библи болбол хүн түрэлтэнэй түүхэдэ Агууехэ ном гээшэ. Элдэб шажангуудай түлөөлэгшэд энээниие баталдаг. Библи хадаа тад ондоо үе саг ба ажамидарал, эртэ урдын сагта Дүтын Дурна зүгтэхи зоной туйлалта, ажабайдалые зураглаһан түүхын үнэтэ баталамжа мүн. Дэлхэйн уран һайханай һанда тоо томшогүй дүрэ образуудай, үйлэ хэрэгүүдэй хүгжэлтэ бэлэглэһэн гол үндэһэн хадаа Библи болоно. Гэхэтэй хамта, Библи гээшэ уран зураашад, зохёолшодой бүтээлэй һабагша татадаг һанһаа, түүхын баталамжаһаа үлүү ехэ. Библи гээшэ Бурханай болон хүнэй хоорондохи харилсаанай бэшэг, улад зондо Тэрэнэй заабарилһан захяа заабари, хүнэй дүрсэ абажа, дэлхэй дээрэ Бурханай ажаһууһан, номнол ябуулһанай гэршэлгэ мүн. Бүтээгшын арад зондо айладхал ойлгохоёо эрмэлзэн уншагша нэгэндэл Нангин Бэшэгэй удха нээгдэдэг.

Бурханай үгые буряад арадта энэ оршуулга бүримүһэн дамжуулха, зон Эзэндэ бүхы зүрхэ сэдьхэлээрээ этигэн, Һайн Мэдээсэлэй ёһо гуримуудые сахин ажаһууха гэжэ найданабди. Ородой Библиин бүлгэм ба Нангин Бэшэг оршуулгын Институт энэ Нангин Бэшэг оршуулһан, заһабарилһан бүхы мэргэжэлтэдтэ баяр баясхалан хүргэнэ. Тус оршуулгые хэблэхэдэ туһалһан зондо мүн лэ баяр хүргэнэбди.

Ерэмияа

Ерэмияа

1. Ерэмияа лүндэншын ном

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

48

49

50

51

52

Ерэмияа лүндэншын ном

Ерэмияа лүндэншын ном

Дүтын Дурна зүгэй олохон гүрэнүүдые дайлан эзэлһэн агууехэ Ассириин импери манай ээрын урдахи VII зуун жэлдэ үгы хэгдэбэ. Хүсэндөө ороһон Вавилоон гүрэн тэрэнэй һуури эзэлбэ. Тэрэ үедэ халдейшууд тэндэ засаг баряад байгаа. Байн-ошон халдейшууд Дүтын Дурна зүгэй гүрэнүүдые өөрын мэдэлэй болгожо эхилээ бэлэй. Харин Ханаһаанһаа урдуур оршодог агууехэ түүхэтэй үшөө ондоо гүрэн хүсэтэй боложо эхилээд байгаа. Тэрэ саашадаа Вавилоондо дарагдаха гэжэ тэрэ үедэ үшөө мэдэгдээгүй байгаа. Тиимэһээ Египет Вавилооной эзэрхэлгэһээ абарха аалам гэжэ бишыхан Иудын гүрэн хоёр томо гүрэнүүдэй хоорондо арга мүрөө бэдэржэ, гол түлэб Египедтэ найдажа байгаа бэлэй.

Иудын гүрэниие хэһээхын тула Вавилооной хаан Навуходоносор манай ээрын урдахи 597 ондо залуу еврей хаан Ехонияае шэрээһээнь хаяжа, тэрэнэй абга Цэдэкиие хаан шэрээдэ заларуулаа һэн. Хэдэн жэлэй удаа Цэдэкиия Вавилооной урдаһаа эсэргүүсэбэ, тиихэдэнь Навуходоносор Иудын хан түрэдэ добтолоо бэлэй. Шанга хатуу бүһэлэлтэдэ хоёр жэлэй туршада байгаад (манай ээрын урдахи 589-587 онууд), ниислэл хото Иерусалим халдейшуудай сэрэгтэ эзэлэгдээ. Вавилооншууд хотые дууһан һандаргаад, угаа олон зониие баряанда туун абаашаа бэлэй.

Түүхын иимэ хүндэ хүшэр сагта лүндэншэ Ерэмияагай ажаябуулга эхилһэн гээшэ. Тэрэ табин шахуу жэлэй туршада (манай ээрын урдахи 620-ёод – 580-яад онууд) еврей арад түмэндэ Бурханай үгэ айладан байгаа. Лүндэн табижа эхилһэн түрүүшын тэрэнэй жэлдэ Эзэндэ үнэн сэхэ Ёшияа хаан шэрээ эзэлжэ байгаа. Тэрэ Иудын хан түрые нүгэлһөө һалгааха, онгонуудта мүргэхэгүй гэжэ ехэ оролдоһон гээшэ. Харин тэрэнэй наһа бараһанай удаа хэдэн хаашуул (Иохааз, Ёякиим, Ехонияа, Цэдэкиия) хан шэрээдэ удаа дараалан заларһан гээшэ, тэдэ Бурханда харша үйлэ хэрэгүүдые, нүгэл хэдэг байгаа. Эдэ хаашуулай болон арад түмэнэй нүгэлөө наманшалха, Эзэндээ дахин эрьехэ дурагүй байһанайнь түлөө Ерэмияа Бурхан тэдэниие шүүбэрилхэ гэжэ лүндэн айладхадаг һэн.

Гол түлэб ирагуу найрагай хэбээр бэшээтэй бусад лүндэншэдэй номдо орходоо энэ ном хадаа прозын олон хубинуудтай (түхэл маягаараа Хуули дабталга номдо адли), Ерэмияагай амидаралай шухала үйлэ хэрэгүүд тушаа хөөрэнэ, тиимэһээ бусад лүндэншэдтэ орходоо энэ лүндэншэ тухай оло юумэ мэдэнэбди. Ерэмияа өөр тухайгаа саг үргэлжэ хөөрэнэ, гашуун хүндэ хуби табиландаа гомдон Бурханда хандана, Тэрээнтэй арсалданашье. Лүндэншэ гээшэ өөрөө һайн дураараа Бурханда алба хэхые шэлэн абаһан хүн мүн. Энэ албан хүндэ хүшэр гээд бидэ Ерэмияагай жэшээ дээрэ үзэнэбди. Гэбэшье тэрэ Бурханда бүхы зүрхэ сэдьхэлээрээ эрмэлзэн, албална, хэзээдэшье Бурханаа орхиногүй.

Заншалай ёһоор, Ерэмияа болбол мүн лэ «Ерэмияагай гашуудал» номой зохёолшон болоно.

1

1^1Бэньямиин обогой газар нютагта оршогшо Анатоот хотын санаартан Хилкияагай хүбүүн Ерэмияа гэгшын үгэ хүүр, үйлэ хэрэгүүд гэбэл энэ+. 2Аммооной хүбүүн Ёшияагай арбан гурбадахи жэлээ Иудын хаан түрые зонхилжо байхадань, Ерэмияада Эзэн айладхал буулгаһан гэхэ+. 3Ёшияагай хүбүүн Ёякиимэй Иудын хаан түрэ зонхилжо байха үедэ Тэрэ Ерэмияада мүн лэ хандаа. Ёшияагай үшөө нэгэ хүбүүн Цэдэкиия гэгшын хаан түрэ барижа, хааншалалгынь арба нэгэдэхи жэлэй эсэс хүрэтэр Эзэн Ерэмияада айладхал буулгажал байгаа. Тэрэ онойнь табадахи һарада Иерусалимай ажаһуугшад баряанда абтан сүлэгдөө бэлэй+.

Наһанайнь хэрэгтэ дуудалга

4Эзэн намда:+

5– Умай соо шамайе бүрилдүүлхынгөө урда тээ Би шамайе түсэблөөб, түрэхыншни урда тээ Би шамайе арюудхан, уласуудта лүндэншөөр Би шамайе табяаб, – гэжэ айладхаба.

6Тиихэдэнь би:

– Аяа, Эзэн Бурхамни! Юун гэжэ хэлэхэеэ мэдэнэгүйлби, үшөө залуу байнаб, – гэжэ харюусабаб+.

7Теэд Эзэн намда:

– Үшөө залууб гэжэ бү хэлэ. Хайшаашье шамайе эльгээбэлни, ошохош. Захирһан бүхы юумыемни хэлэхэш. 8Хэнһээшье бү ай, аршалхын тула Би шамтай хамта байнаб. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхажа байна мүн! – гэбэ+.

9Тиигээд Эзэн гараа һарбайн, минии уралда хүрэжэ, намда:

– Анхара, хэлэхэ үгэнүүдыешни Би шамда дамжуулбаб+. 10Арад уласуудые, хаан түрэнүүдые үндэһөөрнь үгы хэхын, үрижэ байхын, һандаргаахын, һалгаахын, байгуулан барижа, һуулган үндэһэлхыншни тула мүнөө Би шамда эрхэ түлөөлгэнүүдые үршөөнэб, – гэжэ айладхал буулгаба+.

Хоёр үзэгдэл

11Эзэн намһаа:

– Ерэмияа, ши юу харанабши? – гэжэ асууба.

Би:

– Гүйлсэ модоной мүшэр харанаб, – гэбэб+.

12Эзэн:

– Ши зүб харанаш. Үгэнүүдэйнгэөө бэелдэхые харахын тула Би энэ ажаглажа һэргэг[*] байна гээшэб, – гэбэ.

13Эзэн дахин намһаа:

– Юу харанабши? – гэжэ асууба.

Би:

– Бусалжа байһан уһатай тогоо харанаб, хойто зүгһөө тэрэ харагдана, – гэжэ харюусабаб+.

14Тиихэдэ Эзэн намда:

– Энэ нютаг ороной бүхы ажаһуугшадта гай тодхор хойто зүгһөө тохёолдохо+. 15Юуб гэхэдэ, хойто зүгэй хаан түрэнүүдэй бүхы угсаатануудые ерэхыень Би дуудахаб. Тэдэ ерэжэ, хаан шэрээгээ Иерусалимай хаалгануудай хажууда, бүхы ханануудыень тойруулан, мүн Иудын бүхы хотонуудые тойруулан табиха+. 16Намайе орхижо, ондоо бурхадта үргэл үргэжэ, шүтөөнүүдые хэжэ, тэдээндэ һүгэдэн мүргэдэг болоһонойнь, нүгэл үйлэдэһэнэйнь тула Би Өөрын арадта хэһээлтэ амасуулхаб. 17Ши одоо бэеэ зэһээд, Минии захирһан бүхы юумэ тэдээндэ ошожо дуулга. Тэдээнһээ бү ай, үгы һааш, Би шамайе тэдэнэй урда бүри ехээр айлгахаб!+
18-19Харыш, Ерэмияа, Би таанадые мүнөө бүхы газар нютагай урдаһаа бүхэлэлтэтэй хото, түмэр бахана, гуулин хэрэм мэтэ болгон табибаб. Иудын хаашуул, амбан захирагшад, санаартад болон газар нютагай арад түмэн бултадаа таанадай урдаһаа эсэргүүсэхэ, гэбэшье тэдэ таанарые диилэхэгүй. Юуб гэхэдэ, Би таанарые хамгаалхын тула таанадтай хамта байлсахаб. Энээниие Би, Эзэн, тунхаглан айладхажа байна мүн!+

2

Бурханай харууһан доро

2^1Эзэн айладхал намда буулгажа, 2Иерусалимай хүн бүхэндэ иимэ зар соносхол дуулгахыемни захирба:

Таанадай эдир залуу байхадаа
Намда үнэн сэхэ байһые,
гүлмэр залуухан һамгандал,
Намда дураяа бэлэглэдэгые,
элһэн сүл губяар, талха таряанай
ургадаггүй газар нютагаар
Намайе дахан ябаһыетнай һанажа байнаб+.
3Израиль, таанад Минии нангин хуби,
ургасымни дээжэ мэтэ бэлэйт.

Таанадые харшалагша уласуудые бултыень буруутан болгожо,
гай тодхор тэдээндэ буулгаа бэлэйб.

Энэ болбол Би, Эзэн, айладхажа байгаа мүн!+

Израилиин уг гарбалай нүгэл

4Яковай үри һадаһад, Израилиин бүхы обогууд, Эзэнэй айладхал соносогты!

5Эзэн иигэжэ айладхажа байна:

Таанарай үбгэ эсэгэнэр Намда
ямар буруу юумэ олоһондоо
Намһаа холодон,
өөдэгүй хооһон шүтөөнүүдтэ һүгэдэжэ,
өөһэдөө өөдэгүй юумэд болобоб+?
6Тэдэ Нам тухай һанаагаа табяашьегүй.
Харин Би тэдэниие
Египедэй газар нютагһаа
абаран гаргажа,
элһэн сүл губяар,
ханха зайдан,
хонхо-ёнхо газараар,
ган гасуур, аюултай газараар,
хэнэйшье хүндэлэн гаража үзөөгүй,
хэнэйшье оршон амидараагүй газараар
хүтэлэн ябажа гаргааб+.
7Би таанадые
үрэжэлтэй һайхан газарта асаржа,
тэрэнэй үрэ жэмэсээр
хоолложо байхыетнай хүсөө һэм.
Гэбэшье таанад
Минии газар нютагые бузарлабат.
Минии хубитые таанад
жэгшүүритэй зүйл болгобот+.

8Санаартан «Эзэн хаана байнаб?» гэжэ һурагшалаагүй,

Хуули заадаг багшанар
Намайе мэдэхэгүй байба.
Ударидагшад Минии урдаһаа эсэргүүсэжэ,
Лүндэншэд Баалай нэрэһээ
айладхал буулгажа,
ямаршье туһагүй шүтөөнүүдтэ мүргэн ябаа+.

Эзэн Өөрын арадые зэмэлхэ

9Тиимэһээ Би, Эзэн, таанадые дахин гэмнэхэб,
уг удамыетнай Би мүн лэ гэмнэн зэмэлхэб+.
10Киттиимэй олтирогууд руу
далай гаталан ошогты,
Кэдаар руу хүниие эльгээжэшье
наринаар ажаглагты,
энээндэл адли зүйлэй
урдань боложо байгаагүйе
таанад лаб харахат+.
11Ямаршье арад үндэһэтэн
бурхадаа һэлгэжэ байгаагүй,
бурхадайнь бурхадшье бэшэ байгаа хадань
тиигэжэ байгаагүй.
Харин Минии арад зон Намайе,
нэрэ хүндэ тэдээндэ олгуулһан Бурханиие, орхижо,
аша туһагүй шүтөөнүүдтэ мүргэжэ эхилээ+.

12Тэнгэри, сошордон доһоло,
гайхан гэлын, ухаа алдыш!

Энэ болбол Би, Эзэн, захирнаб!

13Ушарынь гэхэдэ, Минии арад зон
хоёр нүгэл үйлэдэһэн байна:

сэбэр уһанай эхин болохо Намайе орхёо,
ямаршье уһа тогтоодоггүй,
нүхэ һүбэтэй хонхо яамые
хабсагайда сабшан хээ+.

Израилиин үнэн сэхэ бэшэ байһанай хойшолон

14Израиль – богоол бэшэ.
Тэрэ түрэлхиин зараса байгаагүй.
Теэд юундэ тэрэ бусадай олзо болоо юм?
15Дайсадынь залуу арсалангууд мэтэ
тэрээн руу хэрхиржэ,
газар дайдыень зэлүү хооһон болгоо.
Хотонуудынь һандаргагданхай,
нэгэшье хүн тэндэнь ажаһуунагүй+.
16Мүн Ноот болон Тахпанхээсэй зон
нэрыень хухалжа дэбһээ.
17Израиль, энээниие таанад өөһэдөө үүдхээт!
Минии, Эзэн Бурханайтнай,
таанадые дахуулан ябаха үедэ
Намайе орхёот.
18Һанаад үзыт, Иудын зон,
Нил мүрэнэй уһа уухаяа
таанадай Египет руу ошохо түсэбтэ
энэ болбол туһалаа гү?
Евфрат мүрэнэй уһанһаа уухаяа
Ассири руу ошохо түсэбтэтнай
энэ хадаа туһалха гү?
Үгы!+
19Таанадай бузар булай ябадал
өөһэдыетнай хэһээхэ,
Намһаа буруу хараһантнай
өөһэдыетнай дайраха.
Намайе, Эзэн Бурханаа, орхихо гээшэ,
Намһаа түбэгшөөхэгүй,
Намайе хүндэлхэгүй гээшэ
таанадта гашуун һургаал болохол!
Энээн тушаа мэдэжэ, ойлгожо байгты.
Энэ болбол Би,
Хүсэн Түгэлдэр Эзэн,
Түмэн Сэрэгтэ Бурхан,
айладхана мүн!

Израиль Эзэндэ мүргэхэһөө арсана

20Израиль, ши
Минии эрхэ мэдэл дороһоо
үнинэй гарааш.
Минии үгэ дуулахаһаа,
Намда мүргэхэһөө
арсааш.
Үндэр гүбээн бүхэн дээрэ,
һаглагар модон бүхэн доро
шүтөөнүүдтэ мүргэжэ байгааш+.
21Би шамайе шэлэгдэн абтаһан,
эгээл эрхим үрэһөө тариһан
үзэмэй модоной эшэ мэтээр
һуулган дүмөө бэлэйб.
Теэд яагаад шимни
гашуун муу үзэм үгэдэг
эгээлэй ондоо эшэ мэтэ болошоо гээшэбши+?
22Соодоор, сабангаар бэеэ
хэды угаагаашье һааш,
гэм зэмэйшни толбые
Би харажал байнаб+.
23Өөрыгөө бузарлаагүйб,
Баалда мүргөөгүйб гэжэ ши
яагаад хэлэжэ шаданабши?
Хүндыдэ өөрынгөө ябадалые харыш!
Юу хэһэнээ мэдэжэ аба!
Ши хадаа нэгэл замаа дабтан
гүйжэ ябаһан хурдан энги мэтэш!
24Хүсэлөөр жүрөөдэн,
агаар унхидан
сүл губи руу гүйжэ ябаһан
зэрлиг эмэ элжэгые
хэн барижа шадахаб?
Ороондо орохо сагтаа тэрэ
бүхы элжэгэнүүдтэ бэеэ дурадхахал.
Ши тэрээндэл адлиш!+
25Израиль, ши шүтөөнүүдэй хойноһоо
ябахаяа боли!
Хоолойнгоо ангатар
тэдэниие хүсэхэшни хүрөө!
Харин ши: «Үгы!
Би һөөргөө бусахагүйб,
хариин бурхадта дуратайб,
тэдэниие дахан ябахаб», – гээ бэлэйш+.

Израиль хэһээгдэхэл

26Хулгайшан баригдахадаа нэрээ хухардаг.

Тэрээндэл адли Израилиин арад зон –
хаашуул, удамаршад, санаартад, лүндэншэд
нэрээ гутааба+.

27«Модон – манай эсэгэ, хабсагай – манай эхэ» гэжэ хэлэдэг таанад Намһаа буруу хараа бэлэйт. Харин гай тодхорой болоходонь, Минии ерэхые, таанадые абархыемни гуйдагта+.

28Өөһэдтөө хэһэн бурхадтнай хаана юм? Гай гасаланай таанадта тохёолдоходо, тэдэ абаржа шадаха юм һаа, ерэжэ абараг лэ. Иуда, хэды олон хотонуудтайбта, тэды олон бурхадтай таанад байнат+. 29Юундэ Намтай арсалданабта? Таанад бултадаа Минии урдаһаа нүгэл үйлэдөөт. 30Би таанадта хэһээлтэ амасуулааб, теэд таанад заһараагүйт. Лүндэншэдые таанар һэлмээр таһа сабшаат, арсалан мэтээр тэдэниие хюдабат+. 31Энэ үеынхид, айладхалыемни дуулыт. Элһэн сүл губидал, үгышье һаа, гүн харанхы орондол мэтэ Израильда байгаа юм гүб? Юундэ таанад өөрынгөө һанаһаар лэ байха, Намда дахин бусахагүй тухайгаа хэлэнэбта? 32Залуу үхин гоёолто шэмэглэлээ, хадамлуулагдажа байгаа басаган гоёолой хубсаһаяа мартажа байха юм гү? Харин Минии улад зон Намайе тоолохын аргагүй оло дахин мартадаг байгаа+. 33Таанад шүтөөнүүдэй дура яагаад буляахаяа һайн мэдэнэт. Муу муухай юумэ хэхэдээ, нээрээшье, дүршэлтэй хат+. 34Мүн дэгэлэйтнай хормой дээрэ гэм зэмэгүй, үгытэй ядуу зоной шуһан харагдана. Теэд тэдэ зоной дээрмэдэжэ байхань үзэгдөөгүйл+. 35Гэбэшье «Эзэнэй уур хилэн бидэнһээ үнэхөөр зайлаха» гэлдэнэт. Үзэгты даа, нүгэлөө мэлзэжэ байһанайтнай түлөө Би таанадые хэһээхэб. 36Ондоо арад зоной бурхадта мүргэжэ, өөһэдыгөө доромжолбот. Ассириин таанадые наада хараһандал адли Египедшье баһа таниие наада харахал+. 37Эшэһэндээ нюураа бүглэн, Египедһээ гарахат. Би, Эзэн, танай найдажа байһан эдэ улас оронуудһаа буруушаан татагалзааб, тэдэ танда туһалхагүй.

3

Найдабаригүй Израиль

3^1Эзэн айладхал буулгана:

– Хэрбээ үбгэн һамган хоёрой һалажа, һамганайнь ондоо хүнэй һамган болоо хадань, дахин тэрэниие түрүүшын үбгэниинь һамган болгон абажа шадахагүй. Тиигээ һаань, газар дэлхэй бүхыдөө бузарлагдаха бэлэйл. Израиль, ши олон амарагтай һальхайрааш. Тиигээд үшөө намда бусахаяа һанажа байнаш!+
2Хадын нюсэгэн оройнууд руу харыш. Шинии һальхай ябадал гаргаагүй газар бии юм аал? Элһэн сүл губида амадажа байһан Арааб шэнги ши харгы замай хажуугаар янхан амарагуудаа хүлеэн һуужа, энэ газарые янхан ябадалаараа бузарлааш+. 3Тиимэһээл аадар бороо һаатажа, хабарай бороошье ороогүйл. Энээнэйшье удаа ши эшэхэ-гайхахаяа мэдэрээгүйш – нюуршни янхан эхэнэрэй шарайдал адли+.

4Мүнөө ши Намда хандан: «Та минии эсэгэт. Эдир залуу наһанһаамни хойшо намайе хүтэлэн ябаат. 5Хододоо намда уурлажа, хэтэдээ энээниие досоогоо хадагалан байха юм аалта?» – гэнэш. Иигэжэ хэлээшье хадаа шадахысаа муу юумэ үйлэдэһөөр лэ байнаш+.

Израиль Иуда хоёр

6Ёшияа хаанай зонхилхо үе сагта Эзэн намда иигэжэ хэлэбэ:

– Урбахадаа бэлэн, найдабаригүй Израилиин юу хэһые хараа гүш? Тэрэ үндэр толгой бүхэн дээрэ гаража, һаглагар модон бүхэн доро ошожо, тэндэ шүтөөнүүдтэ мүргэн, янхан эхэнэртэл ябадал гаргаа+. 7Эдэ бүгэдые үйлэдэһэнэй удаа тэрэ Нам руу бусаха гэжэ һанаа һэн. Теэд тэрэ бусажа ерээгүй. Энээниие тогтууригүй зантай Иуда эгэшэнь хараа бэлэй. 8Намда урбаһан Израилиин бүхы һальхай забхай ябадалыень хараад, Би тэрэниие ябуулжа, һалаһанай гэршэлгэ үгөөб. Харин үнэн сэхэ бэшэ Иуда эгэшэнь энээнһээ айбагүй, тэрэ мүн лэ янхан эхэнэр мэтэ болоо+. 9Тэрэ эшэхэеэ мэдэхэгүй, газар нютагые бузарлажа, модо шулуунда мүргэн забхайрба+. 10Эдэ бүгэдын удаа Иуда, Израилиин этигэл найдабаригүй эгэшэ, бүхы зүрхэ сэдьхэлээрээ Намда эрьен ерээ бэшэ, харин худал хуурмаг шэг шарай үзүүлнэ. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхал буулгана мүн!+

11Тиигээд Эзэн намда үшөө хэлэхэдээ, Израиль Тэрээнһээ буруу хараашье хадаа этигэл найдабаригүй Иудаһаа дээрэ гээд айладхаба+. 12Тэрэ минии хойто зүг руу ошожо, Израильда иигэжэ хэлэхыемни захирба:

– Израилиин найдабаригүй арад зон, бусан ерэгты. Таанадта уурлажа байхагүйб, нигүүлэсхы мэдэрэл досоомни түрэнэ. Хододоо таанадта уурлан хилгэнтэжэ байхагүйлби+. 13Минии урдаһаа нүгэл үйлэдэжэ, зэмэтэй байһанаа, һаглагар модон бүхэн доро янхан эхэнэртэл забхайран, бусад арадуудай шүтөөнүүдтэ мүргэжэ, Минии үгэ дуулаагүй байһанаа гансал мэдэрыт. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн!+
14Танда этигэхын аргагүй, гэбэшье бусыт, юуб гэхэдэ, Би танай Эзэн гээшэб. Би таанарые хотоһоо нэгые, уг урагһаа хоёрые абажа, Сион руу асархаб. 15Тиигээд Намда үнэн сэхэ удамаршадые таанадта үгэхэб. Тэдэ таанарые ойлгон, ухаатай сэсэнээр хүтэлбэрилхэ+. 16Газар дэлхэй дээрэ таанарай үнэржэжэ, угаа олон болоһон үедэтнай зон Минии хэлсээнэй ханза тухай хэлсэхэеэ болихо. Тэдэ энээн тухай һанаандаа оруулхашьегүй, бодохошьегүй, үгылхэшьегүй, мүн тэрэниие дахин дархалхашьегүй+. 17Тэрэ үедэ Иерусалим Эзэнэй хан шэрээ гэжэ нэрлэгдэжэ, Намда мүргэхэеэ бүхы уласууд тэндэ сугларха. Тэдэ өөһэдынгөө муу муухай зүрхэ сэдьхэл шагнахагүй, тэрэниие дагахагүй. 18Израиль Иудатай хамтаржа, хойто зүгтэ орон нютагта сүлэлгэдэ байһанаа хоюулаа ябан гаража, танай элинсэг хулинсагта угай зөөри болгон Минии үгэһэн орон нютагта бусаха+.

Шүтөөнүүдтэ мүргэлгэ

19Эзэн иигэжэ айладхана:
Би, Эзэн, Өөрынгөө үхибүүдтэ мэтээр
таанадта хандахаяа һанаа һэм.
Бусад арадуудта орходоо үлүү һайхан,
үзэсхэлэн гоё газар нютаг
таанадта үгэхэеэ һанаа һэм.
Таанад Намайе Эсэгэ гэжэ нэрлэжэ,
хододоо хойноһоомни дахажа ябахат
гэжэ һанаа бэлэйб.

20Теэд ши, Израиль, үбгэндөө үнэн сэхэ бэшэ һамган мэтэ,

Намайе мэхэлэн байбаш.

Энэ болбол Би, Эзэн, тунхаглана мүн!+

21Хадын нюсэгэн оройнууд дээрэһээ
абяан дуулдана:

энэ хадаа Израилиин улад зоной
гуйха болон уйлахань соностоно.

Ушарынь гэбэл, тэдэ нүгэл хэжэ,

Эзэниие, өөрынгөө Бурханиие, мартаа+.

22Эзэнһээ буруу хараһан таанад,
бусажа ерэгты.

Тэрэ таанадые эмшэлжэ,
үнэн сэхэ болгохо.

Таанад хэлээ бэлэйт:

– Харагты, Эзэндэ бидэ эрьехэмнай. Тэрэ манай Бурхан+. 23Үнэхөөрөө, гүбээ хаданууд дээрэ манай мүргэл хэһэн ушар бидэндэ оройдоошье туһа болоогүй. Израилиин абарал хадаа гансал манай Эзэн Бурхан болоно гээшэл! 24Эгшүүритэй муухай Баалда мүргэхэдөө, эд зөөриеэ, үхэр малаа – эртэ урдаһаа хойшо үбгэ эсэгэнэрэйнгээ суглуулһан бүхы баялигые гээгээбди. Баалай шүтөөнүүд хүбүүд, басагадыемнай залгижархёо. 25Эшхэбтэр муу байдалда орожо, доромжолуулан һалаха ёһотойбди. Бидэ болон элинсэг хулинсагнай саг үргэлжэ Эзэн Бурханайнгаа урдаһаа нүгэл үйлэдэжэ байгаабди, Тэрэнэй үгэ дуулаагүйбди+.

4

Ондоо болохо тухай

4^1Эзэн тунхаглажа байна:

– Израиль, хэрбээ ши бусаха гэбэл, Нам руу бусажа ерэ. Хэрбээ ши шүтөөнүүдые Намһаа зайлуулжа, татагасангүй байгаа һаа,+
2үнэнхэ зүрхэнһөө, зүбөөр, шударгыгаар Минии нэрээр тангариглаха эрхэдэ хүртэхэш. Тиихэдэ бүхы үндэһэн арадууд Минии нэрээр бэе бэеэ үреэдэг болохо, Намайе магтажа байха+.

3Иудын хан түрын болон Иерусалимай арад зондо Эзэн иигэжэ айладхана:

– Шэнээр газар хахалагты, хадхууртай үрмэдүүлэй дунда бү таригты+. 4Минии арад түмэн бологты, зүрхэ сэдьхэлээ хубилгагты. Иудын ба Иерусалимай улад зон, тиигээгүй һаатнай, таанарай үйлэдэһэн муу муухай хэрэгүүдһээ боложо, Минии уур хилэн гал дүлэн мэтэ бушаганаха. Хэншье тэрэниие унтаргаажа шадахагүй+.

Иудын хан түрэдэ аюул

5Иудын улад зондо соносхогты,
Иерусалимда дуулгагты,
бүхы нютагуудаар бүреэ үлеэн,
шангаар хашхаран, иигэжэ хэлэгты:
«Сугларагты!
Бүхэлэгдэһэн хотонууд руу
гүйжэ хороёл!»+
6Тогтонгүй гүйжэ, амияа абархыень
туг үргэн, Сиондо дохёо тэмдэг үгэгты.
Ушарынь гэбэл,
Эзэн хойто зүгһөө гай гасалан
ба агууехэ сүйд асаржа байна+.
7Нюуса газарһаа гаража байһан арсаландал,
үндэһэн арадуудые усадхагша
хүдэлэн гаража эхилээ.
Иудын хан түрые үгы хэхэеэ
тэрэ өөрын газарһаа гараба.
Хотонуудтнай һандаргаагдаха,
тэндэ хэншье ажаһуухагүй+.
8Тиимэһээ гашуудалай хубсаһа үмдэжэ,
гашуудан шангаар уйлагты.
Юуб гэбэл, Эзэнэй шэрүүн уур хилэн
таанадһаа эрьен-зайлан байхагүй+.

9«Тэрэ үдэр хаан болон ноёд айн һүрдэхэ, санаартад ухаа алдаха, лүндэншэд гайхан гэлыхэ», – гэжэ Эзэн тунхаглаба.

10Тиихэдэнь би: «Оо, Хүсэн Түгэлдэр Эзэн! Та Иерусалимай арад зониие үнэхөөр лэ мэхэлээт! Амар амгалан байхат гэжэ тэдээндэ хэлээ һэнта, теэд хоолойдонь мүнөө эритэ табяатайл», – гэжэ хэлэбэб+.

11Элһэн сүл губиин нюсэгэн добо толгойһоо бүгшэм халуун һалхин һалхилжа эхилээ гэжэ Иерусалимай улад зондо хэлэхэ саг тиихэдэ ерэхэ. Энэ хадаа орооһо хальһанһаань сэбэрлэн һэбшээлдэг һулахан һалхин бэшэ, 12энэ хадаа тэрээнһээ бүри хүсэтэй һалхин Эзэнһээ гаран һалхилжа байха. Тиигээд Эзэн Иудын арад зониие шүүбэрилхэ+.

Иудын хан түрые дайсад бүһэлбэ

13Харагты, дайсан хара үүлэн мэтэ
дээшээ гаража байна.

Тэрэнэй дайшалхы тэргэнүүд
хуй һалхин мэтэ,
тэрэнэй морид бүргэдһөө үлүү хурдан юм.

Бидэ сүйд гасаланда орообди!

Бидэ һалаабди!+

14Иерусалим, абарагдахын тула муу муухайе
зүрхэ сэдьхэлһээ зайсуулагты.

Хэды болотор хорон муу бодолоо бодохо юмта+?

15Даанай хотонуудһаа болон Эпрааимай уулархаг нютагуудһаа элшэнэр муу мэдээнүүдые асаржа ерэбэл. 16Алас холын оронуудһаа дайсад ерэжэ ябана, шангаар хашхаралдан, Иудын хотонуудые бүһэлхэеэ байна гэжэ арад зониие һэргылхын, Иерусалимда дуулгахын тула тэдэ хүрэжэ ерээл. 17Талын харуул мэтэ тэдэ Иерусалимые тойрон бүһэлжэ байна, юундэб гэхэдэ, Иерусалимай арад зон Эзэнэй урдаһаа тэршэлэн бодоо. Иигэжэ Эзэн айладханал+.

18Иудын улад зон, буруу ябадалайтнай болон буруу үйлэ хэрэгүүдэйтнай түлөө эдэ бүхы юумэн таанадтай тохёолдобо. Нүгэлтнай таанадта зоболон ушаруулба. Энэнь зүрхэ сэдьхэлыетнай хүндэн дайраба+.

Арад зон тухайгаа сэдьхэлээ үбдэлгэ

19Сэдьхэлни, сэдьхэлни! Би зобожо байнаб.

Зүрхэмни! Зүрхэмни аргагүй сохилно.

Би миин байжа шаданагүйб!

Дайнда дуудаһан бүреэгэй абяа дууланаб+.

20Гай тодхор дээрэ үшөө гай тохёолдоно,
бүхы орон нютаг һандаргагдан хооһороо.

Гэнтэ манай майхангууд эбдэгдээ,
агшам зуур соо хүшэгэнүүднай ударагдаа+.

21Эзэн Бурхамни,
хэды болотор дайнай тугуудые хараха,
бүреэгэй дууе шагнаха ёһотой гээшэбиб?

22Эзэн иигэжэ хэлэнэ:

«Арад зомни мунхаг.

Тэдэ Намайе мэдэдэггүй.

Тэдэ тэнэг үхибүүдтэл адли,
юумэ ойлгодоггүй.

Муу юумэ үйлэдэхэдөө һүрхэй,
харин һайн юумэ хэхэеэ шададаггүй»+.

Гай тодхорые уридшалан харалга

23Газар дэлхэйе харахадам,
хэбэр дүрсэгүй, эзэгүй хооһон байба.
Огторгой руу харахадам,
ямаршье гэрэлгүй байба+.
24Хада уула руу харахадам,
доһолжо-шэшэржэ байба.
Мүн бүхы добо толгойнууд
урагша-хойшоо хүдэлжэ байба+.
25Обёорходом, тэндэ нэгэшье хүн үгы,
тэнгэриин бүхы жэгүүртэн ниидэжэ ошолой+.
26Обёорходом, үрэжэлтэ-жэмэстэ газар
элһэн сүл губи болошоод байгаа.
Бүхы хотонуудынь һандаргагданхай.
Эзэнэй уур хилэн
энээнэй шалтагаан болоно+.
27Эзэн иигэжэ тунхаглана:
Бүхэли газар нютаг һандаргагдан хооһорхо,
гэбэшье Би бүримүһэн усадхахагүйб+.
28Хосорһон зонойнгоо хойноһоо
улад гашуудан уйлаха,
огторгой гүн харанхы болохо.
Би айладхааб, Би шиидээб,
хожом тэрээн тушаа гэмшэхэгүйб,
һөөргөө эрьежэ байхагүйб!+
29Мориндо мордоһон зоной
ба харбаашадай дуу шууяанһаа
хотын зон бултадаа тэрьедэхэ.
Зариман ой шугы руу гүйхэ,
нүгөөдүүл хада руу абирха.
Хото бүхэн орхигдожо,
тэндэ нэгэшье хүн үлэхэгүй.
30Һандаргагдаһан Иуда, ши яахабши?
Юундэ шад улаанаар хубсалнабши?
Юундэ алта шэмэглэлээр бэеэ гоёожо,
нюдөө будажа байнабши?
Ши дэмыл өөрыгөө гоёонош:
амарагуудшни шамайе хаяжа,
алахаяа бэлдэжэ байна+.
31Би түрэхэ гэжэ үбдэжэ байһан
эхэнэрэй оог хашхараанда адли дууе,
түрүүшын үхибүүгээ түрэжэ байһан
эхэнэрэй ёолоходол абяае,
гараа һунгаад: «Аа, би гасаланда орооб!
Намайе алахаяа тэдэ ерэнэ!» – гэжэ
амияа абажа ядажа байһан
Сионой үхинэй абяае соносооб+.

5

Израилиин хэһээлтэ

5^1Иерусалимай үйлсэнүүдээр хойшо-урагшаа ябагты!

Тиигээд харан адаглагты!

Үнэн сэхэ, Эзэн Бурханда бэеэ зорюулһан
нэгэшье хүниие олохо ааламта?

Олоо һаатнай, Эзэн Иерусалимые хүлисэхэ һэн+.

2Эзэн амиды гэжэ
таанад хэды дахин хэлээшье хадаа
хуурмаг тангариг үргэнэт+.

3Оо, Эзэн!

Зоной Танда үнэн сэхэ байхые хүсэнэт.

Танай тэдэниие сохиходо,
тэдэ һэншье гэнэгүй.

Танай тэдэниие хэһээхэдэ,
тэдэ һургаал абахаяа татагалзана.

Тэдэ үсэрхэжэ,
нүгэлөө мэдэрхэһээ арсана+.

4Тиихэдэнь би: «Тэдэ ядуу, мунхаг зон.

Юуб гэбэл, тэдэ Эзэнэй
ямар эрилтэ табидагые мэдэнэгүй,
юу хэхыень Бурханай хүсэдэгые ойлгоногүй+.

5Удамаршадта ошожо, тэдэнтэй хөөрэлдэхэм.

Тэдэ, сохом, Эзэнэй эрилтэ мэдэдэг,
юу хэхыень Бурханай хүсэдэгые
ойлгодог ёһотой» – гэжэ һанаа һэм.

Теэд тэдэ бултадаа Эзэнэй
эрхэ мэдэл буруушааба,
үгыень дуулахаяа арсаба+.

6Тиимэ ушарһаа ойн арсалан тэдэниие алажа,
сүл губиин шоно тэдэниие хюдаха,
ирбэс хотонуудайнь хажууда амадан байха,
хотонуудһаа гараһан хүн бүхэн таһа татуулха.

Юуб гэбэл, тэдэнэй нүгэл ехэ,

Бурханһаа буруу хараха ушарынь олошороо+.

7Эзэн иигэжэ айладхана:

Юундэ Би арад зоноо хүлисэхэ юмбиб?

Тэдэ Намайе орхижо,
хуурмаг бурхадаар тангаригладаг болоо.

Минии тэдэниие садатар хооллуулхада,
тэдэ забхайржа,
янхан эхэнэрнүүдэй гэртэ үймэлдэнэ+.

8Тарган садхалан моридтол тэдэ инсагаалан,
хүршынгөө һамгантай һальхайралдахаяа дуудан байха юм+.

9Энээнэйнь түлөө Би тэдэниие хэһээхэгүй аалби?

Иимэ үндэһэтэнһөө Би үһөөгөө абахагүй юм гүб+?

10Үзэмэй таряалан мэтэ арад зон руу
сүйд хэхыень дайсадые эльгээхэб,
гэбэшье бүримүһэн усадхуулхагүйб,
харин мүшэрнүүдыень хухалхые захирхаб,
юуб гэхэдэ, тэдэ Минии арад бэшэ+.
11Израилиин болон Иудын улад зон
Намда үнэхөөр урбаа.
Энэ болбол Би, Эзэн, тунхаглана мүн!

Эзэн Израиль болон Иудын зониие һалгаахань

12Израилиин болон Иудын зон Эзэниие буруушаажа, иигэжэ хэлээ: «Тэрэ үгы! Гай гасалан бидэнтэй ушархагүй, дайн дажар, үлэсхэлэн хооһон байдал үзэхэгүйбди»+.

13Лүндэншэд – хахархай аман, Эзэнэй үгэ мэдэнэгүй гэжэ тэдэ хэлээ. Тиимэһээ гай тодхор намдал, Ерэмияада, бууг лэ гээд тэдэ хэлэнэ+.

14Тиимэһээ Түмэн Сэрэгтэ Эзэн Бурхан иигэжэ айладхажа байна: «Ерэмияа, иимэ үгэнүүдые тэдэнэй хэлэһэндэнь Би, хараарай, шинии аманда өөрын үгэнүүдээ гал мэтэ болгохоб. Энэ улад зон түлеэн болохо, удаань тэдэниие гал дүлэн залгин шатааха!»+

15Израилиин улад зон, үзөөрэйгты, Эзэн алас холоһоо танда добтолхыень нэгэ үндэһэ яһатаниие асаржа байна. Тэрэ хадаа тэсэмгэй шэрхи ба эртэ урдын үндэһэ яһатан. Тэдэнэй хэлэ мэдэхэгүйт, юу хэлэжэ байһыень ойлгохогүйт+. 16Тэдэнэй харбаашадынь бултадаа хүсэтэй, хайра гамгүй аладаг зон+. 17Тэдэ ургасыетнай болон хүнэһэ хоолыетнай залгиха, хүбүүд, басагадыетнай алаха, мал адууһыетнай үүсэлхэ, үзэм болон инжирыетнай эдихэ. Танай найдадаг хэрэмүүдыетнай тэдэ дайлан һандаргааха+.

18Эзэн иигэжэ тунхаглана:

– Тэдэ үдэрнүүдтэшье Би улад зоноо бүримүһэн усадхахагүйб. 19Тэдэнэй «Юундэ Эзэн Бурхамнай бидэндэ эдэ бүгэдые ушаруулааб?» гэжэ асуухадань, «Намайе, Бурханиие, орхижо, өөһэдын газар нютагта хариин шүтөөнүүдтэ алба хэжэ байһантайгаа адли таанар мүнөө хариин газар нютагта ондоо уладта алба хэхэ болоот» гэжэ Намайе айладхана гээд ши, Ерэмияа, хэлээрэй+.

Эзэн арад түмэнөө һэргылбэ

20Яковай уг удамда зарлан тунхаглагты, Иудын хан түрын улад зондо дуулгагты. 21Шагныта, тэнэг, ухаагүй зон! Таанад нюдэтэй байбашье, харадаггүйт, шэхэтэй байбашье, дууладаггүйт+. 22Би – Эзэмби. Юундэ Намһаа айнагүйбта? Минии урда юундэ шэшэрнэгүйбта? Би элһэ тэнгис далайда хилэ болгон табяаб. Хэтэ мүнхын тэрэ хизаарые далай гаталхагүй. Долгидынь хэды мушхарбашье, тэрэниие дабажа шадахагүй. Тэдэ хэды шааябашье, хүндэлэн гаража шадахагүй+. 23Теэд таанад улад зонта! Таанад үсэд, үгэ дууладаггүйт, Намһаа буруу хаража, холодонот+. 24Намһаа айн түбэгшөөхэ тухай бододогшьегүйт. Харин Би намартаа, хабартаа бороо саг соонь эльгээдэгби, жэл бүри таанадта ургасын хаһа үршөөнэб+. 25Танай гэм зэмэһээ боложо эдэ бүгэдэ таанадһаа буруу хараба, нүгэлтнай дэмбэрэлтэй һайн юумые танһаа холодуулба.

26Минии арад түмэн соо харатай муу зон бии. Тэдэ шубуу баригшад мэтэ, урьхануудые табидаг. Теэд тэдэ шубуу бэшэ, улад зониие баринал!+
27Шубуудаар дүүрэн тор мэтэ тэдэнэй гэр мэхэ гохоор дүүрэн. Тиимэл ушарһаа тэдэ хүсэтэй, баян болоо. 28Тэдэ таргалаа, тоһо өөхөөр ялаганаа. Элдэб муу хэрэгүүдые үйлэдэнэ, буруу шүүбэрилнэ, үншэн хэнзын хэрэгһээ баяжана, ядуу зоной эрхэшье хамгаалнагүй+.

29Тиимэһээ Би, Эзэн, тэдэниие хэһээхэб, иимэ арад зонһоо үһөөгөө абахаб+. 30Аймшагтай муухай юумэн, жэгшүүритэй зүйл энэ газар дээрэ болоно: 31лүндэншэд хуурмаг абарал буулгана, тэдэнэй туһаар санаартад улад зониие ударидана. Минии арад түмэн энээндэ угаа дуратай байха юм! Харин энээнэй дүүрэжэ, хэһээлтын сагай ерэхэдэ, тэдэ яаха болоноб+?

6

Хэһээлтэ тушаа үшөө дахин

6^1Бэньямиинэй үри һадаһад, ами наһаяа абархаяа

Иерусалимай хотонуудһаа тэрьедэн ошогты!

Гай гасалан, агууехэ сүйд хойто зүгһөө болохоёо байна гэжэ Тэкооһада бүреэ үлеэжэ, Бэт-Һахээрэмдэ һэргылэмжын тугуудые үргэгты+. 2Гоё һайхан эрхэ тангил Сионой басаган[*] усадхагдаха. 3Ондоо орон нютагуудай удамаршад улад зонтоёо тэрээн руу ерэжэ, тойруулан хаа-хаанагүй майхангуудые татаха, өөр өөрынгөө хубида зонхилхо.

4Тэдэ иигэжэ хэлэхэ: «Иерусалимда дайлахаяа бэлдэгты! Зэһэгты! Үдын тэнгээр добтолое!» Удаань тэдэ: «Дан орой болоо. Үдэр дууһажа, үдэшын һүүдэр ута боложо байна+. 5Һүниндөө добтолое. Хотын хэрэм үгы хэе!» – гэлдэхэ.

6Иерусалимые бүһэлхэеэ модо отолжо, ханануудайнь дэргэдэ хашаа барихыень эдээндэ Түмэн Сэрэгтэ Эзэн захираа: «Би энэ хотодо хэһээлтэ амасуулхаб, юуб гэхэдэ, тэрээн соо дарлалта-харшалалта ходо боложо байна+. 7Хабсагайда сабшан бүтээгдэһэн амһарта соо уһанай хододоо шэнэлэгдэн байдагтал, хото соо шэнэ муу муухай ябадал хододоо болон байна. Хүсэрхэл болон һандарал тухай мэдээнүүд тэндэһээ дуулдана. Минии хараха юумэн гэхэдэ, гансал үбшэн болон шарханууд+. 8Иерусалим! Ухаа орыш! Үгы һааш, Би шамһаа буруу хаража, хэнэйшье ажаһуудаггүй хооһон газар шамайе болгохоб», – гэжэ Тэрэ айладхана.

Үгэ дуулахагүй Израиль

9Түмэн Сэрэгтэ Эзэн үшөө иигэжэ хэлэбэ:

– Бүхы алим жэмэсээ абхуулһан үзэмэй модон мэтэ Израиль болохо. Тиимэһээ ши үрдижэ, гараа мүшэр руу һарбайгыш.

10Би: «Хэндэ хэлэхэбиб, хэндэ заабарилхабиб, хэн намайе дуулахаб? Тэдэ үсэд, Танай захяа дуулахаяа арсана. Айладхаһан үгэнүүдыетнай дүүргэнэгүй+. 11Эзэмни, тэдэнэй урдаһаа Танай уур хилэнгээр би мүн лэ халинхайб, досоогоо энээниие багтаажа ядажа байнаб».

Тиихэдэм Эзэн намда иигэжэ хэлээ:

– Уур хилэнгыем үйлсэдэхи үхибүүд болон сугларһан залуушуул дээрэ адха. Үбгэд, һамгад баряанда абтаха, үндэр наһатай үбгэдшье баряанда туугдан абтахал+. 12Тэдэнэй гэрнүүд, таряалангууд болон һамгадынь ондоо зондо үгтэхэ. Юуб гэхэдэ, Би энэ орон нютагай ажаһуугшадые хэһээхэ һанаатайб+. 13Ушарынь гэхэдэ, хүн бүхэн, бага, ехэ хамаагүй, гансал ашаг олзодо шунанхай. Лүндэншэһөө эхилээд, санаартан хүрэтэр бултадаа зониие мэхэлнэ+. 14Арадаймни хүндэ шархануудай багахан шулгархай байһан мэтэ тэдэ хайша хэрэгээр тэрэнииень эмшэлнэ. «Бүхы юумэн һайн» гээд тэдэ хэлэнэ. Теэд һайн юумэн үгы!+
15Тэдэ өөһэдынгөө үйлэдэһэн бузар муу муухайһаа эшэнэ гү? Үгы, огто эшэнэгүй. Улайхаяашье тэдэ мэдэхэгүй ха. Тиимэһээ бултандал адли тэдэ хэһээгдэхэ. Улад зониие шүүбэрилхэеэ ерэхэдээ, Би тэдэниие газар руу шабхадан унагаахаб! Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн!+

Израиль Эзэнэй һургаалһаа хадуурба

16Эзэн өөрын арад зондо иигэжэ айладхаба: «Харгы замууд дээрэ тогтожо харагты. Урданай һайн харгынууд тушаа – Моисейн һургаал тухай һурагшалагты. Тэрэ һайн замаар зорибол, ажана амгалан ажаһуухат».

Теэд тэдэ: «Үгы, зорихогүйбди», – гэлдэбэ+. 17Би Эзэн бүреэгэйнь дохёо шагнахынтнай тула лүндэншэдые харуулшадаар таанад дээрэ табяаб. Гэбэшье таанад «Бидэ шагнахагүйбди» гээ һэнта+.

18Тиимэһээ Эзэн:

– Соносогты, үндэһэ яһатад! Тэрэ арадтай юун болохыень мэдэжэ абагты! 19Газар дэлхэй, соносо! Мүнөө Би энэ арадай түсэблэһэн гай тодхорые өөһэдэйнь толгой дээрэ буулгахам. Юуб гэхэдэ, тэдэ Минии үгэ дуулабагүй, Минии заабари тообогүй+. 20Шэбааһаа асардаг гүгэл, алас холо нютагһаа санзай ууюулганууд Намда юуштэб? Тэдэнэй түгэс шатаалта үргэлнүүд Намда хэрэггүй, үргэлнүүдынь Намда зохисгүй+. 21«Тиимэһээ Би энэ арадта ехэ бэрхэшээлнүүдые эльгээхэб. Бэрхэшээлнүүд шулуун мэтэ зониие бүдэрүүлхэ. Эсэгэнэр үхи хүүгэдтэеэ хамта, хүршэнэр нүхэдтэеэ хамта унажа, үхэхэ!» – гэжэ тунхаглаба+.

Хойто зүгһөө аюул

22Эзэн иигэжэ айладхана:

– Харагты, хойто зүгэй орон нютагһаа сэрэгэй зон ерэжэ байна. Агууехэ үндэһэтэн газар дэлхэйн хизаартахи һууриһаа хүдэлжэ эхилээ+. 23Тэдэ һурша ном, жада гартаа адханхай, хэрзэгы хархис зантай, хайра гамгүй. Тэдэнэй хашхараан тэнгис далай мэтэ хүнхинэнэ. Сионой басаган, шинии урдаһаа дайлахаяа тэдэ нэгэ хүн мэтэ жагсан, морёор гүйлгэлдэн ерэжэ байна!

24Иерусалимай зон иигэжэ хэлэнэ:

– Тэдээн тушаа һураг суу дуулажа, һал һуушабабди. Түрэжэ байһан эхэнэртэл үбшэндэ, гай зоболондо бидэ нэрбэгдэбэбди+. 25Хээрэ тала руу бү гарагты, харгы замаар бү ябагты. Юуб гэбэл, хаа-хаанагүй – һэлмэ бариһан дайсад, тойроод – аюул!+

26Эзэн:

– Минии арад зон! Гашуудалай хубсаһа үмдэжэ, үнэһэн соо хүльбэрэгты. Ори ганса үхибүүгээ гээһэн мэтэ угаа гашуунаар уйлагты, юуб гэхэдэ, таанадые усадхахаяа ерэжэ байгаашад гэнтэ добтолон орохо+. 27Ерэмияа, түмэр түдэгэ шэнжэлдэг хүндэл, ши Минии арад зоной ябадал шэнжэлэн адагла+. 28Бултадаа тэдэ гуулин ба түмэр мэтэ үсэд хатуу, мүхөөгөө үгтэхэгүй зон. Тэдэ – һальхай ябадалтайшуул, хоб зөөгшэд. 29Хүүдинсын хөөргөөр үлеэлгээд, туулган шатажа һалаа. Түмэр хайлуулагша дэмы хүдэлбэ: муу муухай зүйл амяараа болоогүйл! 30Тэдэниие голосооной, хаясаанай зүйл гээд нэрлэхэ. Юуб гэхэдэ, Би, Эзэн, тэдэниие голооб, – гэжэ айладхал буулгаба+.

7

Ерэмияа Һүмын хажууда

71-3Иудын хан түрын улад зоной мүргэхэеэ ерэдэг Эзэнэй Һүмын хаалгын хажууда ошохыемни Эзэн намда захирба. Намайе тэндэ зогсоожо, Өөрынь, Израилиин Бурхан, Түмэн Сэрэгтэ Эзэнэй, иимэ үгэнүүдые соносхохыемни Тэрэ захираа:

– Өөһэдынгөө ажабайдал болон үйлэ хэрэгүүдээ заларуулан заһагты, тиигэбэлтнай, Би таанадые эндээ саашадаашье ажаһуухыетнай зүбшөөхэб++. 4«Энэ болбол Эзэнэй үргөө, Эзэнэй үргөө, Эзэнэй үргөө» гэһэн дэмы найдуулһан хуурмаг үгэнүүдтэ бү этигэгты+. 5Хэрбээ ажабайдалаа болон үйлэ хэрэгүүдээ үнэхөөр заларуулан заһабалтнай, бэе бэедээ үнэн сэхээр хандадаг болоо һаатнай,+
6ерүүл хүниие, үншэн хэнзые, бэлбэһэн эхэнэрые харшалангүй, ямаршье гэм зэмэгүй хүниие энэ орон нютагта алангүй, гай тодхор асардаг ондоо бурхадта мүргэхэеэ болёо һаатнай, 7үбгэ эсэгэнэртэтнай хэтэ мүнхэдөө Минии үршөөһэн энэ газарта, энэ орон нютагта таанадые саашадаашье ажаһуухыетнай үлөөхэб+.

8Үзөөрэйгты, таанад худал хуурмагта найдажа байнат, энээнһээ аша үрэ гарахагүй! 9Таанад хулгай хэжэ, алажа, забхайржа, худалаар тангариглажа, Баалда үргэл үргэн, мэдэхэгүй ондоо бурхадта мүргэжэ байгаад,+
10энээнэй удаа ерэжэ, Минии нэрээр нэрлэгдэһэн энэ үргөө соо урдамни зогсоод, «Бидэ абарагдаабди!» гэжэ хэлэнэт. Тиигээд эдэ бүхы жэгшүүрилтэ зүйлнүүдые саашадаашье хэжэл байнат. 11Минии нэрээр нэрлэгдэдэг энэ үргөө, танай һанамжаар, дээрмэшэдэй үүр болоо юм гү? Үзөөрэйгты, Би бүхы юумэ хаража байнаб!+
12Намайе хүндэлхэ газар болгон түрүүшээр Шилоодо шэлэһэн газартамни ошожо, арад түмэн Израилиимни муу муухай ябадалһаа боложо тэдээндэ юу хэһыемни харыт. 13Би таанадта оло дахин хэлээ һэм, теэд таанад дуулаагүйт, Би таанадые дуудаа һэм, теэд харюусаагүйт. Мүнөө хадаа эдэ бүхы үйлэ хэрэгүүдэйтнай түлөө+
14таанадай найдадаг, Минии нэрээр нэрлэгдэдэг үргөөдэ болон таанадта, үбгэ эсэгэнэртэтнай үгэһэн газартаа Би Шилоодо хандаһантайдал адляар хандан, үйлэ хэрэг хэхэб! 15Таанарай аха дүү болохо Эпрааимай бүхы үри һадаһадые гарган хаяһан шэгээрээ Би таанарые Өөрын хажууһаа гарган хаяхаб. Би, Эзэн, энээниие айладхана мүн!+

Арад зон Эзэнэй мэдэлһээ гаранхай

16– Ерэмияа, ши хадаа энэ арад түмэнэй түлөө бү зальбара, бү уйла, маани мэгзэм бү үргэ. Намайе бү гуй. Юуб гэхэдэ, Би шамайе дуулахагүйб+. 17Иудын хотонуудаар болон Иерусалимай үйлсэнүүдээр юу хэжэ байһыень ши харанагүй гүш? 18Үхибүүдынь түлеэ суглуулжа, эсэгэнэрынь гал носоожо, эхэнэрнүүдынь Тэнгэриин хатанда бообо хэхын тула талха зуурана. Намайе гомдоохын тула тэдэ ондоо бурхадта сэржэм үргэнэ. 19Теэд тэдэ Намайе гомдооно гү? Үгы! Тэдэ өөһэдыгөө бузарлан, өөһэдыгөө гомдохооно.

20Тиимэһээ Би, Эзэн Бурхан, Өөрынгөө бушаганама уур хилэнгые үргөөгэй оршодог энэ газар дээрэ, хүн ба адагуусан дээрэ, талын модод ба газарай үрэ жэмэс дээрэ буулгахам. Гал дүлэн носожо, хэншье тэрэниие унтараажа шадахагүй+.

21Израилиин Бурхан, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн иигэжэ айладана: Израилиин арад түмэн, таанад түгэс шатаалта үргэл хэдэгта, тиихэдэ үшөө үлэһыень өөһэдөө эдихэдэ хамаагүй үргэл гэдэг байнат. Бултыеньшье эдиит!+
22Би таанадай үбгэ эсэгэнэрые Египедэй орон нютагһаа гаргахадаа, түгэс шатаалта үргэл тухай хэлээгүй, захираашьегүй бэлэйб+. 23Гансал Минии үгэ дуулажа, Би тэдэнэй Бурхан, тэдэ Минии арад түмэн болохыень, тэдээндэ һайн байхын тула Минии захиһаар ажаһуухыень айладхан захираа һэм+. 24Гэбэшье тэдэ Минии үгэ дуулаагүй, анхаралаа хандуулаагүй, харин үсэд, муу сэдьхэлэйнгээ табисуураар ажаһуужа, өөһэдыгөө хойшо татаба+. 25Таанадай үбгэ эсэгэнэрэй Египедэй орон нютагһаа гараһан тэрэ үдэрһөө хойшо мүнөө хүрэтэр Би таанадта бүхы зарасанараа – лүндэншэдөө дахин-дахин эльгээжэл байгааб+. 26Теэд таанад Минии үгэ дуулаагүйт, шэхээ табяагүйт, үсэрхэжэ, үбгэ эсэгэнэрһээ бүри муу болоот+.

27Ерэмияа, эдэ бүхы үгэнүүдые шинии хэлээшье һааш, тэдэ шамайе шагнахагүй. Тэдэниие дуудаашье хадаш, тэдэ шамда харюусахагүй. 28Тиихэдэнь тэдээндэ «Энэ үндэһэн арад Эзэнэй, өөрынгөө Бурханай, үгэ дууланагүй, һургаал абанагүй. Үнэн зүб юумэн хосороо, тэдэнэй аманһаа бэшэ гарахагүй!» гэжэ хэлээрэй.

Бэн-Һинноомой хүндыдэ хэһэн нүгэл

29Иерусалимай улад зон,
үһэеэ тайража хаяад,
нюсэгэн добо толгой дээрэ гашуудан уйлагты.
Юуб гэхэдэ, Би, Эзэн,
энэ үе удамда уурлан хилэнтэжэ,
голожо, орхибоб.

30Иудын улад зон Минии хараһаар байтар муу муухай юумэ үйлэдөө. Минии нэрээр нэрлэгдэдэг үргөө соо тэдэ өөһэдынгөө шүтөөнүүдые табиба. Тиигээд тэрэ үргөө бузарлагдаа+. 31Басагад, хүбүүдээ галда шатаахаяа Бэн-Һинноомой хүндыдэ Тоопэт гэжэ нэрэтэй мүргэлэй обоо зохёон тэдэ түхеэрбэ+. 32Үзөөрэйгты, Тоопэт бэшэ, Бэн-Һинноомой хүнды бэшэ, харин Хюдалгын хүнды гэжэ энэнь нэрлэгдэхэ үдэрнүүд ерэхэеэ байна. Тоопэдтэ хүдөөлүүлхэ газар дуталдажа эхилхэ. 33Эдэ зоной һэенүүд тэнгэриин шубууд болон газарай арьяатанай эдишэ болохо. Тэдэниие үргөөхэ хүн олдохогүй+. 34Энэ газар ханха зайдан болохо. Иудын хотонуудаар болон Иерусалимай үйлсэнүүдээр зугаа нааданай, баяр баясхалангай абяа дууе, түрэ найрай жаргалтай абяа Би таһалдуулхаб!+

8

8^1Тэрэ үедэ Иудын хаашуулай, ноёдойнь, санаартадай, лүндэншэдэй, Иерусалимай ажаһуугшадай яһануудые зон булашаһаань гарган хаяха. 2Дуратай, алба хэдэг нара, һара болон мүшэд доогуурнь яһануудыень тараажа тэдэ хаяхал. Тэдээнтэй зүбшэдэг, мүргэдэг, һүгэдэн унадаг тэдэ байгаа ха юм. Яһаниинь суглуулагдан хүдөөлүүлэгдэхэгүй. Шэбхэ мэтэ тэрэ газарай хүрьһэн дээрэ хэбтэхэ+. 3Харин амиды мэндэ үлэһэн зон, энэ муу муухай угсаатанай үлдөөсэ зон, амиды байхаһаа үхэһэмнай дээрэ гэжэ тоолохо. Минии тэдэниие үлдэн гаргаһан бүхы газарта амиды мэндэ үлөөшэдынь тиигэжэ һанахал. Энэ болбол Би, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, айладхана мүн!+

Нүгэлэй түлөө хэһээлтэ

4Эзэн Өөрынь арад түмэндэ иигэжэ хэлэхыемни захираа:

– Хүн унабал, дахин бододоггүй юм гү? Харгыһаа хадуурбал, һөөргөө бусадаггүй юм гү? 5Юундэ таанад, Иерусалимай улад зон, Намһаа буруу хараһан харгыгаараа саашаал дугташажа байнабта? Таанад шүтөөнүүдөө орхихо дурагүй, Намда бусахаяа арсанат. 6Би һайса шагнааб, теэд таанад үнэн сэхэеэ хэлэнэгүйт. Хэншье муу муухай хэрэг тухайгаа гэмшээгүй. Хэншье «Би юу буруу хээбиб?» гэжэ һураагүй. Тулалдаан руу дабшан орожо байһан мориндол адли хүн бүхэн өөрын шэглэлээр ябаһаар лэ байна. 7Хилэн шубууншье хүрэтэрөө бусаха сагаа мэдэдэг. Түүтэй шубуун, хараасгай болон тохорюун аянай сагаа ойлгодог. Харин таанад, Минии арад зон, ёһо гуримыемни мэдэнэгүйт+. 8«Сэсэн мэргэмди, Эзэнэй хуулинуудые мэдэнэбди» гэжэ таанад яажа хэлэжэ шаданабта? Харыт, хуулинуудни худал бэшээшэдээр хубилгагдаад байнал+. 9Сэсэн мэргэн тэдэ зон нэрээ хухараа, мэгдэшоо, баригдаа, Эзэнэй үгэ тэдэ буруушааба – тиихэдээ тэдэ мэргэн ухаатай болоно гү? Үгы. 10Тиимэһээ Би һамгадыень бусад зондо, тэдэнэй таряалангуудые шэнэ эзэдтэ үгэхэб. Юуб гэбэл, тэдэ бултадаа, бага, ехэгүй, ашаг олзо олохо гэжэ шунанхай. Лүндэншэнһөө эхилээд, санаартан хүрэтэр зониие мэхэлнэ+. 11Минии арад зоной шархые оройдоол багахан шулгархай мэтээр эмшэлнэ. «Бүхы юумэн һайн» гэлдэхэ, харин һайн юумэн үгыл+. 12Арад зомни, өөһэдынгөө үйлэдэһэн жэгшүүритэй юумэнһээ таанад эшэнэ гээшэ гүт? Үгы! Таанад оройдоошье эшэнэгүйт. Яажа улайдагыешье мэдэхэгүй байнат. Тиимэһээ бусад арадтай адли унан һалахат. Шүүбэрилхэ сагтам таанад һалгаагдахат! Энэ болбол Би, Эзэн, тунхаглана мүн!+

13Тэдэнэй ургасые үгы хэхэб. Үзэм жэмэсэй эшэ дээрэ нэгэшье үзэм үлэхэгүй, инжирэй модон дээрэ инжир бултадаа үгы болохо, набша хагдарха. Минии тэдэндэ үгэһэн газар нютагшье тэдэнэй бэшэ болохо+.

14Зон һабир-шэбэр хоорондоо хөөрэлдэнэ:

– Юундэ бидэ амгалан һуужа байнабибди? Суглараад, бүхэлэлтэтэй хотонууд руу ошожо, тэндэ амгалан байдал амжаял!

– Эзэнэй урдаһаа нүгэл үйлэдэһэндэмнай Тэрэ маанадай үхэхые тодорхойлоо, хоротой уһа уухыемнай үгөөл!+
15Амгалан тайбаниие хүлеэһэмнай, ямаршье һайн юумэн ерэбэгүй. Бурхан бидэниие хүлисэхэ гэжэ найдаһамнай, аймшагтай юумэн болобо+. 16Дайсаднай – Даанай хотонуудта! Моридойнь турьяхые дуулаабди. Адуунайнь инсагаалха абяанһаа бүхы газар доһолно. Дайсад ерэжэ, орон нютаг, тэндэ байгааша бүхы юумэ, хото болон ажаһуугшадыень залгин һалгаахань+.

17«Үзөөрэйгты, Би таанадай урдаһаа могойнуудые, ямаршье шэбшэлгээр шэбшэгдэхэгүй хорото могойнуудые эльгээхэм. Тэдэ таанадые хадхаха», – гэжэ Эзэн тунхаглажа байна+.

Арад тухайгаа Ерэмияагай сэдьхэл зобоно

18Минии уй гашуудал эдэгэшэгүй,
зүрхэ сэдьхэлни үбдэнэ.

19Шагныт! Арад зоноймнай
алас холын оронһоо:

«Эзэн Сиондо бэшэ байхагүй гээшэ гү?

Сионой Хаан тэндээ үгы юм гү?»

гэжэ хашхархань дуулдана.

Эзэн тэдээндэ иигэжэ харюусаа:

«Шүтөөнүүдтэ мүргэжэ,
аша туһагүй хариин бурхадта зальбаржа,
таанад Минии уур сухал хүргөөт.

Юундэ тиигээбта?»+

20Улад зон хашхаралдана:

«Ургаса хуряаха саг үнгэрөө, зун дууһаа.

Харин бидэ абарагдаагүйбди».

21Арад зонойнгоо зобоходо,
зүрхэ сэдьхэлни зобоно.

Уйдхартай барагар байнаб,
угаа һүрдэнхэй ябанаб+.

22Галаадта[*] эм дом байгаал ааб даа.

Тэндэ эмшэн байгаал бэзэ.

Теэд юундэ минии арад түмэн
эдэгэхэгүй байгаа гээшэб?!+

9

9^1Минии толгойн
уһаар дүүрэн байгаа һаань,
минии нюдэдэй
нулимсын булаг болоо һаань,
алагдаһан улад зонойнгоо хойноһоо
үдэр, һүнигүй уйлаха һэм+.
2Элһэн сүл губида аяншадай хонохо газар
намда байгаа гээшэ һаань,
өөрын арад түмэнөө орхижо,
тэдэнһээ ошохо байгааб.
Тэдэ бултадаа забхайрагшад,
урбагшадай үүр гээшэл!+
3Татаһан һурша ном мэтэ
худал хэлэтэйл тэдэ.
Энэ газар нютагта худал үгэ
үнэн сэхэһээ хүсэтэй болоо.
«Минии арад муу муухай юумэ
хойно хойноһоо үйлэдэнэ,
Намайе Бурхан гэжэ тооногүй», – гээд
Эзэн айладхана+.
4Хүн бүхэн хүршэһөө болгоомжолог,
ямаршье аха дүүдээ бү этигэг.
Юуб гэбэл, нэгэ ахань нүгөөдэеэ
ула мүрөөрнь гүрдэнэ,
хүршэнь нүгөө хүршэеэ
худалаар хоблоно+.
5Хүн бүхэн хүршэеэ мэхэлжэ,
үнэн сэхэеэ хэлэдэггүй,
худал хэлэхэдээ һурамхи болонхой,
нүгэл хэлгэдэ бүхы хүсэеэ зорюуланхай.
6Харата һанаанай оршон соо ажаһуунат.
Өөһэдөөшье угаа харатайт.
Арад түмэнэйнь Өөрыень буруушааһан тухай
Эзэн айладхаа.
7Тиимэ ушарһаа Түмэн Сэрэгтэ Эзэн
иигэжэ тунхаглаа:
Түмэрэй шанар мэдэхын тула
хайлуулжа шалгадаг гээшэл.
Тэрээндэл адляар Өөрынгөө арадые шалгахам.
Бэшэ ондоо арга үгы+.
8Тэдэнэй хэлэн – хорото годли,
тэдэ хододоо худал хэлэдэг.

Хэн нэгэн хүршэтэеэ һайнаар амаараа хөөрэлдэбэшье,
дотороо урьха занга тэрээндэ бэлдэжэ байха юм+.

9Иимэ зүйлэйнь түлөө Би
тэдэниие хэһээхэгүй юм гүб?!

Иимэ арад түмэнһөө
үһөөгөө абахагүй юм гүб?!

Энэ болбол Би, Эзэн, айладхаа мүн!+

10Уула тухай уйлажа, ори дуун болохоб.

Үргэн талын бэлшээринүүд тухай
гашуудан бархирхаб.

Тэдэ зэлүүд хооһон болоо,
тэрээгүүр хэншье гарахагүй.

Үхэр һүрэгэй мөөрэхэнь дуулданагүй,
огторгойн шубууд, бүхы ан арьяатан
зугадан тэрьедээ+.

11Эзэн айладхана:

«Иерусалимые һандарһан шулуун обоо,
сүүбэн шонын үүр болгохоб.

Иудын хотонуудые ажаһуугшадгүй
хооһон болгохоб»+.

Юундэ энэ орон нютаг хооһорооб?

12Би асуубаб: «Эзэн, юундэ энэ орон нютаг хооһорооб? Хэнэйшье дээгүүрнь гарахын аргагүй болотороо юундэ тэрэ элһэн сүл губи мэтэ хооһорооб? Энээниие ойлгожо шадаха сэсэн мэргэн хүн хэн бэ? Энээниие соносхохо тухай хэндэ Та айладхаһан байнабта?»

13Эзэн харюусаба:

– Ушарынь гэхэдэ, тэрэ арад Минии зааһан хуулиие орхижо, үгыемни дуулабагүй, Минии айладхаһанай ёһоор үйлэ хэрэг ябуулбагүй. 14Харин үсэрхэжэ, үбгэ эсэгэнэрэйнгээ һургаһанай ёһоор Баалда мүргэн-шүтэн байба. 15Тиимэһээ Минии, Түмэн Сэрэгтэ Эзэнэй, Израилиин Бурханай, иимэ арадтай юу хэхые шагнагты: хараарайгты, хорлохын тула тэдэниие үрмэдэһөөр хооллулхаб, һүлһэтэй уһаар ундалуулхаб+. 16Би тэдэниие өөһэдыньшье, үбгэ эсэгэнэрэйньшье мэдээгүй үндэһэ яһатанай дунда тараахаб. Тэдэниие дууһан хюдатараа хойноһоонь сэрэг ябуулжал байхаб+.

17Түмэн Сэрэгтэ Эзэн иигэжэ айладхана:

Һайса бодожо үзэгты!

Тиигээд хүдөөлгэндэ уйлан дууладаг
эхэнэрнүүдые дуудагты!

Эрхим иимэ дуушадые ерүүлхээр
хүниие эльгээгты+.

18Улад зон иигэжэ хэлэбэ:
«Хүдөөлгэнэй гашуудалтай дуу
бидэндэ дуулахаяа
тэдэ яаралтай ерэг,
нюдэнһөөмнай нулимсын дуһалтар,
нюдэнһөө нёлбоһоной
урасхал мэтэ урдатар
дуулаг лэ»+.
19Сионһоо ори дуун соностоно:
«Аа, бидэнтэй сүйд болоо!
Гутамшаг бузар юумэндэ орообди!
Газар нютагаа орхихо баатай болообди,
манай гэрнүүд һандаргагдаа».
20Би, Ерэмияа, хэлээ һэм:
«Эхэнэрнүүд, Эзэнэй үгые шагнагты!
Тэрэнэй айладхал анхарагты!
Басагадаа шаналан гашуудаха ёһололдо,
хүн бүхэнөө – гашуудалай дуунда һургагты.
21Үхэл сонхоорнай дамжан ороно.
Үйлсэнүүдһээ үхи хүүгэдые,
хотын талмайнуудһаа эдир хүбүүдые
усадхахын тула
үхэл хатал ордонгууд руумнай орожо байна.
22Зоной һэе хүүрнүүд
задагай талмайнууд дээрэ
шэбхэ мэтэ хэбтэхэ,
таряа хадагшын һүүлээр
хэнэйшье суглуулхагүй
таряанай боолтонууд мэтэ.

Эдэ үгэнүүдые минии соносхохые Эзэн захираа»+.

23Эзэн иигэжэ айладхана:
Мэргэн хүн мэргэн ухаагаараа,
хүсэ шадалтай хүн шадалаараа,
баян хүн эд баялигаараа бү һайрхаг+.
24Харин һайрхагша нэгэн
Намайе газар дэлхэй дээрэ
хайра энэрэл, хэрэг шүүбэрилгэ болон
үнэн зүбые үйлэдэгшэ Эзэн мүн
гэжэ ойлгодог, мэдэдэгээрээ һайрхаг лэ.
Энээндэ Би дуратай байхалби.
Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн!+

25-26Эзэн иигэжэ тунхаглана: «Египедэй, Иудын, Эдоомой, Аммооной, Моһаабай болон элһэн сүл губида ажаһуудаг, һаншагайнгаа үһэ тайрадаг зониие Минии шүүбэрилхэ саг дүтэлжэ байна. Эдэнэр бэлгэеэ отолуулаагүй. Харин Израилиин улад зон бэлгэеэ отолуулһаншье һаа, энэ ёһололой далда удхые – Намтай хэлсээгээ сахиха гээшые дүүргээгүй»+.

10

Шүтөөнүүдтэ бэшэ, үнэн зүйлнүүдтэ мүргэгты

10^1Израилиин улад зон, Эзэнэй таанадта айладхажа байһан үгэ шагнагты! Тэрэ иигэжэ айладхана:

2Ондоо үндэһэ яһатадай
ажабайдалые бү һажаалдагты.

Тэдэнэй айдаг тэнгэриин дүлгэ тэмдэгүүдһээ бү айгты.

3Эдэ арадуудай шажан мүргэлынь юуншье бэшэ.

Ой соо модо отолоод,
модошо дархан һүхөөр тэрэниие болбосоруулна.

4Тиигээд мүнгөөр болон алтаар шэмэглэдэг.

Ганхахагүйн тула тэрэниие хадааһа, алхаар бүхэлдэг+.

5Тэдэ шүтөөнүүд огородой мануухай мэтэ,
дуугаржа шадахагүй.

Ябажа шадахагүй байхадань
тэдэниие үргэжэ зөөдэг гээшэ.

Тэдээнһээ бү айгты!

Тэдэ хоро хэжэ шадахагүй,
мүн тиихэдэ һайнииешье хэжэ шадахагүйл+.

6Эзэн, Тандал адли хэншье үгыл!

Та агууехэт.

Танай нэрэ агууехэ ба хүсэн түгэлдэр!+

7Бүхы зон Таниие,
үндэһэ яһатадай Хааниие, хүндэлхэ ёһотой.

Үнэхөөр энэ Танда зохистой.

Үндэһэтэдэй бүхы сэсэн мэргэн зоной дунда,
хаашуулайнь дунда Тантай адли хэншье үгы+.

8Модон шүтөөнүүд юундэ һургаха юм?

Тэдэ бултадаа тэнэг, мунхаг.

9Шүтөөнүүд – дэлхэйн нэгэ захаһаа, Таршиишһээ асарагдаһан,
дабтаһан мүнгэн,
нүгөө захаһаань, Упаазһаа асарагдаһан алтан,
уран гартанай бүтээл.
Тэдэнэй хубсаһан номин хүхэ
болон шад улаан үнгэтэй.
Шадамар бэрхэ зон тэдэниие бүтээгээ+.
10Харин Та, Эзэн,
ори ганса, үнэн бодото Бурхан болонот.
Та – амиды Бурхан,
хэтэ мүнхэдөө зонхилдог Хаан гээшэт.
Танай уур сухалһаа
газар дэлхэй доһолжо,
үндэһэ яһатан Танай уур хилэн тэсэжэ шададаггүй.

11Таанад, улад зон, үндэһэ яһатанда иигэжэ хэлыт: «Огторгой болон газарые бүтээгээгүй бурхад үгы хэгдэжэ, хүрьһэтэ дэлхэй дээрэһээ халиха»+.

Эзэндэ магтаал

12Эзэн Өөрын хүсэ шадалаар
газар дэлхэйе бүтээгээ,
Өөрын мэргэн ухаагаар
юртэмсые тогтоогоо,
Өөрын оюун ухаагаар огторгой татаа+.

13Абяа гарахадань, тэнгэриин уһан хүржигэнэнэ,
газар дэлхэйн адагһаа Тэрэ үүлэнүүдые хөөрүүлнэ,
аадар бороогой үедэ сахилгаа түхөөнэ,
агуулануудһаа һалхи эльгээнэ+.

14Улад зон булта мунхаг, ойлгосо мэдэсэгүй байна.

Шүтөөн бүтээгшэ өөрынгөө нэрэ гутаана,
юуб гэбэл, тэрэнэй шудхамал хүрэгүүд
худал хуурмаг, амигүй онгод бшуу+.
15Тэдэ юуншье бэшэ,
энеэдэ-нааданай зүйл.
Эзэнэй шүүбэрилхэеэ ерэхэдэнь,
үгы хэгдэхэ.
16Яковай Бурхан тэдээндэ адли бэшэ!
Тэрэ болбол Хамагые Бүтээгшэ,

Израиль – Тэрэнэй Өөрын арад, мэдэлэйнь албатан.

Нэрэ хүндэнь – Түмэн Сэрэгтэ Эзэн мүн+.

Сүлэлгэдэ ошолго ойртоо

17Иерусалимай улад зон, таанад бүһэлэлтэдэ байнат! Өөрынгөө эд зөөри суглуулагты. 18Эзэн иигэжэ айладхана: «Иудын улад зониие энэ орон нютагһаа гарган хаяхаб! Хэншье хоргодожо-хорожо шадахагүй, зон ехэ зобохо-тулиха».

19Оо, ямар үбшэнтэйб! Би зобошооб.

Минии шарха эдэгэшэгүй.

Харин би «энэ үбшэн тэсэжэ шадахаб» гээд һанаа һэм+.

20Минии майхан дээрмэдүүлэгдээ,
минии ооһорнууд таһаранхай.
Улад зомни намһаа ошоо,
хэншье үлөөгүй.
Майхангыем табиха,
хүшэгэнүүдыем татаха
хэншье үгы+.
21Манай удамаршад тэнэг,
Эзэнһээ зүбшэл, заабари асуунагүй.
Тиимэһээ тэдээндэ аза талаан үгы,
арад зониинь тараагдан нүүлгэгдээ+.
22Шагнагты! Иимэ һураг дуулдаба!
Иудын хотонуудые хооһон,
сүүбэн шонын үүр болгохоёо
хойто зүгэй орон нютагһаа
ехэ шууяатай сэрэг гаража байна+.
23Эзэн, би мэдэнэб:
өөрынгөө хуби заяае
хүн өөрөө мэдэхэ бэшэ,
өөрынгөө ажабайдалые хэншье ударидан ябажа шадахагүй+.

24Өөһэдынгөө улад зониие хэһээхэдээ,
уур сухалгүйгөөр,
үнэн зүбөөр хэһээгыт, Эзэн!
Маанадые бү хюдыт!+
25Танда мүргэдэггүй үндэһэ яһатан дээрэ,
мүн Таниие тоодоггүй улад зон дээрэ
уур хилэнгээ адхыт.
Тэдэ арад зонииетнай алаа,
һалгаагаа, хюдаа,
орон нютагыемнай һандаргаагаа+.

11

Хэлсээн тухай

11^1Эзэн намда айладхаба:

2– Энэ хэлсээнэй үгэнүүдые шагнажа, Иудын болон Иерусалимай улад зондо дуулга. 3Израилиин Эзэн Бурхан иигэжэ айладхана: Хэлсээнэй үгэнүүдые сахин дүүргэдэггүй хүн бүхэн хараал шэрээл шэнгээхэ+. 4Түмэр хайлуулдаг зууха мэтэ Египедэй орон нютагһаа таанадай үбгэ эсэгэнэрые гаргахадаа, Би энэ Хэлсээ тэдээндэ захин заабарилаа һэм. Минии үгэ дуулажа, захирһан бүхы юумыемни дүүргэжэ байхыень Би тэдээндэ захин хэлээб. Тиигэбэлнь, тэдэ Минии арад түмэн, Би тэдэнэй Бурхан болохо байһан тухайгаа айладхаа бэлэйб+. 5Тиигэбэлнь, һүн далайн, зүгын балай урдажа байһан, мүнөө тэдэнэй эзэлжэ байгаа газар нютагые үгэхэб гэжэ элинсэг хулинсагтань тангариглаһан тангаригаа бэелүүлхэ байгааб.

Би харюудань:

– Мүн даа, Эзэмни! – гэбэб+.

6Тиихэдэм Эзэн намда:

– Эдэ бүхы үгэнүүдые Иудын хотонуудаар болон Иерусалимай үйлсэнүүдээр соносхо. Хэлсээнэй үгэнүүдые анхаржа, сахин бэелүүлхыень зондо хэлээрэй. 7Египедэй орон нютагһаа гаргаһан тэрэ үдэрһөө хойшо мүнөө хүрэтэр Би таанадай үбгэ эсэгэнэрые Минии үгэ дуулаха тухайнь захиржа, һэргылжэ, оло дахин һануулаа һэм. 8Гэбэшье тэдэ үгыем дуулабагүй, анхаралаа хандуулбагүй, хүн бүхэн үсэд, муу зантай байһан зандаал байгаа бэлэй. Хэлсээ сахин дүүргэжэ байха тухай тэдээндэ захяа һэм, теэд тэдэ дүүргэжэ байгаагүй. Ушар тиимэһээнь Би хэлсээн соо хэлэгдэһэн бүхы хэһээлтэнүүдые тэдээндэ шэглүүлээ һэм, – гэжэ айладхаба+.

9Тиигээд Эзэн намда:

– Иудын хан түрын болон Иерусалимай зон Минии урдаһаа нюуса хэлсээ зохёон байгуулаа+. 10Минии үгэ дуулахаһаа татагалзаһан уг унгиингаа нүгэл шэбэлдэ тэдэ эрьен бусажа, ондоо бурхадта мүргэжэ эхилбэ. Израилиин болон Иудын үри һадаһад үбгэ эсэгэнэртэйнь Минии байгуулһан хэлсээе эбдэбэ+. 11Тиимэһээ Би, Эзэн, тэдэнэй зугадажа шадахын аргагүй гай тодхор тэдээн руу шэглүүлхэб гэжэ соносхоноб. Намһаа туһа эрин тэдэнэй хашхаралдахада, Би дуулахагүйб!+
12Тиихэдэ Иудын хан түрын болон Иерусалимай улад зон санзай урдань ууюулдаг бурхадтаа ошожо, туһа эрин дуудаха, теэд тэдэнь гай гасалангайнь үедэ оройдоошье туһалха-абархагүй+. 13Иудын хан түрын хото бүхэндэ өөрын бурхан бии. Иерусалимай үйлсэ бүхэндэ жэгшүүритэй муухай юумэндэ үргэлэй шэрээ табигдаа, Баалда санзай ууюулхын тула тэдэ бодхоогдоо+. 14Ерэмияа, эдэ зоной түлөө бү зальбара, бү уйла, бү гуй Намайе! Гай тодхорто ороходоо Намайе тэдэнэй дуудахада, Би шагнахагүйб+.

15Минии дуратай амараг[*],
муу юумэ хэдэг аад,
Минии үргөөдэ байха ямар эрхэтэйбши?
Үргэлэй мяха шамһаа
яажа би абахабиб?
Муу муухайе хэхэдээ,
ши баярладаг ха юмши+.
16Үзэсхэлэн һайхан, жэмэстэй,
ногооржо байһан чидун модон гэжэ
Би шамайе нэрлээ һэм.
Харин мүнөө ехэ аадарай дуу-шуугаар
Би шам руу гал эльгээн носообоб.
Тиигээд мүшэрнүүдшни шатан һалаба+.

17Би, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, Израиль болон Иудын хан түрэ байгуулааб. Харин мүнөө тэдээндэ гай тодхор ушаруулхаб гэжэ занажа байнаб. Тэдэ өөһэдөө эдэ бүгэдые өөр дээрээ татаа, юуб гэхэдэ, Баалда санзай ууюулжа, Минии уур сухал тэдэ хүргөө ха юм+.

Ерэмияагай урдаһаа нюуса хэлсээн

18Эзэнэй намда харуулхадань,
би ойлгобоб.

Тэдэ зоной муу муухай хэрэгүүдынь

Тэрэ намда нээжэ харуулаа.

19Үүсэлүүлхээр хүтэлэгдэн ябажа байһан
номхон хурьган мэтэ байгаа бэлэйб.

Урдаһаамни муу юумэ дайсадай зохёожо байһые мэдээгүй һэм:

«Жэмэстэйнь хамта модо отолжо унагаая,
тэрэниие хюдан һалгаая,
тиихэдэмнай хүрьһэтэ алтан дэлхэй дээрэ
улад зон тэрээн тухай мартаха», –
гэжэ тэдэ хэлсэжэ байгаал+.

20Түмэн Сэрэгтэ Эзэн!

Та үнэн зүбөөр шүүбэрилнэт.

Зоной зүрхэ сэдьхэл, һанаан бодол
шалган туршадагта.

Би Танда зарга хэрэгээ даалгааб.

Тиимэһээ тэдэнһээ үһөөгөө абахыетнай
би хараһуулби, зүбшөөгыт+.

21Анатоот хотын зон намайе алахаяа һанаа. Эзэнэй нэрэһээ абарал буулгахаяа болёогүй һаамни, тэдэ намайе алаха тухайгаа хэлээ һэн+. 22Тиихэдэнь Түмэн Сэрэгтэ Эзэн иигэжэ айладхаа:

– Би тэдэниие хэһээхэб! Залуушуулынь дайн дажарта алуулха, үхи хүүгэдынь туража үхэхэ. 23Би Анатоодой зониие хэһээхэ сагаа тодорхойлооб. Тэрэ сагай ерэхэдэ, хэнииньшье амиды мэндэ үлэхэгүй.

12

Ерэмияа Эзэндэ хандана

12^1Эзэмни, минии Тантай зарга хэрэг ябуулаа һаа,

Та хододоо үнэн зүб байхат.

Гэбэшье Би Тантай үнэн шударгы ёһын хэрэгүүд тушаа
адхаг һэжэгтэ баригдан хөөрэлдэхэ байнаб.

Муу ябадалтайшуулда юундэ аза талаан туданаб,
этигэлгүй, зүй буса зон юундэ хашалгүй амар байнаб+?

2Һуулган тарихадатнай, тэдэ үндэһэлөө.
Ургажа, үрэ жэмэсшье үгэдэг болоо.
Танай нэрэ тэдэ аманһаа унагаадаггүй,
гэбэшье зүрхэ сэдьхэлдээ сахидаггүй+.
3Харин, Эзэн, Та намайе мэдэнэт,
минии юу хэдэгые харанат,
Танда дуратайем ойлгонот.
Үүсэлэгдэхэ хонид мэтээр
тэдэниие шэрэжэ,
һалгаагдаха үдэр хүрэтэрынь
тэдэниие тусгаар харууһалыт+.
4Газар нютагнай хэды болотор
уйдхар гашуудалда абтажа,
хүдөө талын ургаса ногоон
хатажа-гандажа байха юм?
«Бидэнтэй юун болохые
Бурхан мэдэнэгүй» гэжэ зон хэлсэнэ.
Муу муухай эдэ зонһоо боложо,
амитад болон шубууд хосорно+.
5Эзэн иигэжэ айладхаба:
Ерэмияа, хэрбээ ши
гүйгөөшэдтэй гүйжэ,
ядараа, эсээ хадаа
моридтой яажа урилдажа шадахабши?
Хэрбээ ши салуу, үргэн нютагта
бүдэрэн унажа байбал,
Иорданай бүтүү шэрэнги соо
яаха болонош?
6Аха дүүнэршни, түрэл түтимшни хүрэтэрөө
шамда урбаад байна.
Тэдэ шам тухай муу юумэ хэлэнэ.
Һайн үгэ нюурташни хэлээшье хадань,
тэдээндэ бү этигэ+.

Өөрын арадта Эзэнэй гомдол

7Би Израилиие орхижо,

Өөрынгөө арад түмэниие хаяаб.

Дуратай арад зоноо
дайсадайнь мэдэлдэ үгөөб.

8Шэлэһэн зомни урдаһаам эсэргүүсэбэ.

Ой соохи арсалан мэтэ
тэдэ нам руу архирба.

Тиимэһээ Би тэдэниие үзэн яданаб!

9Мяхаша шубуудта тойруулан тоншуулжа байһан
эреэ-маряан шубуун мэтэл
шэлэһэн арадни.

Ябажа, талын бүхы арьяатаниие суглуулагты!

Ерэг, залгиха юумэн олдохол+.

10Хариин олон удамаршад
үзэмэй модоной сэсэрлигыем һалгаагаа,
дуратай газарыем дэбһэжэ,
үнэһэн тобороог болгоо,
дуратай газарыем
һандархай хооһон дайда болгобо+.

11Энэнь зэлүүд хооһон,
эзэгүй болоод, Минии урда уйлажа байна.

Бүхы газар нютаг ханха зайдан болоо.

Хэншье тэрэниие хайхарнагүй.

12Сүл губиин нюсэгэн добо толгойгоор
һүйд хэгшэд ябажа байна.

Бүхы орон нютаг хюдахаяа
дайн дажар үүсхэхэб.

Ямаршье амитанда амгалан байдал таһалдаха.

13Минии арад зон шэниисэ тариһан аад,
үрмэдүүл хуряажа абаба.

Тэдэ эсэн ядараа,
гэбэшье ямаршье ашаг олзо олоогүй.

Өөһэдынгөө ургасаһаа тэдэ эшэг лэ!

Дүлэтэһэн уур сухални иимэл!+

Израилиин хүршэнэр тушаа

14Эзэн иигэжэ айладхана:

– Минии арад түмэн болохо Израильда заяаһан газар орондом добтологшо хүршэнэр тухайнь: хараарайгты, ургамал үндэһөөрнь таһа татажа гаргаһандал, Би тэдэниие газар нютагһаань гаргахаб, Иудын хан түрые тэдээнһээ абархаб+. 15Гаргаһанайнгаа удаа Би тэдэниие дахин хайрлан, үндэһэн арад бүхэниие өөрынь газарта, өөрынь орон нютагта бусаан абаашахаб+. 16Хэрбээ тэдэ Минии арад зоной шажан мүргэл даган абажа, Баалай урда Минии зониие тангариглажа һургаһандал, Минии нэрээр «Бурхан үзэг!» гэжэ тангариглажа байгаа һаа, тэдэ Минии арад зоной нэгэ хуби болохо+. 17Харин Минии үгэ дуулаагүй арад түмэниие Би үндэһөөрнь һалгаажа, дууһан усадхахаб. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн!

13

Маалинга бүһэ

13^1Эзэн намда:

– Ерэмияа, ши ошожо, маалинга бүһэ худалдан абаад, бэлхүүһээрээ бүһэлэ, гэбэшье тэрэниие уһанда бү оруулаарай, – гэжэ айладхаба+.

2Тиимэһээ би Эзэнэй захирһанай ёһоор, бүһэ худалдан абажа, бэлхүүһээрээ бүһэлбэб. 3Удаань Эзэн дахин намда хандан:

4– Үнөөхи худалдан абааша, үмдөөд байһан бүһэеэ абажа, бэеэ зэһээд, Евфрат руу ябажа, тэрэниие тэндэ хадын забһарта нюу, – гэжэ айладхаба. 5Эзэнэй намда захирһанай ёһоор, би ошожо, тэрэниие Евфрадай хажуугаар нюубаб.

6Олон үдэрэй үнгэрһэнэй удаа Эзэн намда:

– Евфрат руу ошожо, тэндэ захирһанайм ёһоор нюугааша бүһэеэ абаад ерэ, – гэжэ айладхаба. 7Тиигээд би Евфрат руу ошожо, малтажа, нюуһан газарһаа бүһэ абабаб. Харахада, үнөөхи бүһэ үмхиржэ, хэрэгсээхээр бэшэ болоһон байба.

8Эзэн дахин намда хандан иигэжэ айладхаба:

9– Энээндэл адляар Би Иудын хан түрын бардам зангые болон Иерусалимай угаа ехээр бардамлалгые һалгаахаб! 10Энэ муу арад зон Минии үгэ дууланагүй. Тэдэ үсэд зантай, ондоо бурхадта шүтэн мүргэнэ, ондоо бурхадые хүндэлнэ, урдань һүгэдэн унана. Тиимэһээ тэдэ болбол энэ ямаршье хэрэггүй бүһэдэл адли болохо. 11Хүнэй бэлхүүһэндэ бүһын няалдадаг шэнгеэр, Би Израилиин болон Иудын хан түрын улад зониие Өөртөө дүтэ няалдуулан байлгахаа һанаа һэм. Минии нэрые хүндэлхэ, магтаал, алдар соло түхөөхэ арад болгохоо һанаа һэм. Теэд тэдэ Минии үгэ дуулаагүй.

Үзэмэй дараһан архитай домбо

12Эзэн Бурхан намда:

– Ерэмияа, «домбо бүхэн дараһан архяар дүүргэгдэхэ ёһотой» гэжэ Израилиин улад зондо соносхо. Тэдэнэй шамда «домбо бүхэниие дараһан архяар дүүргэдэг юм гэжэ бидэ һайн мэдэхэгүй юм гүбди?» гэхэдэнь, 13ши тэдээндэ Минии, Эзэнэй, энэ орон нютагай бүхы ажаһуугшадые – хан шэрээдэ һуугша Давидай уг удамыень, санаартадые, лүндэншэдые, Иерусалимай бүхы улад зониие – һогтоторнь архяар дүүргэхэеэ байһан тухай дуулга+. 14Домбо нүгөө домбоор домбодон сохижо байһандал, Би тэдэниие хүгшэн, залуугүй бэе бэедэнь хамталан бута сохихоб. Хайра үршөөл үзүүлхэгүйб, хайрлахагүйб, энэрилхэгүйб, хюдахаб! – гэбэ+.

Бардам зан тухай

15Израилиин улад зон, Эзэниие соносогты!
Бү бардамлагты, үгыень анхарагты.
16Харанхы болгохынь урда тээ,
бүрэнхы хада ууланууд дээгүүр
хүлэйнгөө торохын урда тээ үрдижэ,
найдаһан гэгээн гэрэлыетнай
Тэрэнэй гүн харанхы,
үнэгэнэй төөримэ шэб харанхы болгохынь урда тээ үрдижэ,

Эзэндэ, өөрынгөө Бурханда, магтаал соло дуудагты!+

17Харин энээниие анхараагүй һаатнай,
танай бардам занһаа боложо,
минии зүрхэ сэдьхэл бүтүү уйлахал.
Эзэнэй арад зоной һүрэг мэтээр
баряанда туугдаһанһаа боложо,
нюдэдэйнгөө шэргэтэр
би сурхирса уйлахаб+.

18Эзэн намда:

– Хаанда болон хатан эхэдэнь хаан шэрээһээ бууха тухай хэлэ. Юуб гэхэдэ, тэдэнэй гоё һайхан титим толгойһоонь унаа+.

19Урда хан түрын хотонууд сэрэгээр бүһэлэгдэнхэй, хэншье тэдэниие абаржа шадахагүй. Иудын хан түрын бүхы зон баряанда туугдаа, бултадаа туугдан ошоо, – гэбэ.

20Иерусалим, харыш! Хойто зүгһөө дайсад ерэжэ байна. Шамда даалгагдаһан улад зоншни, омогорходог хүнүүдшни хаанаб+? 21Өөрэйншни һургаһан зониие шамда захирхыень дээрэшни Тэрэнэй табибал, ши юун гэхэбши? Түрэжэ байһан эхэнэр шэнги үбшэндэ баригдахалши+. 22Хормойшни шуугдаа, хүсөөр эдлэгдээш – эдэ бүгэдэ яагаад шамтай тохёолдоо гээшэб гэжэ асуубалшни, нүгэл шэбэлэйшни угаа олон байһанда энэ болоо гэһэн харюу үгтэхэ+. 23Эфиоп хүн арһаа, ирбэс толбонуудаа һэлгэжэ шадаха гү? Мууе үйлэдэжэ һураһан таанадшье тэдээндэл адли һайниие хэжэ шадахагүйт. 24Тиимэһээ Эзэн таанадые хооһон талын һалхинда үлеэгдэдэг мэхиинэ шэнгеэр тарааха+. 25Энэ болбол танай үйлэ, Эзэнэй таанадта хэмжэжэ үгэһэн хуби заяан юм. Юуб гэбэл, таанад Тэрэниие мартажа, бодото үнэн бэшэ бурхадта найдан, шүтэн мүргэдэг болоот+. 26Шинии эшхэбтэр зүйл харагдуулхын тула Эзэн Өөрөө хормойешни нюур дээрэш һэхэхэ+. 27Үзэн ядадаг юумыень хэжэ байхыетнай Эзэн хараа бэлэй. Хүршынгөө һамга эдлэхые хүсэдэг хүндэл гү, али гүүнэй хойноһоо инсагаалһан азаргадал адли таанадай хээрэ талын добонууд дээрэ шүтөөнүүдтэ мүргэжэ байхые Тэрэ хараа һэн. Иерусалимай улад зон, таанад заатагүй хосорхот! Хэды болотор бузартай байхабта?!+

14

Аймшагтай ган гасуур

14^1Эзэн намда ган гасуур тухай иигэжэ хэлэбэ:

2– Иудын хан түрын улад
хосорһон зон тухайгаа гашуудан уйлалдана.
Хотонуудаарнь газар дээрэ
зон уйдан хүсэгүй хэбтэнэ.
Иерусалим соо улад зон
Бурханһаа туһа гуйнал+.
3Ноёдойнь зарасанараа уһанда ябуулхадань,
уһа нөөсэлдэг газар руу тэдэнь ошобошье,
уһа олонгүй, хооһон һабатай бусажа ерэнэ.
Эшэнхэй, доромжолуулагдаһан,
нюураа бүглэн тэдэ байна.
4Бороогой орохогүйдэ
газар гандан хахаранхай.

Таряашад сүхэрэнхэй, хүнэй нюур харахаяа эшэнэ+.

5Үбһэ ногооной үгы байхада,
хээрэ талын һогооншье түрэхэдөө
зулзагаяа хаян орхино.
6Хулангууд нюсэгэн добо дээрэ зогсожо,
амяа абажа ядан, сүүбэн шонодол аахилна.
Эдихэ хоолгүй байхадаа
нюдэдынь гэрэлгүй, мууданхай.
7Арад зомни Намда хандан ори дуун болоно:
«Гэм зэмымнай урдамнай байгаашье хадань,

Эзэн, нэрээ хаража, найдуулһанайнгаа ёһоор бидэндэ туһалыт.

Бидэ Танда оло дахин урбаабди,
урдаһаатнай нүгэл үйлэдөөбди+.
8Оо, Израилиин Найдабари,
зобохо үедэмнай маанадые Абарагша!
Юундэ Та манай газар нютагта ерүүл хүн мэтэ,
нэгэ һүни хонохоёо ороһон аяншан мэтэ байнабта+?

9Юундэ Та тээлмэрдэһэн хүн мэтэ,
абаржа шадахагүй баатар мэтэ болоод байнабта?

Гэбэшье Та бидэнтэй хамтат, бидэ Танай арадбди,
маанадые бү орхиит!»

10Эзэн эдэ арад зон тухай иигэжэ айладхана: «Тэдэ Намһаа холодон зайха дуратай, бэеэ барижа шададаггүй арад. Тиимэһээ Би тэдээндэ талархалгүй болооб. Одоо мүнөө тэдэнэй гэм зэмые хадуун абажа, нүгэлэйнь түлөө хэһээхэб»+.

11Эзэн намда айладхаба:

– Эдэ зоной һайн байха тухай Намда ши бү зальбара!+
12Тэдэнэй масаг баряашье хадань, Би уйлаха-бархирхыень дуулахагүйб. Түгэс шатаалта болон таряан үргэлнүүдые тэдэнэй үргөөшье хадань, Би тэдээндэ талархалтай болохогүйб. Харин дайн дажарта, үлэсхэлэн хооһон байдалда болон тахал үбшэндэ тэдэниие хюдан һалгаахаб!+

13Тиихэдэнь би:

– Хүсэн Түгэлдэр Эзэн! Мэдэнэ гүт, ямаршье дайн болохогүй, үлэсхэлэн хооһон байдал үзэхэгүйт гэжэ лүндэншэд улад зондо соносхожо байна. Энэ газар нютагта саг үргэлжын амар амгалан байдалые Танай үршөөһэн тухай тэдэ хэлэнэ, – гэбэб+.

14Эзэн намда:

– Лүндэншэд Минии нэрэһээ хуурмаг абарал буулгажа байна. Би тэдэниие эльгээгээгүй, тэдээндэ захираагүй, тэдээндэ айладхаашьегүй бэлэйб. Тэдэ худал хуурмаг үзэгдэл, хубхай хооһон үзэл үзэлгэ, миин өөһэдын һанаашые таанадта дуулгана гээшэ+. 15Тиимэһээ Би, Эзэн, Минии эльгээгээгүй, гэбэшье Минии нэрэһээ абарал буулгажа байгааша лүндэншэдтэй юу хэхэ байһанаа дуулгахамни. Тэдэ «Дайн дажар, үлэсхэлэн хооһон байдал энэ газар нютагта болохогүй» гэжэ хэлээ бэлэй. Харин Би тэдэниие дайн дажарта болон үлэнхэ хооһон байдалда оруулан хюдахаб!+
16Тэдэнэй буулгаһан абарал шагнаһан улад зон туража үхэхэ, байлдаануудта алуулха, тиигээд Иерусалимай үйлсэнүүдээр хаяатай хэбтэхэ. Тэдэниие, һамгадыень, үхи хүүгэдыень хүдөөлүүлхэ хэншье байхагүй. Хорон мууень өөһэдтэнь лэ буулгахаб! – гэбэ+.

17Өөрынгөө гай зоболон тухай улад зондо дуулгахыемни намда Эзэн захирба. Тэрэ иигэжэ хэлэхыемни айладхаа:

Минии нюдэнһөө һүни, үдэргүй
нулимса урдан байг.
Уйлахаяа оройдоошье болихогүйб,
улад зомни аргагүй ехэ
сохилтодо дайрагдаба,
угаа хүндөөр шархатаа+.
18Хээрэ тала руу гарахадам,
дайнда алуулһан зоной һэенүүд байна.
Хото руу орожо ерэхэдэм,
туража үхэхэеэ байгшад харагдана.
Лүндэншэд, санаартад
юу хэхэеэ ойлгожо ядан,
орон нютагаар тэнэнэ+.

Зон Эзэниие аргадана

19Эзэн, Та Иудын хан түрэһөө
бүримүһэн татагалзаа юм гүт?
Сионой зониие үзэн ядана гээшэ гүт?
Та маанадые эдэгэшэгүйгөөр
юундэ дайраба гээшэбта?
Амар амгаланиие хүлеэһэмнай,
ямаршье һайн юумэн болоогүй.
Эдэгэхэ сагаа хүлеэһэмнай,
аймшагтай юумэн тохёолдоол!+
20Оо, Эзэн, Танай урда бидэ нүгэл хээбди,
хорон муугаа, үбгэ эсэгэнэрэйнгээ гэм зэмые мэдэрнэбди+.

21Өөрынгөө найдуулһан зүйл тухай бү мартыт,
маанадые бү шоодборилыт!
Алдар солынтнай хан шэрээ болохо
Иерусалимай нэрэ хүндэ бү хухалыт!
Бидэнтэй байгуулһан хэлсээгээ һанажа,
тэрэнээ бү эбдыт!+
22Нэгэшье үндэһэ яһатадай шүтөөн
бороо оруулжа шадахагүй.
Огторгой өөрөө аадар бороо
хайрлахагүй.
Тандаал, Эзэндэ, манай Бурханда,
бидэ найданабди.
Эдэ бүгэдые үйлэдэгшэнь Тал гээшэт+.

15

Иудын хан түрэ хосорхо

15^1Тиигээд Эзэн намда:

– Моисей, Самуил гэгшэдэйшье Минии урда зогсожо байгаа һаань, Би энэ арад түмэниие хайрлахагүйб. Энэ арад зониие Минии хажууһаа зайлуула, тэдэниие ябуул!+
2Тэдэнэй шамһаа: «Бидэ хайшаа ябаха болонобибди?» – гэжэ асуухадань, Минии иигэжэ айладхажа байһые тэдээндэ дуулга:

Үхэхэнь үхэл тээшээ –
дайн дажарта үхэхэнь дайн дажар руу,
туража үхэхэнь үлэсхэлэн хооһон руу,
баряанда абтахань баряан руу ябаг!+

3Би, Эзэн, тэдээндэ дүрбэн янзын гай тодхор ушаруулхаб: тэдэ дайнда алуулагдаха, һэеыень нохойнууд шэрэхэ, огторгойн шубууд болон газарай арьяатан тэдэниие хүнэһэлжэ һалгааха+. 4Хэзэкияагай хүбүүн, Иудын хаан Мэнашшээ гэгшэһээ боложо, Иерусалимда үйлэдэһэн зүйлэйнь түлөө газар дэлхэйн бүхы улад зондо Би тэдэниие айдаһа хүрэмөөр жэшээ болгохоб+.

5Эзэн айладхана:

Иерусалим, үнэндөө хэн шамайе хайрлахаб?

Хэн шинии хойноһоо гашуудан уйлахаб?

Хэр байһыеш асуухаяа
хэн эрьен ерэхэб+?

6Намайе орхижо,
буруу харабат.

Тиимэһээ Би таанадые усадхааб.

Тэсэбэрим һалаа!

7Асаар һолоомо һалхитуулан тарааһандал,

Би таанадые газар дэлхэйн бүхы хотонуудаар тараагааб.

Үхи хүүгэдыетнай үгы хээб,
та бүгэдые усадханаб.

Юуб гэхэдэ, таанад буруу замаа орхиногүйт.

8Газар нютагтатнай бэлбэһэн эхэнэрнүүд
далайн эрьеын элһэнһээ үлүү олон болоо.

Сүйд хэгшые эльгээжэ,
залуу хүбүүдыетнай алааб.

Энээнһээ боложо, эхэнүүдынь зобоно,
гасалан, айдаһаа хүрэхэ зүйл гэнтэ тэдэнтэй ушараа.

9Долоон хүбүү түрэһэн эхэ
мэдээгээ алдан унашоо,
арай-шамай амяа абана.

Эрьехэ нарагүй, наадаха түрэгүй тэрэ болоо.

Наадалмаар зүйл боложо, тэрэ баһуулагдаа.

Амиды үлэһэн зонииетнай
дайсадта алахыень үгэхэб.

Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн!+

Ерэмияа гомдолоо Эзэндэ мэдүүлнэ

10Ямар аза талаангүй хүн гээшэбиб! Юундэ эжымни намайе энэ алтан дэлхэй дээрэ түрөө гээшэб! Газар дэлхэйн хүн бүхэнтэй хэрэлдэхэ, арсалдаха хубитайб! Би хүндэ зээлеэр мүнгэ үгөөгүйб, хүнһөө зээлеэр абаашьегүйб. Харин хүн бүхэн намда хараал шэрээл табиха юм+. 11Эзэмни, Танда һайнаар алба хэжэ байгаагүй һаамни[*], хараал шэрээл намда шэнгэг лэ! Гай гасаланай, зоболонойнь үедэ дайсад тухайгаа Танда зальбаран байдаг һэм.

12Эзэн намда:

– Хэн нэгэн түмэр, хойто зүгһөө асарагдаһан түмэр, үгышье һаа, гуулин хухалжа шадаха гү? Үгы! 13Бүхы хизаар нютагуудаар Минии арад түмэнэй хэһэн нүгэлэйнь түлөө Би эд баялигыень болон эрдэни зэндэмэнииень дайсадта миинтээр үгэхэб+. 14Арад зоноо ажал хэхыень танихагүй орон нютаг руу, дайсад руу эльгээхэб. Юуб гэбэл, тэдэнэй урдаһаа Минии уур хилэн гал мэтэ бушаганажа байна, – гэжэ айладхаба+.

15Тиихэдэнь би:

– Эзэн, Та бүхы юумэ мэдэнэт. Намайе ой ухаандаа оруулжа, һанаагаа нам тушаа табижа, хойноһоомни мүрдэн ябагшадһаа минии түлөө үһөөгөө абыт! Намайе алатарынь дайсадтамни тэсэбэри тэбшээ үзүүлжэ бү байгыт. Танай түлөө минии доромжолуулагдадагые Та мэдэнэт+. 16Танай үгөөр үл хоол хэжэ байгааб, үгэ бүхэнтнай намда баяр асардаг, зүрхэ сэдьхэлыем сэнгүүлдэг юм. Би дууһан Танайб, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн Бурхан!+
17Нэрьесэ энеэлдэгшэдэй дунда би һуужа байгаагүйб, сэнгэжэшье байгаагүйб. Танай захиралта дүүргэхэ гэжэ би гансаараал һуунаб, уур хилэнгээр халинхайб+. 18Юундэ минии үбшэн болиногүйб, шархамни эдэгэнэгүйб? Юундэ тэрэ эдэгэхэгүйб? Та үнэхөөр найдажа болохогүй уһандал, шэргэдэг горхондол адли намда боложо, урмыем хухалха гээ гүт? – гэбэб+.

19Энээндэ Эзэн иигэжэ харюусаба:

– Ерэмияа, бусаа һаашни, Би шамайе бусаахаб, тиигээд ши Минии дэргэдэ зарасам байхаш. Хэрэггүй хооһон үгэһөө үлүү ехээр ши үнэтэй шухала үгэ үнэлдэг байгаа һаа, Минии захяа хүргэгшэ дахинаа болохош. Улад зон өөһэдөө шамда бусаха, ши тэдээндэ өөрөө ошожо байхагүйш. 20Тиигээд Би шамайе энэ арад зоной урдаһаа бүхэлэгдэһэн гуулин хэрэм мэтэ болгон табихаб. Тэдэ урдаһаашни хэды тулаашье хадаа, шамайе диилэхэгүй. Би шамтай хамта байхаб, шамайе абархаб, аршалхаб+. 21Хорото муу зоной һабарһаа шамайе абархаб, харшалагшадай һабарһаа сүлөөлхэб. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн!

16

«Үхи хүүгэдгүй бай!»

16^1Эзэн дахин намда хандажа, иигэжэ хэлэбэ:

2– Ши һамга абаха ёһогүйш, мүн энэ орон нютагта хүбүүд, басагадтайшье болохо ёһогүйш. 3Эндэ түрэһэн үхибүүдтэй, мүн тэдэнэй түрэлхидтэй юун болохо байһые Би дуулгахам. 4Тэдэ угаа зобожо үхэхэ. Тэдэнэй хойноһоо хэншье уйдан гашуудахагүй, хэншье хүдөөлүүлхэгүй. Тэдэ газарай хүрьһэн дээрэ шэбхэ мэтэ хэбтэхэ, дайн дажарта алуулха, туража үхэхэ. Һэе хүүрнүүдынь шубуу шонхорой болон ан арьяатанай хүнэһэн болохо+.

5Ерэмияа, наһа барагшые хүдөөлүүлһэн гэртэ ошохыешни Би, Эзэн, хориноб. Тиишээ ошожо, гашуудажа, шаналжа бү бай. Энэ арад түмэндэ амгалан байдал бэлэглэхэеэ болёоб, үршөөлөө, энэрэл хайраяа тэдээндэ бэшэ үзүүлхэгүйб+. 6Баян бардамшье, үгытэй ядуу зоншье энэ орон нютагта наһа бараха. Тэдэ хүдөөлүүлэгдэхэгүй, хойноһоонь хэншье уйлан гашуудахагүй. Уйдан зобожо байһанаа гэршэлжэ хэншье бэеэ отолжо, толгойн үһэеэ хюһажа байхагүй+. 7Эхэ, эсэгэеэ, дүтын хүнөө алдаад байгша хүнэй һанаа тэгшэлхын, һамааруулхын тула хэншье тэрээндэ эдеэ хоол дурадхажа, хундага барижа бахагүй.

8Найрайшье гэртэ бү ошо, тэндэ һуужа, эдижэ-уужа бү бай. 9Минии, Израилиин Бурханай, Түмэн Сэрэгтэ Эзэнэй айладхал соносогты! Танай амиды мэндэ, хараһаар байтартнай хүхюун зугаагай, түрэ найрай жаргалтай абяануудые үгы болгон болюулхаб+.

10Шинии эдэ бүхы үгэнүүдые энэ арад түмэндэ дуулгахадаш, тэдэ шамда «Ямар ушарһаа Эзэн маанадта иимэ агууехэ гай тодхор тохоо гээшэб? Бидэ ямар гэм зэмэтэйбибди? Өөһэдын Эзэн Бурханай урда ямар нүгэлтэйбибди?» – гэлдэхэ+. 11Тиихэдэнь ши тэдээндэ:

– Элинсэг хулинсагайтнай Намайе орхиһоной түлөө гэжэ Эзэн айладхана! Тэдэ ондоо бурхадые дахажа, тэдээндэ алба хэжэ, урдань һүгэдэн мүргэжэ байгаа. Харин Намайе орхижо, Минии хуули сахяагүй гэжэ Эзэн айладхана+. 12Таанад үбгэ эсэгэнэрһээ үшөө муу юумэ хээт. Таанад үсэд, муу зантайт, Минии үгэ дууланагүйт+. 13Тиимэһээ Би таанарые энэ нютагһаа өөһэдынтнай болон үбгэ эсэгэнэрэйтнайшье танихагүй газар руу шэдэн үлдэхэб. Тэндэ ондоо бурхадта үдэр, һүнигүй алба хэдэг байхат. Би таанадые хайрлахагүйб гэжэ Эзэн айладхана, – гээд хэлэхэш+.

Бусалган тухай

14Эзэн тунхаглажа байна:

– Израилиин арад зониие Египедһээ гаргаһан амиды мэндэ Бурхан гээд Минии нэрээр зоной тангариглахаяа болихо саг дүтэлжэ байна. 15Энээнэй орондо тэдэ Израилиин арадые хойто зүгэй орон нютагһаа, тараан абаашаһан бүхы орон нютагуудһаа гарган асарагша амиды мэндэ Бурхан гээд Минии нэрээр тангариглахал. Үбгэ эсэгэнэртэнь үгэһэн өөһэдын орон нютагта тэдэниие Би асархаб+.

Хэһээлтэнь ямар байхаб?

16Эзэн тунхаглана:

– Үзөөрэйгты, олон загаһашадые Би эльгээхэб. Тиихэдэм, тэдэ зониие губшан бариха. Удаань олон ангуушадые эльгээхэдэм, тэдэ хада уула, гүбээ бүхэнһөө, хабсагайн забһарнуудһаа зониие агнан намнаха+. 17Хэһэн юумыень бултыень Би харанаб. Тэдэ Намһаа хоргодожо шадахагүй – гэм зэмэнь Намһаа хорохогүй+. 18Минии газар нютагые бузарлаһанайнь түлөө Би эгээл түрүүн тэдэнэй гэм зэмэ, нүгэлые дабхар түлүүлхэб! Һэе хүүр мэтэ амигүй, жэгшүүрилтэ шүтөөнүүдээрээ, худал хуурмаг бурхадаараа тэдэ газарыем дүүргээ+.

Ерэмияагай этигэл найдал

19Эзэмни, Та минии хүсэ шадал,
минии Хамгаалагшат!
Гай зоболоной үедэ
намда туһалнат.
Газар дэлхэйн захаһаа
үндэһэтэд Танда ерэжэ:
Манай үбгэ эсэгэнэр
гансал худал хуурмаг бурхадтай,
ямаршье аша туһагүй
шүтөөнүүдтэй байгаа+.
20Хүн өөртөө бурхадые хэжэ шадаха гү?
Үгы! Тиигээ һаань, тэдэ –
ёһотой Бурхан бэшэ байхал! –
гэжэ хэлэнэ+.
21Эзэн айладхана:
Тиигээ хадань Би тэдэниие һургахаб,
тэдээндэ Өөрынгөө хүсэ,
Өөрынгөө шадал мэдүүлхэб.
Тиихэдэм тэдэ Намайе
Эзэн гээд ойлгохол.

17

Иудын хан түрын нүгэл

17^1Эзэн айладхана:

– Иудын хан түрын зоной нүгэл түмэр эритээр, баллахын аргагүйгөөр бэшэгдэнхэй, ошорой үзүүрээр зүрхэнэйнь хабтаһан дээрэ һиилэгдэнхэй, үргэлэй шэрээгэй углуунууд дээрэ барлагданхай+. 2-3Үхибүүдтээ һанаагаа табидагтал, тэдэ үргэлэй шэрээнүүд, Ашэраа бурханай хүрэгүүд, һаглагар модод, үндэр гүбээнүүд, намжаа талаар ербылдэгшэ хаданууд тухай һанаагаа табидаг. Тиимэһээ таанадай, Иудын хан түрын зоной, мүргэлэй обоонуудай түлөө, өөрынгөө бүхы орон нютагаар хэһэн нүгэлэйтнай түлөө танай эд баялигые болон бүхы эрдэни зэндэмэниие дайсадтатнай үгэхэб+. 4Минии үршөөһэн газар нютагые таанад өөрынгөө мууһаа боложо гээхэт. Мэдэхэ-танихагүй нютагтатнай Би таанадые дайсадтатнай богоол болгон үгэхэб. Юуб гэхэдэ, таанад Намайе угаа сухалдуулаат, уур хилэмни гал мэтэ бушаганаа, хэтэ мүнхэдөө тэрэ носохол!+

Элдэб айладхалнууд

5Эзэн иигэжэ айладхана:
Намһаа буруу хаража,
зондо найдажа,
хэзээ нэгэтэ үхэхэ юумэндэ
найдан түшэглэгшэд
хараал шэнгээхэ!+
6Элһэн сүл губидахи
хадхууртай һөөг мэтэ,
халуун, хуурай хооһон,
бэшэ юунэйшье ургадаггүй
дабһатай газарта байгааша,
хэнэйшье харадаггүй
һөөг мэтэ тэрэ.
Бурханай үршөөдэг һайн һайхан юумэн
тухай тэрэ мэдэнэгүй+.
7Намда этигэдэг,
этигэл найдабаряа Намда зорюулдаг
хүниие Би үреэхэб.+
8Урасхал уһанай дэргэдэ һуулгаһан,
үндэһөө уһан руу татаһан,
халуунай шатахада айхагүй
модон мэтэ тэрэ болохо.
Набша намаань ногоон,
бороогүй, хуурай байхада тэрэ айхагүй,
үрэ жэмэс тэрэ үгэжэл байдаг+.
9Хүнэй зүрхэ сэдьхэл харатай,
заһахын аргагүй.
Тэрэниие хэн ойлгожо шадахаб?
10Бил, Эзэн, зоной һанаа бодол
нэбтэ хаража,
зүрхэ сэдьхэлыень туршадагби!
Ажаһуудаг заяг заршамайнь ёһоор,
үйлэ хэрэгүүдэйнь лэ ёһоор
тэдээндэ хандадагби!+

11Хуули бусаар баяжаһан хүн
түрөөгүй үндэгэеэ дарадаг
шубуундал адли.
Наһанайнгаа түлэг дунда
тэрэ баялигаа гээжэ,
эсэсэй эсэстэ тэнэг болоод үлэхэ!+
12Манай Эзэнэй үргөө эгээл эхинһээ
Бурханай алдар солын сэнтии,
эгээл нангин газар лэ.
13Эзэн, Та – Израилиин найдабарит.
Танһаа арсан ошогшод нэрээ гутааха,
тооһон дээрэ бэшэһэн бэшэгтэл
үгы болохо.
Юуб гэбэл, тэдэ Таниие, Эзэниие,
сэбэр уһанай булагые, орхибо ха юм+.

Ерэмияа туһа эринэ

14Оо, Эзэн, намайе аргалыт,
тиихэдэтнай би эдэгэхэб;
намайе абарыт,
тиихэдэтнай би абарагдахаб.
Та – минии магтаал гээшэт!

15«Эзэнэй бидэниие занажа хэлэһэниинь хаана гээшэб? Бэелдэг лэ!» – гээд зон намда хэлэнэ+.

16Эзэмни, эдээндэ гай тодхор татахыетнай Таниие би гуйжа байгаагүйб, гай зоболоной саг эдээндэ хүсэн байгаагүйб, энээниие Та мэдэнэт. Минии хэлэжэ байгаашые Та Өөрөө мэдэжэ байнат. 17Намайе ухаа алдуулан айлгажа бү байгыт. Гай тодхорой үедэ Та минии аршалалтат+. 18Хойноһоом мүрдэгшэдэй нэрыень хухалыт, харин намайе дүмөөрэйт, Эзэмни. Тэдэниие һүрдөөн айлгыт, харин намайе бү һүрдөөгыт. Тэдээндэ гай зоболон асаржа, тэһэ биса сохиит!+

Амаралтын үдэр сахиха тухай

19Эзэн намда иигэжэ айладхаба:

– Иудын хаашуулай орожо-гаража байдаг Иерусалимай ниитын бартаануудта ошожо, энэ соносхол дабта. 20Иудын хаашуулда болон улад зондо, Иерусалимда ажаһуудаг, эдэ бартаануудаар орон ерэдэг бүхы зондо Минии айладхал шагнахыень дуулга. 21Ами наһаяа аршалха гээ һаа, амаралтын үдэр ямар нэгэн ашаа үргэхэһөө, Иерусалимай бартаануудаар ямар нэгэн зүйл үргэн гаргахаһаа болгоомжологты гэжэ тэдээндэ дуулга+. 22Таанад амаралтын үдэр гэрһээ ямар нэгэн ашаа зөөжэ бү гаргагты, ямаршье ажал бү хэгты. Элинсэг хулинсагуудтатнай захирһанайм ёһоор, амаралтын үдэрые арюун нангин үдэр гэжэ сахин байгты+. 23Танай үбгэ эсэгэнэр Минии үгэ дуулаагүй, анхаралаа табяагүй. Дам саашаа Минии захиралта дүүргэхэгүйн, һургаалыем шагнахагүйн тула тэдэ үсэрхөө.

24Хэрбээ амаралтын үдэр энэ хотын бартаануудаар ямаршье ашаа зөөжэ оруулангүй, ямаршье ажал хэнгүй, амаралтын үдэрые нангинаар сахин, Минии үгэнүүдые дуулабалтнай, 25Иерусалимай бартаануудаар хаашуултнай, амбан ноёдтнай орон байха. Тэдэ Давидтал адли ехэ засаг түлөөлгэнүүдтэй байха юм. Иудын хан түрын болон Иерусалимай улад зонтой хамта тэдэ мори тэргээр болон мори унан ябаха, Иерусалим хото хэтэ мүнхэдөө улад зоноор дүүрэн хүүехэл!+
26Түгэс шатаалта үргэл, үргэл, эдеэн үргэл болон уталга, мүн баясхалан хүргэһэн үргэлнүүдые Эзэнэй үргөөдэ асаржа, улад зон Иудын хан түрын хотонуудһаа, Иерусалимай оршон тойронхи нютагуудһаа, Бэньямиинэй газар нютагһаа, набтар нюруу газарһаа, хада уулатай газарһаа, урда Иудын хан түрэһөө ерэдэг байхал+. 27Харин Минии үгэ дуулангүй, амаралтын үдэр нангинаар сахингүй, ашаа үргэн, амаралтын үдэр Иерусалимай бартаануудаар гаража байбалтнай, Би тэдэ бартаануудые галда шатаахаб! Гал дүлэн Иерусалимай ордонгуудые дууһан залгиха, хэншье тэрэниие унтаргаажа шадахагүй!+

18

Ерэмияа амһарта бүтээгшын гэртэ

18^1Эзэн намда иигэжэ айладхаба:+

2– Шабар амһарта бүтээгшын гэртэ уруудан ошо. Тэндэ Би шамда үгэеэ айладхахаб.

3Шабар амһарта бүтээгшын гэртэ ошоходом, тэрэ эрьелдэдэг түхэреэн эрьюулгэ дээрээ нэгэ зүйл хэжэ байба+. 4Шабараар хэжэ байһан амһартынь бүтэхэгүйдэ тэрэ өөрынгөө һанагшаар ондоо амһарта тэрээгээр бүтээжэ байгаа бэлэй.

5Тиихэдэнь Эзэн намда иигэжэ айладхаба:

6– Израилиин улад зон, энэ шабар амһарта бүтээгшэдэл адли, Би таанадтай иимэ юумэ хэжэ шадахагүй гэжэ гү? Амһарта бүтээгшын гарта байһан шабартал адли таанад Минии гарта байнат+. 7Алишье сагта Би ямар нэгэ үндэһэтэниие, үгышье һаа, хан түрые үндэһөөрнь татан һалгааха, бута сохихо, усадхаха тухай айладхал буулгажа болохоб+. 8Теэд тэрэ хэлээшэ арадаймни өөрын муу муухай хэрэгүүдһээ эрьен холодоо һаань, Би тэдээн дээрэ буулгахаар түсэблэжэ байгаа гай тодхороо болюулхаб+. 9Алишье сагта ямар нэгэ үндэһэтэниие, үгышье һаа, хан түрые байгуулха, үндэһэлэн һуурижуулха тухай айладхал буулгажа болохоб. 10Теэд тэрэнэй үгыем дуулангүй, муу юумэ хэжэ байбалнь, тэрэниие юрөөхөөр амаа алдаһан һайн һайханаа болюулхаб+. 11Тиимэһээ одоо Иудын хан түрын, тэрэ тоодо Иерусалим хотын, улад зондо Минии тэдэнэй урдаһаа түсэблэн байгаа гай тодхор тухай, мүн тэдэниие хэһээхэеэ бэлдэжэ байһан тухайм дуулга. Хүн бүхэн нүгэлһөө зайлажа, һанаа бодол, хэрэгүүдээ хубилгаха ёһотой+. 12Теэд тэдэ: «Үгы даа! Бидэ һанаһаараа юумэ үйлэдэхэбди, үсэд, муу байһаараал байхабди», – гэжэ хэлэхэл+.

Зон Эзэнһээ хадуурба

13Эзэн иигэжэ айладхана:
Иимэ юумэн
урдань болодог байгаа юм аал гэжэ
үндэһэн арад бүхэнһөө асуугты.
Израилиин улад зон
угаа жэгшүүритэй зүйл үйлэдэнэ.
14Ливаанай хабсагайта үндэрнүүд
хэзээ нэгэтэ саһагүй болодог юм гү?
Хадын хүйтэн урасхалнуудынь
шэргэдэг юм аал?
15Харин Минии арад зон
Нам тухай мартаа.
Тэдэ шүтөөнүүдтэ санзай ууюулна,
харгы замаа төөрижэ,
урданай һайн замуудаа –
Моисейн Хуули
орхибо.
Тэдэ зүргэ мэтэ муу харгыгаар ябана+.
16Тэдэ өөрын нютагаа жэгшүүрилтэ зүйл,
баһан наадалха зүйл болгоо!
Тэрэнэй хажуугаар үнгэрһэн хүн бүхэн
угаа гайхажа, толгойгоо һэжэрхэл+.
17Зүүн зүгэй һалхинай
тооһо шорой хүдэлгэдэгтэл,
өөрын арад зониие
дайсадайнь урда тараахаб.
Нюргаа тэдээндэ харуулжа,
гай тодхоройнь үедэ туһалхагүйб!+

Ерэмияагай урдаһаа хэлсээн

18Байһаар улад зон иигэжэ хэлсэбэ: «Ерэмияагай урдаһаа хамтарая! Маанадта хуули ёһо зааха санаартад, зүбшэл үгэхэ сэсэн мэргэшүүл, лүндэншэд хододоо байхал. Тэрэниие улаан хэлээрээ даража, хардая, хэлээшыень анхархаяа болие!»+

19Би:
– Эзэмни, намайе шагнажа,
дайсадаймни юу хэлэжэ байгаашые соносыт!
20Һайн юумэ муугаар харюулдаг юм гү?
Минии унахын тула тэдэ нүхэ малтаа.
Уур хилэнгыетнай тэдэнһээ
зайлуулхын тула Таниие гуйжа байһыем һаныт!+
21Теэд мүнөө
үхи хүүгэдыень туража үхүүлыт,
дайн дажарта усадхыт,
эхэнэрнүүдынь бэлбэһэн болог,
үри хүүгэдээ гээг,
эрэшүүлынь үхэл хаталда дайрагдаг,
залуушуулынь байлдаанда алуулаг лэ!+
22Гэр байрыень дээрмэдүүлхэеэ
гэнтэ зониие эльгээгыт,
һүрдэн, оог хашхараан тэдэ болог лэ.
Минии унахын тула
тэдэ нүхэ малтаа,
хүлыем тушахын тула
урьха табин нюугаа+.
23Теэд Та, Эзэн,
намайе алахаяа
һанаһыень мэдэнэт.
Гэм бурууень бү хүлисыт,
нүгэлыень бү мартыт.
Тэдэ Танай урда хүмэрин
унаха болтогой.
Уурлан хилэнтэһэн сагтаа
тэдээнтэй юушье хэхэ – Танай дуран+.

19

Бутарһан домбо

19^1Эзэн минии ошожо, шабар амһарта худалдан абахыем захирба. Арад түмэнэй ахамад зоной, мүн ахамад санаартадай заримые абан ошохо тухайм Тэрэ мүн лэ захираа+. 2Потшертэ бартаануудаар гаража, Бэн-Һинноомой хүндыдэ ошожо, Тэрэнэй намда айладхаһан үгэнүүдые би тунхаглаха ёһотой бэлэйб+. 3Эзэн намда иигэжэ хэлэхыем захирба:

– Иудын хаашуул, Иерусалимай ажаһуугшад, Израилиин Бурханай, Түмэн Сэрэгтэ Эзэнэй, айладхал шагнагты! Энэ газар нютагта Би гай тодхор татахамни, тэрээн тушаа дуулаһан хүн бүхэн угаа ехээр бахардаха+. 4Ушарынь гэбэл, зон Намайе орхижо, энэ газар бузарлаа, өөһэдөөшье мэдэхэгүй, үбгэ эсэгэнэрэйньшье мэдэхэгүй, Иудын хаашуулайшье танихагүй ондоо бурхадта санзай эндэ ууюулаа. Гэм зэмэгүй зоной шуһаар энэ газарые дүүргээ+. 5Түгэс шатаалта үргэл болгон үхи хүүгэдээ галда шатаахын тула тэдэ Баалда обоонуудые бариһан юм. Энэнь Минии хэзээшье захираагүй, хэлээгүй, Минии һанаандашье ороогүй зүйл лэ+. 6Тиимэһээ, үзөөрэйгты, энэ газар Тоопэт гү, али Бэн-Һинноомой хүнды гэжэ дахин нэрлэгдэхэеэ болижо, харин Хюдалгын хүнды гэжэ нэрлэгдэхэ саг дүтэлжэ байна. 7Иудын хан түрын болон Иерусалимай улад зоной бүхы түсэбүүдые энэ газар дээрэ һандаргаажа, дайсадтань тэдэниие диилүүлхэб, байлдаануудта алуулхаб. Тэдэнэй хүүрнүүдые тэнгэриин шубуу шонхорто болон зэрлиг амитадта хүнэһэн болгон үгэхэб+. 8Энэ хотые угаа ехээр һандаргаахаб. Хажуугаарнь гараһан хүн бүхэн сошохо, шархануудыень хаража, сэдьхэлээ доһолхо+. 9Дайсан хотые бүһэлжэ, зониие гай зоболондо оруулха. Бүһэлэлтэдэ байха гээшэ угаа аймшагтай байха: хото соо байгааша зон бэе бэеэ, үхи хүүгэдээшье эдижэ эхилхэ+.

10Намтай ябаһан зоной хараһаар байтар шабар амһарта тэһэлхыемни Эзэн намда захирба. 11Түмэн Сэрэгтэ Эзэн иигэжэ айладхана гээд хэлэхыемни Тэрэ намда захираа: «Дахин бүтэн болгожо шадахагүйгөөр шабар амһарта хахалһантай адляар Би эдэ зониие болон энэ хотые һандаргаахаб! Хүдөөлүүлхэ газарай үгы болоһон ушарһаа зониие Тоопэдтэшье хүдөөлүүлдэг болохо+. 12Энэ хотые болон ажаһуугшадынь Тоопэдтэл адли болгохоб! 13Гэрэй хушалтанууд дээрэ огторгойн мүшэдтэ уталга ууюулһан, ондоо бурхадта сэржэм үргэһэн – бүхы иимэ Иерусалимай гэр байранууд, Иудын хаашуулай гэрнүүд Тоопэт газартал бузарлагдаха»+.

14Айладхалынь дуулгахаяа Эзэнэй намайе эльгээһэн Тоопэдһээ би тиигээд гаража ошоо һэм. Эзэнэй Һүмын хорёо соо зогсоод, бүхы улад зондо+
15Израилиин Бурхан, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн иигэжэ айладана: «Үзөөрэйгты, Минии үгэ дуулахагүй гэжэ үсэрхэһэнэйтнай түлөө Би тунхаглаһан бүхы гай тодхороо энэ хотодо болон оршон тойронхи һууринуудтань шэглүүлхэмни», – гээшые дуулгаа һэм.

20

Санаартан Пашхуур ба Ерэмияа

20^1Иммээрэй хүбүүн, Эзэнэй Һүмын ахамад санаартан Пашхуур минии иимэ абарал буулгажа байһые дуулахадаа, 2намайе сохижо, Эзэнэй Һүмын дэргэдэхи Бэньямиинэй дээдэ бартаануудай хажууда холоодхонууд соо һуулгаба+. 3Үглөөдэрынь Пашхуурай намайе холоодхоһоо табин сүлөөлхэдэ, би тэрээндэ: «Эзэн намайе Пашхуур гээд нэрлээ бэшэ, харин Тойроод-Аймшагтай гэһэн нэрээр нэрлээ+. 4Эзэнэй айладхаһанай ёһоор, өөрөө өөртөө болон бүхы нүхэдтөө ухаа алдама аймшагтай зүйл болохош. Хараһаар байтаршни нүхэдшни дайсадта алуулха. Иудын хан түрын бүхы зониие Вавилооной хаанай мэдэлдэ оруулхаб. Заримыень тэрэ Вавилоон руу баряанда абаашаха, заримыень һэлмээр сабшан усадхаха. 5Энэ хотын бүхы эд баялигые, бүхы зөөрииень болон бүхы үнэтэй зүйлыень, Иудын хаашуулайшье эрдэни зэндэмэниие, дайсадтань үгэхэб. Тэдэ бүхы юумэ тоножо, үбэршэлжэ, Вавилоон руу абаашаха+. 6Шам тухай хэлэхэ болоо һаа, Пашхуур, ши гэр бүлөөрөө олзо болон Вавилоон руу баряанда ошохош. Тэндэ ши буулгаһан хуурмаг абаралнуудыешни соносодог нүхэдтэйгээ хамта үхэхэш, тэндээл хүдөөлүүлэгдэхэт», – гэжэ айладхал буулгабаб+.

Ерэмияа – Эзэндэ

7Эзэмни, Та намтай аяглан,
дурыем татажа,
би татагдабаб.
Та намһаа хүсэтэйт,
тиимэһээ намайе диилэбэт.
Би бүхэли үдэрэй туршада
зоной наада-энеэдэн болоноб,
хүн бүхэн намайе баһана+.
8Үгэ хэлэжэ эхилхэдээл ёолоноб,
хүсэрхэл болон һандарал тушаа хашхарнаб.
Эзэмни, Танай үгэ айладхахадаа
би хүнэй наада-энеэдэн болоноб,
бүхэли үдэртөө наадалуулнаб.
9Теэд минии:
«Эзэн тухай бэшэ һануулхагүйб,
Тэрэнэй нэрэһээ бэшэ айладхахагүйб»
гэжэ хэлэхэдэ,
зүрхэ сэдьхэлдэмни
гал шатажа байһандал,
яһаарни дамжан гараһандал болоно.
Тэрэниие досоогоо барижа туршааб,
теэд шаданагүйб+.
10«Тойроод ехэ аюултай!
Мүргэе!
Тэрээн тухай засаг баряашадта дуулгая!»
гэжэ олоной шэбэнэлдэхые би шагнааб.
Минии дүтын нүхэдшье
бүдэрхыем хүлеэн хаража байна:
«Тэрэ мэхэдэ орожо магадгүй.
Тиигээ һаань, бидэ тэдэниие диилэжэ,
үһөөгөө абахабди», – гэлдэнэ+.
11Теэд Та, Эзэмни, хүсэн түгэс баатартал,
намтай хамта байнат.

Тиимэһээ намайе мүрдэгшэд бүдэржэ, намайе диилэжэ шадахагүй,
нэрээ хухарха,
зориһоноо бэелүүлжэ шадахагүй.
Нэрээ гутааһаниинь
хэтэ мүнхэдөө мартагдахагүй!+
12Та, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн,
зониие үнэн зүбөөр шалган байнат.

Зүрхэ сэдьхэлдэнь, ой ухаандань юунэй байгаашые мэдэнэт.

Дайсадһаамни үһөөгөө абажа байхыетнай харахамни болтогой!

Ушарынь гэбэл, хэрэгээ

Танда даалгаа бшууб+.

13Эзэндэ магтаал дуулагты!

Эзэниие магтан байгты!

Юуб гэбэл, Тэрэ үгытэй ядуу хүниие
муу зоной дарлалтаһаа абарна+.

14Минии дэлхэйдэ мүндэлһэн үдэр
хараал шэнгээхэнь болтогой!
Эхымни намайе түрэһэн үдэр
юрөөлгүй байг лэ!+
15Эсэгэдэмни «хүбүүтэй болоот»
гэһэн мэдээ асаржа,
тэрэниие баярлуулһан хүн
хараал шэнгээг лэ!
16Тэрэ хүн Эзэнэй хайра гамгүй
һандаргааһан хотонуудтал адли
байг лэ!
Тэрэ үглөөгүүр ёолоо,
үдын тэндэ – байлдаанай абяа
дуулаг лэ!+
17Юундэб гэхэдэ, тэрэ
намайе түрэхэһөөм урид алахаяа яагааб?
Тиигээ һаань, эхымни хэбэл
минии булаша болохо бэлэйл+.
18Би юундэ түрөө гээшэбиб?!
Зоболон, уйдхар гашуудал харахаяа,
нэрээ бузарлан,
наһаяа дүүргэхэеэ гү?!+

21

Иерусалимай диилдэхэ тухай

21^1Цэдэкиия хаан нам руу Малхияагай хүбүүн Пашхуурые болон Маашэяагай хүбүүн, санаартан Цэпаанияа гэгшэдые эльгээжэ, иигэжэ хэлүүлбэ:+
2«Манай түлөө Эзэниие гуйгыш. Юуб гэхэдэ, Вавилооной хаан Навуходоносор бидэндэ дайлажа байна. Манай түлөө оролдожо, Эзэн Өөрынгөө гайхамшагта нэгэ үзэгдэл харуулжа магад, тиихэдэнь Навуходоносор бидэнһээ сухарин ошохо аалам»+.

3-4Эзэн намда айладхал буулгаба. Тиигээд Израилиин Эзэн Бурханай Цэдэкиияда дамжуулаашыень «Цэдэкиия, Вавилооной хаанай болон сэрэгэйнь урдаһаа дайлалдажа байгаа танай сэрэгые заабол диилдүүлхэб. Сэрэгшэдэйтнай зэр зэбсэгые хотын тэгэн дунда суглуулхаб. 5Таанадта уурлан, хилгэнтэн, угаа ехээр дурагүйдэн, бии хүсэ шадалаараа урдаһаатнай туласалдахаб+. 6Би энэ хотын ажаһуугшадые, хүн болон амитадые, хамаагүй хюдахаб. Тэдэ ехэ зуд тахалһаа боложо үхэхэ. 7Тэрэнэй удаа Иудын хаан Цэдэкиия, шамайе, түшэмэлнүүдыеш болон дайн дажарай, үлэсхэлэн хооһон байдалай, зуд тахалай һүүлээр үлөөшэ зониие Вавилооной хаан Навуходоносороор, таанадые алахаяа һанаһан дайсадаартнай, баряанда абхуулхаб. Навуходоносор таанадые һэлмээр сабшан алаха. Тэрэ хэнииешье амиды мэндэ үлөөхэгүй, хайрлахагүй, энэрэл үзүүлхэгүй. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн!» гээшые нам руу ерэһэн зондо дамжуулан хэлэбэб+.

8Тиигээд Эзэн улад зондо иигэжэ хэлэхыем захирба:

– Анхарагты! Би, Эзэн, амиды болон үхэл хатал тээшэ хүтэлдэг харгы замуудай нэгыень шэлэхые таанадта дурадханаб+. 9Энэ хотодо үлэһэн зон дайн дажарта алуулха, үгышье һаа, туража гү, али үбшэлжэ үхэхэ. Харин хотые бүһэлжэ байгаа Вавилооной сэрэгэй урдаһаа гаража, бэеэ тушааһан зон алуулхагүй, тэдэ ами наһаяа абарха+. 10Энэ хотые хайрлахагүй, һандаргааха гэжэ Би шиидээб. Вавилооной хаанай мэдэлдэ тэрэ үгтэхэ, тиигээд галдан шатаагдаха. Энэ болбол Би, Эзэн, тунхаглана мүн!+

Иудын хаанай үргөө тухай

11-12Иудын хаанай гэр бүлэдэ, Давидай уг удамда энэ мэдээсэл тунхаглахыемни Эзэн намда захирба:

– Минии, Эзэнэй, айладхал соносогты! Үдэр бүри хэрэгүүдые үнэн зүбөөр шүүбэрилэн байгты. Хүн зониие дарлагшадһаань аршалагты. Иигээгүй һаатнай, муу юумэ хээ һаатнай, Минии уур хилэн гал дүлэн мэтэ соробхилжо, хэншье тэрэниие унтаргаажа шадахагүй+. 13Иерусалим хото[*], Би урдаһаашни тулахаб. «Хэн маанадта хүрэжэ шадахаб? Хэн манай бэхижүүлгые сохин гаража, манай гэр байрануудта орожо ерэхэ юм?» гэлдэнэт+. 14Теэд Би хэһэн үйлэ хэрэгэйтнай түлөө таанадые хэһээхэб. Ордонгыетнай шатаахаб, тиихэдэм бүхы оршон тойроноорнь гал дүлэн соробхилхо+.

22

Иудын хаанай гэр бүлэдэ соносхол

221-2Давидай үри һадаһан болохо Иудын хаанай ордон руу минии ошожо, хаанда, түшэмэлнүүдтэнь, Иерусалимай улад зондо иимэ айладхал дуулгахыем Эзэн захирба:

3– Би, Эзэн, үнэн зүбөөр хэрэгүүдые шиидхэхыетнай захирнаб. Хүн зониие дарлагшадһаань аршалагты. Ерүүл хүндэ, үншэн хэнзэдэ, мүн бэлбэһэн эхэнэртэ муугаар бү хандагты, бү харшалагты. Энэ нангин газарта гэм зэмэгүй зониие алажа бү байгты+. 4Энээниие сахин, бэелүүлэн байбалтнай, Давидай уг удам хаан шэрээгээ эзэлэн һууха. Тэдэ болон түшэмэлнүүдынь, арад зониинь энэ ордоной бартаануудаар тэргэ морёор, мори унан үнгэржэл, орон ерэжэл байха+. 5Харин эдэ үгэнүүдые дуулаагүй һаатнай, энэ ордон һандаран һалаха гэжэ Өөрөөрөө тангаригланаб. Энэ болбол Би, Эзэн, айладханаб!+

6Иудын хаанай ордон хадаа Намда Галаадай газартал, Ливаанай орьёлдол гоё һайхан юм. Теэд Би тэрэниие хооһон, ханха зайдан, хэнэйшье ажаһуухагүй газар болгохоб. 7Тус тустаа өөрын зэр зэбсэгтэй һүйдхэгшэдые Би тэрээн руу табихаб. Тэдэ Ливаанай эрхим хуша модоор дархалһан баханануудыень тайража, гал руу хаяха+.

8Олон үндэһэ яһатан энэ хотын хажуугаар үнгэрхэдөө, юундэ Минии, Эзэнэй, энэ агууехэ хотодо иимээр хандаһые бэе бэеһээ һурагшалан ябаха+. 9Тиихэдэнь Намтай, өөрынгөө Бурхантай, баталһан хэлсээнһээ таанадай арсаһанай, ондоо бурхадта мүргэн, алба хэһэнэйтнай түлөө гэһэн харюу дуулдаха юм+.

Иохааз тушаа

10Иудын хан түрын зон,
үхэһэн хүнэй хойноһоо бү уйлагты,
бү гашуудагты.
Баряанда туугдан ошоһон
хүнэй хойноһоо сурхирса уйлыт.
Тэрэ хэзээшье һөөргөө эрьен ерэхэгүйл,
түрэл нютагаа хэзээдэшье харахагүйл+.

11Энэ газарһаа ошоһон, өөрын эсэгэ Ёшияагай һүүлээр Иудын хаан болоһон Шаллуум[*] тухай Эзэн иигэжэ айладхажа байна: «Тэрэ хэзээшье һөөргөө бусахагүй. 12Баряанда абаашаһан газарта тэрэ наһа бараха, энэ орон нютагаа дахин харахагүй»+.

Ёякиим тушаа

13Өөрын гэр байрые үнэн сэхээр бэшэ,
дээдэ таһалгануудаа үнэн зүбөөр бэшэ
баридаг хэн нэгэнтэй,
зондо салин хүлһыень үгэнгүй
ажал хүүлэдэг хэн нэгэнтэй
гай гасалан тохёолдог!+
14«Өөртөө салуу дээдэ таһалгануудтай
үргэн гэр байра барихам»
гэгшэ хүнтэй гай тохёолдог лэ.
Сонхонуудаа үнэтэй хуша модоор тэрэ хэнэ,
шад улаан шэрээр будана.
15Үнэтэй хуша модоор гэрээ бариһандаа
эрхим хаан болооб гэжэ һанана гүш?
Эсэгэшни эдеэ, уугаашье хадаа
үнэн зүбөөр, залан сэхээр
хэрэгүүдые шиидхэдэг һэн,
тиимэһээл ажал хэрэгынь
урагшатай бэлэй+.
16Зобоһон болон ядуу зоной
хэрэгүүдые үнэн зүбөөр
тэрэ шүүбэрилдэг һэн.
Тиимэһээл урагшатай һайн бэлэй.
Энэл хадаа Эзэниие мэдэхэ гээшэ болоно+.
17Теэд ши гансал өөрынгөө аша туһа харанаш.
Гэм зэмэгүй зониие аланаш,
зониие харшалан, дарлан байнаш.

18Тиимэһээ Ёшияагай хүбүүн, Иудын хаан Ёякиим тушаа Эзэн иигэжэ айладхажа байна:

Тэрэнэй хойноһоо
«Ай даа, ахамни!» гэжэ
хэншье гашуудан уйлахагүй.
Тэрэнэй хойноһоо
«Ай даа, эзэмни! Ай даа, алдарынь!» гэжэ
хэншье гашуудан бархирхагүй+.
19Тэрэ шэрэгдэн,
Иерусалимай бартаануудай саагуур шэдэгдэн,
элжэгэ хүдөөлүүлжэ байһандал хүдөөлүүлэгдэхэ+.

Иерусалимай хуби заяан тухай

20Иерусалимай улад зон,
Ливаан өөдэ үгсэн гаража,
шангаар бархиралдагты,
Башаан руу ошон, уй-хай бологты.
Абариим дээрэһээ уйлалдагты.
Юуб гэбэл, танай тала баримталагша
бүхы нүхэдтнай диилдээ+.
21Амжалтатай, дэбжэн байха үедэтнай
Эзэнэй таанадта хандабашье,
таанад үгыень дуулахаһаа арсаат.
Бүхы наһаараа иигэжэ ябаат,
үгыень дуулаагүйт.
22Танай бүхы удамаршад
һалхяар туугдан хамагдаха.
Танай тала баримталагша
нүхэдтнай баряанда абтаха.
Бүхы муу муухай хэрэгүүдһээтнай боложо,
хототнай баһуулан, доромжолуулагдаха.
23Ливаанай үнэтэ хуша модоор
бэеэ хүреэлэн амархан ажаһуугша таанад
түрэжэ байһан эхэнэртэл адли
хүндэ үбшэндэ нэрбүүлхэдээ,
хэды шангаар ёолохо гээшэбта!+

Ехонияа тушаа

24Эзэн Ёякиимэй хүбүүн, Иудын хаан Ехонияа гэгшэдэ иигэжэ айладхаба:

– Би Өөрөөрөө тангаригланаб,

Минии баруун гарта
тамгатай бэһэлигшье байгаа һааш,

Би шамайе һугалжа хаяхаб!+

25Шамайе алахаяа һанаһан зондо, айдаг зондошни Би шамайе үгэхэб, Вавилооной хаан Навуходоносорто болон сэрэгтэнь шамайе тушаахаб. 26Би шамайе эхэтэйш хамта хариин нютаг руу сүлэхэб. Тэндэ таанад түрөөгүйт, гэбэшье тэндэ үхэхэт!+
27Бусахаяа хэды хүсэбэшье, таанад бусажа шадахагүйт.

28Би хэлэбэб: «Ехонияа хаан хаясаанай, хэндэшье хэрэггүй бутарһан шабар амһарта мэтэ болоо юм гү? Юундэ тэрэ болон уг удамынь баряанда туужа абаашагдан, өөһэдэйнь мэдэхэ-танихагүй газар нютаг руу зайлуулагдаба гээшэб?»+

29Оо, Иудын газар нютаг!
Эзэнэй айладхал соносыш:+
30Энэ хүн үри хүүгэдгүй,
наһаараа урагшагүй байха.
Давидай хан шэрээдэ һуужа,
Иудын хан түрые зонхилхо
нэгэшье уг удамгүй тэрэ байхал.
Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн!+

23

Ерээдүй тухай

23^1Эзэнэй арад зониие хюдажа, тараажа байгааша удамаршадтай гай гасалан ушарха гээд Эзэн тунхаглана+. 2Тиимэһээ арад түмэнииень харууһалжа байгаа удамаршад тушаа Израилиин Эзэн Бурхан иигэжэ айладхана:

– Таанад Минии арад зон тушаа һанаагаа табяагүйт. Тэдэниие тараагаат, бутаруулаат. Мүнөө Би таанадые муу муухай үйлэ хэрэгүүдэйтнай түлөө хэһээхэб. 3Өөрынгөө эльгээн тарааһан орон нютагуудһаа арад зонойнгоо үлдөөсые суглуулжа, түрэл нютагтань бусаахаб. Тэдэ үнэржэн олошорхо+. 4Тэдээн тушаа һанаагаа табиха удамаршадые табихаб. Минии арад түмэн бэшэ айхагүй, һүрдэхэгүй, бэшэ тэдэниие хэһээхэгүйб. Энэ болбол Би, Эзэн, тунхаглана мүн!+

5Эзэн иигэжэ айладхана:

– Давидай уг удамһаа үнэн сэхэ нэгые хаан болгон табиха сагни дүтэлжэ байна. Тэрэ хаан мэргэн ухаатайгаар ударидажа, энэ газар нютагта хэрэгүүдые шүүбэрилжэ, үнэн сэхээр шиидхэн байха+. 6Тэрэнэй зонхилхо сагта Иудын хан түрын улад зон абарагдаха, Израилиин зон ажана амгалан амидарха. Тэрэниие «Эзэн – Манай Үнэн Зүб» гээд нэрлэхэ+.

7Эзэн тунхаглана:

– Израилиин улад зониие Египедэй орон нютагһаа гаргаһан Эзэнэй амиды мэндэ байһантайл адли баталгаатай гэжэ зон хэлэхэеэ болихо, 8харин Израилиин арад зониие хойто зүгэй орон нютагһаа болон тараагша бүхы оронуудһаа асарһан Эзэнэй амиды мэндэ байһантайл адли баталгаатай гэжэ хэлэжэ байха саг дүтэлөө. Тиигээд тэдэ өөрынгөө газар дээрэ ажаһууха+.

Худал хуурмаг лүндэншэд тухай

9Лүндэншэд тухай. Зүрхэмни хүмэринэ,
бүхы бэем һалганана.
Эзэнһээ
ба Тэрэнэй нангин үгэнүүдһээ боложо,
би һогтуу хүн мэтэ,
үзэмэй дараһан архида
диилдэһэн хүн мэтэ болооб.
10Эзэндэ үнэн сэхэ бэшэ зоноор
энэ газар дүүрэшоо.
Тэдэнэй зорилгонь –
муу муухай үйлэ хэрэгүүд,
худал хуурмагаар тэдэ
засаг түлөөлгэнүүдые абана.
11Эзэн айладхана:
Худал хуурмаг лүндэншэд,
санаартад һүзэггүй.
Өөрын үргөөдэшье Би тэдэнэй
хорон муу үйлэ хэрэгүүдые харааб+.
12Тэдэнэй харгы замынь
халтирхай, харанхы болохо.
Тэдэниие түлхихэдэнь, унашаха.
Тэдээндэ гай тодхор ушаруулхаб,
хэһээлтын сагынь дүтэлөө.
Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн!+
13Энээнһээ гадна, Самариин
худал хуурмаг лүндэншэдэй
галзуутан, нүгэл хэхые хараа һэм.
Тэдэ Баалай нэрэһээ абарал буулгажа байгаа.

Тиигээд Минии арад түмэн болохо Израилиие зүб харгыһаань хадууруулаа+.

14Харин Иерусалимай худал лүндэншэд
бүри муухай юумэ үйлэдэнэ:
тэдэ һальхай забхай ябадалтай,
худалаар хэлэнэ,
муу юумэ хэгшэдые дэмжэнэ.
Тиимэһээнь хэншье муу хэрэгээ орхиногүй.
Тэдэ бүгэдэ Намда жэгшүүритэй,
Содом болон Гоморрын зон шэнги+.
15Тиимэһээ Би, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн,
Иерусалимай худал лүндэншэдтэ
хоротой эдеэ эдюулхэб,
хоротой уһа уулгахаб.
Юуб гэбэл, тэдэ бүхы газар нютагаар
Бурханда һүзэггүй байлгые дэлгэрүүлээ+.

16Түмэн Сэрэгтэ Эзэн Иерусалимай зондо иигэжэ айладхана:

– Худал лүндэншэдэй хэлээшые бү шагнагты. Тэдэ таанадые хооһоор, дэмы найдуулна. Минии айладхал бэшэ өөһэдынгөө хүсэһэн, һанаһан юумэ таанадта дуулгана+. 17Минии үгэ дуулахаһаа арсадаг зондо тэдэ «Амар амгалан байхат» гэжэ хэдэн дахин хэлэжэл байна. Үсэд, һанаашаараа юумэ хэдэг зондо «гай тодхор таанадтай тохёолдохогүй» гээд хэлэнэ+.

18Би хэлэбэб:

– Худал лүндэншэ эдэнэрэй хэнииньшье Эзэнэй нюуса бодолнуудые мэдэнэгүй, тэдэ Эзэнэй үгэ соносоогүй, анхараагүй+. 19Үзөөрэйгты, Эзэнэй уур хилэнтэй шуурган эбхэрэн дүтэлжэ байна. Тэрэ хорон муу зоной толгой дээрэ эрьелдэн бууха+. 20Тэрэнэй һанаһанаа хээгүйдэнь энэ түгэсэхэгүй. Зон һүүлдэнь лэ энээниие ойлгохо+.

21Эзэн айладхана:

– Би энэ худал лүндэншэдые эльгээгээгүйб, тэдэ өөһэдөө ошоо. Би тэдээндэ ямаршье айладхал буулгаагүйб, тэдэ өөһэдөө Минии нэрэһээ тунхаглал тараана+. 22Хэрбээ тэдэ Минии нюуса бодолнуудые мэдэһэн һаа, арад түмэндэмни Минии үгэ тунхаглажа, нүгэлтэй муу байдалһаань болон муу хэрэгүүдһээнь холодуулха һэн.

23Би нэгэ газарта бэшэ, хаа-хаанагүй оршодог Бурхамби+. 24Намһаа хэншье хорон хоргодон байжа шадахагүй. Намайе тэнгэри болон газарта – хаа-хаанагүй байна гээд мэдэнэ гүт+? 25Минии нэрэһээ худал лүндэншэдэй зүүдэн соонь айладхал буулгаһан тухайм хэлэжэ байһые Би мэдэнэб+. 26Хэды болотор эдэ худал лүндэншэд худалаар хэлэжэ, зониие мэхэлжэ байхаб? 27Тэдэнэй үбгэ эсэгэнэрэй Баалда эрьежэ, Намайе мартаһандал, тэдэ бэе бэедээ хөөрэдэг өөһэдынгөө зүүдээрээ Минии арад зондо нэрыемни мартуулхаяа һанана+. 28Зүүдэ зүүдэлһэн худал лүндэншэ тэрэнээ зүүдэн гээд хөөрэг лэ. Орооһонһоо һолоомын тад ондоо байһандал адли тэдэнэй зүүдэниинь Минии айладхал бэшэ. Харин Минии үгэ дуулаһан нэгэн Минии үгые үнэн зүбөөр дамжуулха ёһотой. 29Минии айладхал гал дүлэндэл адли, шулуу буталдаг алхатай адли. 30Бэе бэеһээ дуулаһан үгэнүүдээ Минии айладхал гээд тунхагладаг худал лүндэншэдэй урдаһаа эсэргүүсэнэб!+
31Өөрынгөө үгэнүүдые Минии үгэнүүд мэтээр соносходог худал лүндэншэдэй урдаһаа эсэргүүсэнэб! 32Минии, Эзэнэй, айладхал шагнагты! Худал зүүдэнүүдээ хөөрэжэ, тэдэ худал хуурмагаараа болон һайрхуу үгэнүүдээрээ арад зонойм толгой эрьюулнэ. Би тэдэниие эльгээгээгүйб, ямаршье захиралта үгөөгүйб. Тэдэ улад зондо ямаршье туһагүй. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн!+

Эзэнэй айладхал хүндэ ашаан бэшэ

33Эзэн намда иигэжэ айладхаба:

– Ерэмияа, Иудын улад зон гү, али худал лүндэншэ, үгышье һаа, санаартан шамһаа «Эзэнэй айладхаһан зүйл юун бэ?» гэжэ асуужа магад. Ши тэрээндэ: «Таанад Эзэнэй хүндэ ашаан[*] гээшэт. Тэрэ таанадые хаяхаяа байна», – гээд хэлээрэй. 34Худал лүндэншэ гү, али санаартан, үгышье һаа, улад зоной нэгэн «Эзэнэй зүгнэһэн зүйл» гээд хэлэжэ магад. Иимэ хүниие, гэр бүлыень Би хэһээхэб. 35Энээнэй орондо таанад нүхэдһөө, түрэл түтимһөө «Юун гэжэ Эзэн харюусааб? Юун гэжэ Эзэн айладханаб?» гэжэ асуудаг байха ёһотойт. 36Иигээд тэдэ «Эзэнэй хүндэ ашаан» гэһэн үгэнүүдые дуугарха ёһогүй. Тиигэжэ дуугараа һаань, Би айладхалаа тэдээндэ үнэхөөр хүндэ ашаан болгожорхихоб. Улад зон Минии, өөһэдынгөө амиды мэндэ Бурханай, Түмэн Сэрэгтэ Бурханай, үгые ондоо болгоо. 37Лүндэншэһөө «Эзэн юун гэжэ харюусааб?» гэжэ гү, али «Эзэн юун гэжэ айладхааб?» гэжэ асуугаарайгты. 38Минии үгэ дуулангүй, «Эзэнэй хүндэ ашаан» гэһэн үгэнүүдые хэлээ һаатнай, 39Би таанадые хүндэ ашаан мэтээр үргэжэ, Өөрһөө холо хаяхаб! Танда, мүн үбгэ эсэгэнэртэтнай үгэһэн Иерусалим хотые мүн лэ хаяхаб! 40Би тэдээн дээрэ хэтэ мүнхэдөө нэрээ гутаалга, хэзээдэшье мартагдахагүй хэтэ мүнхын доромжолго тохохоб+.

24

Хоёр түрсүүг инжир

24^1Эзэнэй намда үзэгдэл үзүүлхэдэнь, Эзэнэй үргөөгэй урда табяатай хоёр түрсүүг инжир харабаб. (Энэ хадаа Вавилооной хаан Навуходоносорой Иудын хаан, Ёякиимэй хүбүүн Ехонияа гэгшые, Иудын түшэмэлнүүдые урашуул болон дархашуултай хамта Иерусалимһаа олзолон абажа, Вавилоон руу абаашаһанай удаа болоо бэлэй.)+
2Нэгэ түрсүүг соонь эртэ эдеэшэһэн, угаа һайн инжир байба, нүгөө түрсүүгтэнь гутаһан, эдихын аргагүй муу инжир байгаа+.

3Тиигээд Эзэнэй намда:

– Ерэмияа, юу харанабши? – гэхэдэнь, би:

– Инжир. Һайниинь угаа һайн, мууниинь угаа муу, эдихын аргагүй, – гэбэб.

4Тиихэдэм Эзэн намда:

5– Би, Израилиин Эзэн Бурхан, Вавилоон руу Иудаһаа туужа абаашагдаһан улад зон энэ һайн инжиртэл адли гээд тоолоноб. Би тэдээндэ һайнаар хандахаб. 6Тэдэнэй хойноһоо адаглажа, энэ газар нютаг руу һөөргэнь асархаб. Би тэдэниие һуурижуулхаб, унагаахагүйб, тарин һуулгахаб, зулгаан татахагүйб!+
7Би тэдээндэ Намайе мэдэдэг болохо хүсэл үгэхэб. Тиихэдэм тэдэ Минии арад зон, Би тэдэнэй Бурхан болохоб. Тэдэ Нам руу бүхы зүрхэ сэдьхэлээрээ таталдан бусаха+.

8Иудын хаан Цэдэкиия гэгшые, тэрэнэй түшэмэлнүүдые болон энэ орон нютагта үлэгшэ Иерусалимай бүхы зонтой, Египедтэ ажаһуудаг зонтой муудаһанайнь тула эдижэ болохогүй инжиртэл адляар хандахаб+. 9Газар дэлхэйн бүхы хаан түрэнүүдэй һүрдэмөөр гай тодхор тэдээндэ тохохоб. Минии тэдэниие тарааһан бүхы газарнуудаар зон тэдэниие энеэдэ наада бариха, доромжолхо, шоодборилхо ба хараал шэрээл табиха+. 10Би тэдэндэ болон үбгэ эсэгэнэртэнь үгэһэн газар нютагһаа тэдэниие үгы болготороо тэдээндэ дайн дажар, үлэсхэлэн байдал, үбшэ хабша эльгээжэл байхаб, – гэжэ айладхаба+.

25

Хойто зүгэй дайсан

25^1Иудын хаан, Ёшияагай хүбүүн Ёякиимэй дүрбэдэхи жэлээ Иудын хан түрэ зонхилжо байха үедэнь Иудын хан түрын бүхы улад зон тушаа мэдээсэл Эзэнһээ би абаа һэм. Энэ хадаа Вавилооной хан түрые Навуходоносорой түрүүшын жэлээ зонхилжо байха үедэнь һэн+. 2Иудын хан түрын болон Иерусалимай улад зондо би иигэжэ айладхал дамжуулан хэлээб:

3– Хорин гурбан жэлэй туршада Аммооной хүбүүн Ёшияагай арбан гурбадахи жэлээ Иудын хан түрые зонхилжо байхаһаань хойшо, мүнөөшье болотор Эзэн намда айладхал буулгажа байгаа. Би таанадта дахин-дахин хэлэжэл байгааб, теэд таанад анхараагүйт+. 4Эзэнэй лүндэншэд болохо албатанаа таанад руу дахин дахин эльгээгээшье һаань, таанад шагнаагүй, анхаралаа хандуулаагүй бэлэйт+. 5Эзэнэй та бүгэдэндэ болон үбгэ эсэгэнэртэтнай хэтэ мүнхэдөө үгэһэн газар нютагта саашадаашье ажаһуухынтнай тула ажабайдалай муу замһаа, хэдэг бузар муухай үйлэ хэрэгүүдһээ таанадай буруу харан ошохо тухай тэдэ хэлээ һэн+. 6Ондоо бурхадта алба хэхэгүй, мүргэхэгүй, өөһэдын гараар бүтээһэн шүтөөнүүдээр Эзэниие уурлуулхагүй тухай тэдэ таанадта хэлээ. Эзэнэй үгэ дуулаа гээшэ һаатнай, Тэрэ таанадые хэһээхэгүй бэлэйл+. 7Теэд Эзэнэй айладхаһаар, таанад Тэрэнэй үгэ дуулахаһаа арсаат. Өөһэдынгөө бүтээһэн шүтөөнүүдөөр Тэрэнэй уур сухал хүргөөт, өөһэдтөө гай тодхор татаат.

8Тиимэ ушарһаа Түмэн Сэрэгтэ Эзэн иигэжэ айладхажа байна:

– Таанадай Минии үгэ дуулаагүй һэн тула 9хойто зүгэй арадуудай болон Өөрынгөө албатан, Вавилооной хаан Навуходоносорой хойноһоо эльгээжэ, танай орон нютагай, улад зонойтнай, хүршэ арадуудайтнай урдаһаа дайлахыень асархамни. Таанадые хүршэнэртэйтнай хамта бүримүһэн усадхажа, хэтэ мүнхын һандарал, аймшагтай, угаа муухай зүйл болгон үлөөхэб. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн!+
10Баярай, хүхилдөөнэй абяа, түрэ найрай жаргалтай абяа дуунуудые Би таанадта таһалдуулхаб. Талха татаха орооһогүй, дэн аһааха тоһогүй болохот+. 11Энэ бүхэли орон нютаг һандаргагдан орхигдожо, аймшагтай юумэн байха, хүршэ арадууд Вавилооной хаанда далан жэлэй туршада алба хэхэ+. 12Удаань гэм зэмэйнь түлөө Вавилооной арад зониие хаантайнь хамта хэһээхэб. Тэрэ орон нютагые хюдажа, хэтэ мүнхын һандарал болгоод орхихоб. 13Ерэмияагай аша туһаар дамжуулһан бүхы заналтануудаа – энэ ном соо бэшээтэй бүхы гай тодхорнуудые Вавилооной орон нютагта шэглүүлэн бэелүүлхэб+. 14Вавилооной зоной хэһэн юумые өөһэдтэнь хүргэхэб, олон үндэһэ яһатад, агууехэ хаашуул тэдэниие богоол болгохо+.

Үндэһэ яһатан тушаа

15Израилиин Эзэн Бурхан намда иигэжэ айладхаба:

– Энэ аяга Минии уур хилэнгээр дүүрэнхэй. Тэрэниие абаад, Минии таанадые эльгээһэн бүхы арадуудта ошожо, тэрээнһээ уулга+. 16Тэдэ уужа, найгажа эхилхэ, тэдээн руу Минии шэглүүлһэн дайн дажарһаа боложо, ухааниинь муудаха+.

17Тиигээд би Эзэнһээ тэрэ аяга абажа, Тэрэнэй намайе эльгээһэн бүхы арадуудта баадхан уулгабаб+. 18Иерусалимай, Иудын хан түрын бүхы хотонуудай зондо газарыень хооһон элһэн сүл губи, үзэмжэгүй муухай, зоной хараал болгохын тула хаашуул, ноёдтойнь хамта энэ аягаһаа уулгабаб. Газарынь тон тиимэ болоол даа. 19Хэдтэ энэ аягаһаа үшөө уулгаабиб гэхэдэ, Египедэй фараондо, тушаалтадтань, түшэмэлнүүдтэнь, бүхы арад зондонь;+
20Египет соо байһан ерүүл хариин зондо, Ууц орон нютагай бүхы хаашуулда, пилиштүүдэй орон нютагай хаашуулда – Ашхэлооной, Гаазай, Экрооной, Ашдоодой үлэгдэл зоной хаашуулда;+
21Эдоомой, Моһаабай, Аммооной улад зондо;+
22Тиирэй, Сидооной, далайн саадахи олтирогуудай хаашуулда;+
23Дэдаан, Тэмаа, Бүүз хотонуудай ажаһуугшадта – үһэеэ һаншагтаа хюһадаг бүхы улад зондо;+
24Аравиин бүхы хаашуулда – элһэн сүл губяар ажаһуугша арадуудай хаашуулда; 25Зимриигэй, Элаамай, Мидиин бүхы хаашуулда;+
26хоорондоо бага, ехэшье зайтай ажаһуудаг хойто зүгэй хаашуулда. Юрэдөө, дэлхэй дээрэ байгааша бүхы хан түрэнүүдэй улад зондо уулгабаб. Харин Шэшаахай[*] хаан бултанай һүүлдэ ууха.

27Тиигээд Эзэн намда иигэжэ айладхаба:

– Улад зондо Минии, Түмэн Сэрэгтэ Эзэнэй, Израилиин Бурханай, захиралта дуулга. Уугты, һогтогты, бөөлжэн унагты гэжэ захирнаб. Танай урдаһаа дайн дажар эльгээхэдэм, бодожо шадахагүйт+. 28Хэрбээ тэдэнэй шинии гарһаа аяга абажа уухаяа арсаа һаань, ши тэдээндэ заабол ууха ёһотойт гэжэ Түмэн Сэрэгтэ Эзэн айладхана гээд хэлээрэй+. 29Өөрын хото соо гай тодхор үйлэдэжэ эхилхэдэмни тэдэ хэһээлтэ амасангүй үлэхэ гэжэ гү? Үгы. Тэдэ хэһээгдэхэ, юуб гэхэдэ, дэлхэйн бүхы улад зоной урдаһаа Би дайн дажар эльгээхэм. Энэ болбол Би, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, айладхана мүн!+

30Ерэмияа, ши Минии айладхал бултыень тэдэ зондо дуулга. Тэдээндэ иигэжэ хэлэ:

Эзэн огторгойһоо архиржа,
нангин үргөөһөө аянгатаха,
Өөрын зоной урдаһаа хэрхирхэ.
Үзэмэй жэмэс дэбһэжэ байһан хүндэл адли

Тэрэ дэлхэйн бүхы улад зоной урдаһаа хашхарха+.

31Дэлхэйн заха хүрэтэр абяаниинь сууряатаха.

Эзэн үндэһэтэдэй урдаһаа тулгаха,
бүхы зониие шүүбэрилхэ,
хорото муу зониие дайнда һалгааха.

Энээниие Эзэн айладхаа!

32Израилиин Бурхан, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн иигэжэ айладана: Гай тодхор нэгэ үндэһэ яһатанһаа нүгөөдэ үндэһэ яһатан хүрэтэр дамжан ябана, газар дэлхэйн аласһаа агууехэ шуурган хүдэлжэ эхилээ+. 33Тэрэ үдэр Эзэндэ хюдагдаһан зоной бэенүүд дэлхэйн нэгэ захаһаа нүгөө хүрэтэр таранхай хэбтэхэ. Хэншье тэдэнэй хойноһоо гашуудахагүй, тэдэниие суглуулхагүй, хүдөөлүүлхэгүй. Газарай хүрьһэн дээрэ үтэгжүүл мэтэ тэдэ хэбтэхэ+.

34Һугшаран уйлыт, удамаршад, арад зоноймни һүрэгэй эзэд, шангаар бархирыт! Юуб гэбэл, таанадай хюдагдаха болон таран бутарха үе саг хүрэжэ ерээ. Таанад үнэтэ амһарта мэтээр бута сохигдохот+. 35Тэрьедэхэ, абарагдаха газар таанадта үгы байха. 36-37Арадыетнай Эзэнэй уур хилэн дундаа усадхаһанда, амар амгалан нютагыетнай һандарал болгоод орхиһондо таанадай ёолохо, уйлаха абяан дуулдана. 38Өөрынгөө эшээн орхижо ошоһон арсаландал адли Эзэн Өөрын арад зонһоо арсан ошобо. Орон нютагынь дайн дажарһаа, Тэрэнэй шэрүүн уур хилэнһээ боложо хооһон элһэн сүл губи болоол!

26

Ерэмияае бариба

26^1Ёшияагай хүбүүн Ёякиимэй Иудын хан түрые зонхилжо һаял эхилээд байһан сагта+
2Эзэн намда иигэжэ айладхаба:

– Һүмын хашаа соо зогсожо, мүргэхэеэ тиишээ Иудын хан түрын бүхы хотонуудһаа ерэһэн улад зондо Минии хэлэхыеш захирһан бүхы үгэнүүдые соносхон бай. Нэгэшье үгэ бү алда!+
3Тэдэ шагнажа, муу замаа орхижо магадгүй. Тиигээ һаань, муу муухай үйлэ хэрэгүүдэйнь түлөө тэдээндэ гай тодхор татахаяа байһан түсэбөө Би болюулхаб+.

4Зондо иигэжэ хэлэхыемни Эзэн захираа:

– Минии дамжуулһан һургаал заабари сахиха ёһотойт+. 5Минии танда ходо эльгээжэ байһан албатан лүндэншэдэй үгэнүүдые дуулаха ёһотойт. Теэд таанад тэдэнэй үгэ дууланагүйт+. 6Иигэжэ байгаа һаатнай, Би энэ Һүмэдэ Шилоодо хандаһандал адляар хандахаб, тиихэдэм дэлхэйн бүхы арадууд энэ хотын нэрые хараал мэтээр дурдан хэлэдэг болохо.

7Санаартад, лүндэншэд болон бүхы зон Эзэнэй Һүмэ соо минии эдэ үгэнүүдые хэлэжэ байһые дуулажа, 8дамжуулан хэлэхэ тухай Эзэнэй захирһан бүхы үгэнүүдые минии хэлэжэ дүүргэхэдэ, тэдэ намайе барижа:

– Ши үхэхэ ёһотойш! 9Энэ Һүмэ Шилоодол адли болохо, энэ хото һандаргагдаха, хэншье тэндэ ажаһуухагүй гээд юундэ Эзэнэй нэрэһээ лүндэн табижа байнабши? – гэлдэн хашхаралдаба. Тиигээд улад зон намайе тойрон сугларба.

10Иудын түшэмэлнүүд энээн тухай дуулахадаа, хаанай ордонһоо Эзэнэй Һүмэ руу ошожо, Шэнэ Бартаануудай хажуугаар һуурияа эзэлбэ+. 11Тиигээд санаартад болон лүндэншэд түшэмэлнүүдтэ болон бүхы зондо хандан:

– Энэ хүн үхэхэ ёһотой! Юуб гэхэдэ, тэрэ манай хотын урдаһаа лүндэн табижа байна. Энээниие таанад өөһэдөө һайн дуулаһан байна гээшэт, – гэжэ хэлэбэ.

12Тиихэдэнь би:

– Энэ Һүмын болон энэ хотын урдаһаа таанадай соносхоһон эдэ бүхы үгэнүүдые хэлэхыемни Эзэн намайе эльгээгээ. 13Өөһэдынгөө ажабайдалай зам болон үйлэ хэрэгүүдээ заһагты, Эзэн Бурханайнгаа үгэ дуулагты. Тиигээ һаатнай, таанарта татахаяа байһан гай тодхороо Тэрэ болюулхал+. 14Харин нам тухай хэлэхэ болоо һаа, би таанадай мэдэлдэ ороод байнаб. Өөһэдынгөө зүб ба зүйтэй гэжэ һанаһан юумэ намтай хэхэдэтнай болохо+. 15Харин мэдэжэ байгты: хэрбээ намайе алаа һаа, таанад өөһэдөө мүн энэ хотын ажаһуугшад ямаршье гэмгүй хүниие хорооһон гэм зэмэтэй болохот. Юуб гэхэдэ, эдэ бүхы үгэнүүдые соносхохыемни Эзэн үнэхөөр намайе таанадта эльгээгээ бэлэйл, – гэжэ хэлэбэб.

16Тиихэдэм түшэмэлнүүд болон улад зон санаартадта болон лүндэншэдтэ:

– Энэ хүн Эзэн Бурханаймнай нэрэһээ бидэнтэй хөөрэлдөө, тиимэһээ тэрэ үхэхэ ёһогүй! – гэжэ хэлэбэ.

17Удаань орон нютагай аха захатанай заримань бодожо, сугларһан бүхы зондо хандан:+

18– Хэзэкияа гэгшын Иудын хаан байха үедэнь лүндэншэ Морээшэдэй Михей Иудын хан түрын бүхы арадта Түмэн Сэрэгтэ Эзэнэй иимэ айладхал дуулгаа бэлэй:

Сион таряалангай талмай мэтэ хахалагдаха,
Иерусалим обоолоотой һандархай шулуун болохо,
Һүмын мүнөө байгааша газар
ой модоной ургадаг гүбээ болохо+.

19Хэзэкияа хаан болон Иудын хан түрын улад зон Михей гэгшые алаагүй. Хэзэкияа Эзэниие хүндэлжэ, Тэрээндэ һайшаагдаха гэжэ оролдоо. Тиимэһээ Эзэн тэдээн дээрэ татаха гэжэ байһан гай тодхороо болюулаа бэлэй. Харин бидэ өөһэдөө өөһэдтөө ехэ гай гасалан үйлэдэхэ гэжэ байнабди+.

20Эзэнэй нэрэһээ энэ хотын болон энэ арад үндэһэтэнэй урдаһаа хэлэжэ байһан, Кирьяат-Еариимэй Шэмаяа гэгшын хүбүүн Урияа гэгшэ байһан гэхэ. Тэрэ Ерэмияадал адли иимэ үгэнүүдые хэлэдэг байгаа+. 21Ёякиим хаан, тэрэнэй сэрэгшэд болон түшэмэлнүүд Урияагай үгэнүүдые шагнажа, тэрэниие алахаяа һанаба. Теэд Урияа энээн тушаа дуулаад, айн тэрьедэжэ, Египет руу гүйгөө+. 22Тиихэдэнь Ёякиим хаан Египет руу тэрэнэй хойноһоо Ахбоорой хүбүүн Элнатааные хэдэн хүнтэй хамта эльгээгээ+. 23Тэдэ Урияае Египедһээ гаргажа, Ёякиим хаанда асараа. Хаан тэрэниие сабшан алажа, бэеыень хара зониие хүдөөлүүлдэг булаша руу хаяа һэн.

24Теэд би Шапаанай хүбүүн Ахикаамай туһалһанай ашаар зондо үгтөөгүйб, алуулаагүйб+.

27

Навуходоносорой мэдэл доро орогты!

27^1Ёшияагай хүбүүн Цэдэкиия гэгшын Иудын хан түрые зонхилжо эхилээд байхада, Эзэн Ерэмияада үгэ айладхаба+. 2Хөөмэгшэ болон уялаануудые өөртөө хэжэ, хүзүүндээ үмдэхыемни Эзэн намда захирба+. 3Тиигээд Иудын хаан Цэдэкиияда Иерусалим ерэдэг элшэнэрээр дамжуулан, Эдоомой, Моһаабай, Аммооной, Тиирэй, Сидооной хаашуулда мэдээсэл эльгээхыемни Тэрэ намда захираа+. 4Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, Израилиин Бурхан, иимэ айладхал хаашуулдаа тэдэнэй дуулгаха тухай минии хэлэхые захирба:

5– Би Өөрын агууехэ шадалаар болон хүсөөр газар дэлхэйе, тэрээн дээрэ ажаһуудаг зониие, ан амитадые бүтээгээб. Энээниие Би дуратай нэгэндээ үгэхэб+. 6Иигэжэ Би эдэ бүхы үндэһэ яһатадые Өөрынгөө албатанай, Вавилооной хаан Навуходоносорой мэдэлдэ үгэнэб. Зэрлиг амитадыешье Тэрээндэ алба хэдэг болгооб+. 7Орон нютагайнь болон өөрынь Навуходоносорой доройтохо сагай ерэтэр бүхы үндэһэ яһатан тэрээндэ, хүбүүндэнь болон ашадань алба хэн байха. Доройтоһонойнь удаа өөрынь арад зон олон зонтой яһатанда болон томо хаашуулда алба хэдэг болохо+.

8Харин Вавилооной хаан Навуходоносорто алба хэдэггүй, мэдэл доронь ородоггүй үндэһэ яһатан гү, али хаан түрэ олдоо һаань, Би тиимэ үндэһэ яһатаниие Навуходоносорой гараар усадхатараа дайн дажараар, үлэсхэлэн хооһон байдалаар болон тахал үбшөөр зобоон-хэһээн байхаб+. 9«Таанад Вавилооной хаанай мэдэлдэ бү орогты» гэжэ хэлэдэг лүндэншэдөө, үзэлшэдөө, зүүдэ тайлбарилагшадаа, эди шэдитэнээ, эльбэтэйшүүлээ бү дуулагты+. 10Тэдэ таанадые мэхэлнэ, орон нютагһаа танай холодуулагдахые хүсэнэ. Би та бүгэдые үлдэн гаргахаб, тиигээд таанад үхэхэт+. 11Харин Вавилооной хаанай мэдэлдэ ороһон, тэрээндэ алба хэдэг болоһон үндэһэ яһатанда Би орон нютагтаа үлэхыень, газараа элдүүрилжэ, тэндээ амидархыень зүбшөөхэб. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн!

12Би иимэл үгэнүүдые Иудын хаан Цэдэкиия гэгшэдэ хэлээб:

– Вавилооной хаанай мэдэл доро орожо, тэрээндэ болон арад түмэндэнь алба хэгты, тиигээд амиды мэндэ үлэхэт+. 13Вавилооной хаанда алба хэдэггүй үндэһэ яһатан тухай Эзэнэй айладхаһанай ёһоор юундэ ши болон арад түмэншни дайн дажарһаа, үлэсхэлэн хооһон байдалһаа болон тахал үбшэнһөө үхэхэ ёһотой юм+? 14Вавилооной хаанай мэдэл доро орохогүй тухай хэлэдэг лүндэншэдые бү дуулагты. Тэдэ таанарые мэхэлнэ. 15Тэдэниие эльгээгээгүй тухайгаа Өөрөө Эзэн тунхаглаа бэлэйл. Эзэнэй таанадые үлдэн гаргахын, таанадай үхэхын тула тэдэ зорюута Эзэнэй нэрэһээ худал үгэнүүдые соносхоно. Тиигэжэ таанад болон энэ худал үгэнүүдые хэлэгшэ лүндэншэд алуулхат.

16Би санаартадта болон бүхы зондо хандан, Эзэнэй иигэжэ айладхаһые дуулгабаб:

– Нангин үргөөгэй үнэтэ баялигууд удахагүй Вавилоонһоо бусаагдаха гэжэ хэлэдэг лүндэншэдые бү шагнагты. Тэдэ таанадые мэхэлнэ+. 17Бү шагнагты тэдэниие! Вавилооной хаанай мэдэл доро орогты, тиигээд амиды мэндэ үлэхэт. Энэ хото юундэ һандаргагдаха юм? 18Харин тэдэ үнэхөөр лүндэншэд байжа, Минии үгэ мэдэдэг юм һаа, Һүмэ соо, мүн Иудын хаанай ордон соо, Иерусалимда үлөөшэ үнэтэ баялигуудые Вавилоон руу эльгээхэгүй тухай Намайе, Түмэн Сэрэгтэ Эзэниие, одоо гуйг лэ.

19-20(Вавилооной хаан Навуходоносор Иудын хаан, Ёякиимэй хүбүүн Ехонияа гэгшые, мүн Иудын хан түрын, Иерусалимай бүхы ноёд түшэмэлнүүдые Вавилоон руу сүлэлгэдэ абаашахадаа, баханануудые, уһанай гуулин ехэ амһарта, табюурнуудые болон Һүмын бусад баялигуудые Иерусалимда үлөөһэн байгаа.)+

21Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, Израилиин Бурхан, Һүмэ соо болон Иудын хаанай ордон соо, Иерусалимда үлөөшэ үнэтэ баялигууд тушаа иигэжэ айладхана: 22«Тэдэ Вавилоон руу абаашагдаха, Минии анхартар тэндээл байха. Удаань Би тэдэниие бусаажа, энэ газартань һөөргэнь асархаб. Энэ болбол Би, Эзэн, тунхаглана мүн!»+

28

Ерэмияа ба Ханаанияа

28^1Цэдэкиия гэгшын[*] Иудын хан түрые дүрбэдэхи жэлээ, табадахи һараа зонхилжо байха үедэ, эгээл тэрэ жэлдэ Аззуурай хүбүүн, Гибэһоон хотын лүндэншэ Ханаанияа Эзэнэй Һүмэ соо намтай хөөрэлдөө бэлэй. Санаартадай болон улад зоной дуулаһаар байтар тэрэ Түмэн Сэрэгтэ Эзэнэй, Израилиин Бурханай, иигэжэ айладхаһые дуулгаба:+

2– Израилиин Бурхан, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн иигэжэ айладана:

– Вавилооной хаанай хүсэ шадалые бута сохин бууруулхаб+. 3Навуходоносор хаанай Вавилоон руу абаашаһан Һүмын бүхы үнэтэ баялигуудые хоёр жэлэй туршада энэ газар руу һөөргэнь бусаахаб+. 4Би мүн лэ Иудын хаан, Ёякиимэй хүбүүн Ехонияа гэгшые Вавилоон руу сүлэгдэһэн Иудын бүхы зонтойнь хамта һөөргэнь бусаахаб. Мүн даа, Вавилооной хаанай хүсэ шадалые бута сохин бууруулхаб. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана гээшэб! – гэжэ тунхаглана.

5Тиихэдэнь Һүмэ соо байгааша санаартадай болон бүхы зоной дуулаһаар байтар би Ханаанияа гэгшэдэ:

6– Һайн даа! Эзэн иигэжэ үйлэдэхэнь болтогой! Нангин үргөөгэй үнэтэ баялигуудые болон Вавилоон руу сүлэгдэһэн бүхы зониие Тэрэ һөөргэнь бусааха гэгшэ шинии үгэнүүдые Эзэн бэелүүлхэнь болтогой! 7Гэбэшье шамда болон улад зондо минии хэлэхэ үгэнүүдые шагна. 8Минии, шинии урда тээ ажаһуугша лүндэншэд олон үндэһэ яһатан руу, ехэ хан түрэнүүд руу дайн дажар, үлэсхэлэн хооһон байдал, тахал үбшэн бууха гээд лүндэн табиһан юм. 9Амгалан тайбан байха гээд соносходог лүндэншын хэлэһэн үгэнүүдэй үнэн дээрээ бэелүүлэгдэшоо гээшэ һаань, тэрэ Эзэнэй үнэхөөр эльгээһэн лүндэншэ гээд мэдэрэгдэхэл, – гээд хэлэбэб+.

10Тиихэдэ Ханаанияа лүндэншэн минии хүзүүнһээ хөөмэгшэ шүүрэн абажа хаяад, бута сохибо+. 11Тиигээд тэрэ бүхы зоной байһаар байтар иигэжэ хэлэбэ:

– Бүхы үндэһэ яһатанай хүзүүндэ Навуходоносор хаанай углаһан хөөмэгшые хоёр жэлэй туршада тон иимээр бута сохин һалгаахаб гэжэ Эзэн айладхана.

Тиихэдэнь би ябашабаб.

12Энээнэй удаа Эзэн намда:

13– Ошожо, Ханаанияада иигэжэ дуулга «Ши модон хөөмэгшэ эбдэхэдээ бэрхэш, теэд Би[*] тэрэниие түмэр хөөмэгшөөр һэлгэхэб гэжэ Эзэн айладхана. 14Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, Израилиин бурхан, эдэ бүхы үндэһэ яһатан дээрэ түмэр хөөмэгшэ углаха, тиихэдэнь тэдэ Вавилооной хаан Навуходоносорто алба хэдэг болохо. Зэрлиг амитадыешье Навуходоносорто алба хэдэг Тэрэ болгохол!» гээд Ханаанияада дуулга, – гэбэ+.

15Энээниие би лүндэншэн Ханаанияада дуулгажа, үшөө:

– Ханаанияа, шагна! Эзэн шамайе эльгээгээгүй. Зониие худал юумэндэ этигүүлжэ байнаш!+
16Тиимэ ушарһаа Эзэн шамайе газарай хүрьһэн дээрэһээ үгы хэхэ. Энэл жэлдээ ши үхэхэш, юундэб гэбэл, Эзэнэй урдаһаа эсэргүүсээш. Эзэн Өөрөө энээн тухай айладхал буулгаа! – гэжэ хэлэбэб.

17Иигэжэ Ханаанияа тэрэл жэлэй долоодохи һарада наһа бараа бэлэй.

29

Вавилоон руу угсаатандаа бэшэһэн бэшэг

29^1Иерусалимһаа Вавилоон руу баряанда Навуходоносорой туужа абаашаһан аха захатанда, санаартадта, лүндэншэдтэ, мүн бүхы зондо би бэшэг бэшээ һэм+. 2Ехонияа хаанай, тэрэнэй хатан эхын, ордоной түшэмэлнүүдэй, Иудын хан түрын болон Иерусалимай ноёдой, уран гартанай болон дархашуулай Иерусалимһаа гаргагдан туугдаһанай удаа+
3тэрэ бэшэг Шапаанай хүбүүн Элэасаа болон Хилкияагай хүбүүн Гэмаария гэгшэдээр эльгээгдээ һэн. Тэдэниие Иудын хаан Цэдэкиия Вавилоон руу Навуходоносор хаанда эльгээгээ бэлэй. 4Бэшэг соо бэшээтэй үгэнүүд гэбэл, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, Израилиин Бурхан, Иерусалимһаа Вавилоон руу сүлэжэ эльгээһэн бүхы зондо иигэжэ айладхана:

5Гэрнүүдые барижа, тэдэнээ тоологты,
сэсэрлигүүдые тарижа, үрэ жэмэсынь эдигты.

6Һамга абажа, үхи хүүгэдтэй бологты,
хүбүүдээ һамга абхуулагты,
басагадаа хадамда үгэгты,
иигэжэ тэдэшье үринэртэй болог.

Тэндэ үнэржэгты,
бү үсөөрэгты!

7Минии таанадые сүлэн эльгээһэн хотонуудай аша туһада оролдогты. Тэдэнэй түлөө Намда зальбарагты, юуб гэхэдэ, тэдэнэй һайн байбал, таанадшье һайн, урагшатай байхат+. 8Би, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, Израилиин Бурхан, таанадай дунда ажаһуудаг лүндэншэд болон үзэлшэдтэ бү мэхэлүүлэгты гэжэ таанадые һэргылнэб. Тэдэнэй[*] зүүдэлдэг зүүдэнүүдые бү тоогты+. 9Тэдэ Минии нэрэһээ таанадта худал юумэ тунхаглана. Би тэдэниие эльгээгээгүйб. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн!+

10Эзэн «Вавилоондо танай байха далан жэлэй дүүрэхэдэнь, таанад тухай һанаагаа табихаб, Өөрын һайн үгые бэелүүлхэб – таанадые һөөргэнь гэртэтнай бусаахаб!+
11Таанад тушаа түсэблэһэн юумэеэ Би гансал Өөрөө мэдэнэб, гай тодхор бэшэ, амгалан тайбаниие таанадта үршөөхэб, танай найдадаг ерээдүйе үгэхэб. 12Таанадай Намайе дуудахада, ерэжэ, Намда зальбархада, Би таанадые дуулахаб+. 13Таанад Намайе бэдэрхэт, бүхы зүрхэ сэдьхэлээрээ Намда тэгүүлэн бэдэрбэл, олохот+. 14Тиимэ даа, таанад Намайе олохот гээд Би айладханаб. Тарааһан бүхы орон нютагууд, бүхы газарнууд сооһоо таанадые Би суглуулхаб, тиигээд сүлэлгын урда тээ байһан газартатнай һөөргэнь бусаахаб. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн!» гэнэ+.

15Эзэн Вавилоондошье таанадта лүндэншэдые үршөөгөө гэлдэнэт. 16Давидай хан шэрээ дээрэ һуугша хаан тухай, сүлэлгэдэ тантай хамта ошоогүй, энэ хотодо ажаһуугша аха-дүүнэр тухайтнай Эзэнэй айладхаһые анхарагты+. 17Түмэн Сэрэгтэ Эзэн иигэжэ айладхана:

– Үзэгты, Би тэдээндэ дайн дажар, үлэсхэлэн хооһон байдал болон тахал үбшэ асархаб. Илзарһан тула эдижэ болохогүй инжиртэй адли тэдэниие болгохоб. 18Би тэдээнһээ дайн дажар, үлэн хооһон байдал, тахал үбшэ таһалдуулангүй дахан байлгахаб. Дэлхэйн үндэһэ яһатан тэдэниие хаража, һүрдэхэ. Хаа-хаанагүй тэдэниие тараахаб, зон эдэ бүгэдые хараад, сошохо, айха. Үндэһэ яһатад тэдэниие наада хараха, хараал мэтээр нэрыень дурдадаг болохо+. 19Минии тэдээндэ Өөрын зарасанараа – лүндэншэдээ хэдэн дахин эльгээжэ байбашье, тэдэ Минии үгэ дуулахаяа арсаа+. 20Мүнөө таанад, Иерусалимһаа Вавилоон руу сүлэлгэдэ ябуулһан улад зомни, Минии, Эзэнэй, үгэ шагнагты. 21Минии нэрэ хэрэглэн, таанадта худал юумэ соносходог Холайяагай хүбүүн Ахааб болон Маашэяагай хүбүүн Цэдэкиия гэгшэдые Вавилооной хаан Навуходоносорой мэдэлдэ үгэхэб, тиихэдэм тэрэ тэдэниие хараһаар байтартнай алаха. Энэ болбол Би, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, Израилиин Бурхан, айладхана мүн!+
22Иигэжэ Вавилоон руу сүлэгдэһэн Иудын бүхы зон хараал табихаяа һанахадаа, «Вавилооной хаанай амидыгаар галда шатааһан Цэдэкиия болон Ахаабта адляар Эзэн таанадта хандаг лэ!» – гэдэг байха+. 23Жэгшүүрилтэй муухай юумэ тэдэ Израиль соо хээ: хадамтай эхэнэрнүүдтэй забхайралдаа, Эзэнэй нэрэһээ худал юумэ тунхаглаа. Харин Эзэн иимэ юумэ хэлэхыень тэдээндэ захираагүй бэлэй. Тэдэнэй хэһэн юумые Эзэн мэдэнэ, Тэрэ – урдаһаань тулаха гэршэ+.

Шэмаяагай бэшэг

24-25Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, Израилиин Бурхан, Иерусалимай улад зондо болон Маашэяагай хүбүүн, санаартан Цэпаанияа гэгшэдэ, мүн бусад санаартадта бэшэг эльгээхэ Нэхэлаам хүн Шэмаяа гэгшэдэ мэдээсэл дуулгахыемни захираа. Тэрэ бэшэг соогоо Шэмаяа Цэпаанияада иигэжэ бэшэнэ:+

26– Ёядаагай орондо шамайе Эзэн санаартан болгон табяа. Ши Һүмэ соо эгээл ехэ тушаалтан[*] болоош. Галзуу хүн бүхэн лүндэншэ болохоёо һанадаг. Тиимэ хүндэ түмэр хөөмэгшэ углаад, гэнжэлхэ ёһотойш+. 27Анатоот хотын Ерэмияа гэгшын лүндэн табихадань, юундэ тиигээгүйбши? 28Тэрэ Вавилоон руу, зондо «Баряанда байхатнай удаан үргэлжэлхэ. Гэрнүүдые барижа, тэндээ ажаһуугты, сэсэрлиг тарижа, үрэ жэмэсээрнь хооллогты» – гэжэ хэлээ.

29Цэпаанияа энэ бэшэг намда уншажа үгөө. 30Тэрэнэй һүүлээр Эзэн намда хандажа, 31-32Вавилоондо баряанда байгааша бүхы зондо Шэмаяа тухай иимэ мэдээсэл дуулгахыемни захираа:

– Би, Эзэн, Нэхэлаамай Шэмаяа гэгшые, тэрэнэй уг удамые хэһээхэб. Би тэрэниие эльгээгээгүйб, теэд тэрэ таанадтай лүндэншэ мэтээр хөөрэлдөө, таанадые худал юумэндэ этигүүлээ. Тиимэһээ тэрэ үри хүүгэдгүй байха. Намда эсэргүүсэн номлоһонойнгоо түлөө тэрэ улад зондоо Минии хэхэеэ байһан һайн һайхан юумэнүүдые харахагүй. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн!+

30

Израилиин Бурханай арад түмэндөө найдуулга

30^1Израилиин Эзэн Бурхан намда иигэжэ айладхаба:

2– Минии үгэнүүдые бултыень номдо бэшэ+. 3Юуб гэхэдэ, Өөрынгөө арадые, Израиль болон Иудын хан түрые һэргээн бодхоохо сагни дүтэлжэ байна. Элинсэг хулинсагтань үгэһэн газарта тэдэниие бусаан асархаб, тиихэдэм тэдэ тэрэ газар дайдые дахин эзэмдэн ажаһууха. Энэ болбол Би, Эзэн, тунхаглана мүн!+

4Израиль болон Иудын хан түрын зондо Эзэн иигэжэ айладхажа байна:

5Угаа һүрдэһэн дуу Би дууланаб,
амгалан тайбанай бэшэ, айһанай абяа дуу.

6Асуугты, бодоод үзэгты:

эрэ хүн үхибүү түрэжэ шадаха гү?

Теэд үхибүү түрэжэ байһан эхэнэртэл,
эрэ хүн бүхэнэй гараа гэдэһэн дээрээ хээд байхые юундэ Би харанабиб?

Юундэ бултанайнь шарайнууд сухигар бэ+?

7Оёо! Тэрэ угаа муу үдэр дүтэлжэ байна.

Тэрээндэ адли үдэр үзэгдөөгүй.

Энэ болбол Минии улад зоной зоболонгой үе саг,
теэд тэдэ амиды мэндэ гарасалдаха+.

8Түмэн Сэрэгтэ Эзэн айладхана:

Тэрэ дүтэлжэ байгаа үдэр Би
тэдэнэй хүзүүн дээрэхи хөөмэгшые эбдэхэб,
гэнжыень таһалхаб.

Тиихэдэм тэдэ хариин зоной богоол болохоёо болихо+.

9Харин Намда, Өөрынгөө Эзэн Бурханда,
мүн Минии хан шэрээдэ һуулгаһан

Давидай уг удамда тэдэ алба хэжэ эхилхэл+.

10Минии зараса Яков, бү ай,

Израилиин зон, бү һүрдэ.

Баряанда байһан холын нютагһаатнай

Би таанадые абархаб.

Таанад гэртээ бусажа, амар амгалан ажаһуухат.

Таанадые хэншье айлгахагүй+.

11Би таанадтай байхаб, абархаб.

Таанарые арадуудай хоорондо тараагаа һэм,
тэдэ арадуудые Би усадхахаб.

Гэбэшье таанадые усадхахагүйб.

Харин таанадые хэһээнгүй орхихогүйб,
теэд хэһээхэдээ, үнэн зүбөөр хэһээлтэ амасуулхаб!

Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн!+
12Эзэн арад зондоо иигэжэ айладхана:
Шархатнай эдэгэшэгүй,
гэмтэһэнтнай угаа хүндэ+.
13Таанад тушаа һанаа зобохо хүн үгы,
ярыетнай эмшэлхэ арга үгы,
эдэгэхэ ямаршье найдал байхагүй.
14Бүхы амарагуудтнай таниие мартаа,
бэшэ таанадые хэрэгсээхэеэ болёо.
Дайсанай сохилтоор,
шэрүүн хэһээлтээр таанадые дайрааб,
юуб гэбэл, гэм зэмэтнай угаа ехэ.
Нүгэлтнай тоолошогүй олон.
15Гэмтэһэн тухайгаа бэшэ бү гомдол баригты,
үбшэнтнай эдэгэшэгүй.
Гэм зэмэтнай угаа ехэ,
нүгэлтнай тоолошогүй олон,
тиимэһээл Би таанадые хэһээгээб.
16Теэд мүнөө таанадые залгигша бүхэн
өөрөө залгюулха,
дайсадтнай өөһэдөө баряанда орохо,
таниие тоногшод өөһэдөө тонуулха,
танһаа олзо буляан абагшад өөһэдөө олзолуулагдаха!+

17Дайсадтнай таниие
«Сион – хэндэшье хэрэггүй,
хэншье тэрэниие анхархагүй» гээд хэлээ.
Теэд Би танда тэнхээ үгэхэб,
шархыетнай эдэгээхэб.
Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн!+
18Эзэн айладхана:

Яковай майхангуудые һайн һайханаар һэргээн бодхоохоб,
гэр бүлэ бүхэниие хайрлахаб,

Иерусалим дахин һэргэхэ,
ордон урдынхидал адляар бодохо!

19Тэндэ ажаһуугшад магтаал дуулаха,
баясан-сэнгэн хашхаралдаха.

Минии үршөөхэдэ, тэдэ олошорхо.

Минии дээгүүр үргэхэдэ, тэдэ доромжолуулхаяа болихо+.

20Тэдэнэй урданай хүсэ шадал һэргэхэ,
тэдэ Минии урда дахин шанга болохо.

Дарлагшадыень хэһээхэб!

21Ударидагшань – тэдэнэй нэгэн,
захирагшань – өөһэд дундаһаань тодорхо.

Минии тэдэниие урихада, тэдэ дүтэлэн ерэхэ.

Урилгагүйгөөр Нам руу дүтэлхэеэ зүрхэсэхэ хэн байхаб даа?

22Тэдэ Минии арад түмэн.

Би тэдэнэй Бурхан болохоб.

Энэ болбол Би, Эзэн, тунхаглана мүн!+

23Үзөөрэйгты, Эзэнэй уур хилэн – шуурган,
аймшагтай бордоһон!

Тэрэ муу зоной толгой дээрэ бууха+.

24Тэрэнэй һанаһанаа бэелүүлээгүйдэ
уур хилэнгынь буурахагүй.

Ерээдүй сагта зон эдэ бүгэдые ойлгохо+.

31

Израилиин зоной гэртээ бусалга

31^1Эзэн ииигэжэ айладхана:

– Минии Израилиин бүхы обогуудта Бурхан болохо, мүн тэдэнэй Минии арад түмэн болохо саг дүтэлжэ байна. 2Үхэл хаталһаа зайсаһан зондо элһэн сүл губида Би нигүүлэсхыгээр хандаа һэм. Израилиин улад зоной амаралта тухай угаа гуйхада, 3Би тэдээндэ холоһоо үзэгдөө бэлэйб. Израилиин арад зон, Би таанадта хэтэ мүнхэдөө дурланхайб, тиимэһээл хайра энэрэлээ та бүгэдэндэ үзүүлнэб+. 4Дахин таанадые һуурижан байгуулхаб, дахин таанад хэнгэрэгүүдээ барин, баяртайгаар бүжэглэн-хатаран байхат+. 5Самариин гүбээнүүд дээрэ үзэмэй модоной сэсэрлигүүдые дахин һуулгахат. Тэдэниие һуулгагша таанад өөһэдөө үрэ жэмэсыень эдидэг байхат!+
6Зүб даа, Эпрааимай гүбээнүүд дээрэ харуулшадай «Бодогты, Сион өөдэ Эзэн руу, өөһэдынгөө Бурхан руу, ошоё» гээд дуудаха саг дүтэлөө+.

7Эзэн иигэжэ тунхаглана:

Яковта баяртай шангаар дуу дуулагты,
үндэһэ яһатадай эгээл ехыень угтагты.

Тунхаглан, иимэ магтаал үргэгты:

«Эзэн Өөрынгөө арад түмэниие абараа,
үлэһэн бүхы зоноо абараа!»

8Үзөөрэйгты, Би тэдэниие хойто зүгтэхи нютагһаа суглуулхаб.

Һохор ба дохолон зон, хээлитэй ба үхибүү түрэхэ гэжэ
үбдэжэ байһан эхэнэрнүүд тэдэнэй дунда байха.

Үй түмэн зон һөөргөө бусаха+.

9Тэдэ уйлалдан ошоо һэн,

Би хадаа тэдэниие аргадан, сэдьхэлыень заһан бусаахаб.

Би тэдэниие урасхал уһан руу
бүдэрхэгүй тэгшэхэн замаар хүтэлэн асархаб.

Юуб гэбэл, Би Израильда Эсэгэнь болонхойб,

Эпрааим болбол Минии ууган хүбүүн юм+.

10Эзэн тунхаглана:

Үндэһэ яһатад, Намайе шагнагты,
алас холын эрьенүүдээр үгыем соносхогты.

Би Израилиин арад түмэниие тараагаа һэм,
теэд Бил тэдэниие суглуулхаб.

Хонишоной хонин һүрэгөө хамгаалдаг мэтэ

Би тэдэниие хамгаалхаб+.

11Би Яковые сүлөөлөөб.

Өөрһөөнь хүсэтэй арадһаа абарааб+.

12Израилиин арад зон бусажа,

Сионой хада ууланууд дээрэ баярлан шууялдаха,

Минии үршөөһэн хэшэг болохо
орооһо таряанда, шэнэ үзэмэй дараһан архида, оливын тоһондо, мал һүрэгэй түлдэ баярлаха.

Сэсэглэжэ байгаа саадтал адли тэдэ боложо,
дахин хэзээдэшье доройтохогүй+.

13Тиигээд залуу басагад, залуу хүбүүд ба хүгшэн зон
хамта бүжэглэн баясаха.

Тэдэнэй сэдьхэл заһажа,
гашуудалыень баяраар һэлгэхэб,
зоболонгыень мүн лэ баяраар һэлгэхэб+.

14Санаартадай сэдьхэлые элбэг-дэлбэгээр дүүргэжэ,
арад түмэнэйнгөө бүхы эрилтэнүүдые хангахаб.

Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн!

Эзэнэй Израильда энэрхы хандаса

15Эзэн айладхана:

Угаа гашуудан уйлаха абяан

Рамаада дуулдана.

Рахээл хюдуулһан үхибүүдээ шаналан уйлана,

һанааень заһахын аргагүйл+.

16Уйлахаяа тэбшэ,
нулимса бү гарга.

Үхибүүдэйнгээ түлөө ябаһан
оролдолгонуудшни дэмы бэшэ,
хүүгэдшни дайсадай нютагаһаа бусажа ерэхэл.

17Найдалшни – ерээдүй сагта.

Үхибүүдшни өөһэдын нютаг руу
бусажа ерэхэл.

Энэ болбол Би, Эзэн, тунхаглана мүн!

18Эпрааимай гашуудан иигэжэ хэлэхые би соносооб:

«Эзэн, бидэ һургагдаагүй буха шэнги байгаабди.

Та бидэниие хэһээжэ һургаал заагаат.

Эзэн Бурхамнай, бидэниие бусаагыт,
бидэ Тандаа бусаха һанаатайлди+.

19Бидэ Танһаа буруу хараабди,
теэд һүүлдэнь гэмшэжэ, бусахаяа һанаа бэлэйбди.

Һургаал абахадаа, хэһэн үйлэ хэрэгүүд тухайгаа
ехэ гэмшээ һэмди.

Залуудажа, нүгэл хэжэ,
һүүлдэнь ехэ эшээ, доромжолуулагдаабди».

20Эпрааим Минии хайрата хүбүүн бэшэ юм гү?

Эгээл дуратай үхибүүмни бэшэ юм гү?

Тэрээн тухай ама гараха бүхэндөө
тэрэниие угаа энхэрэн һанадагби.

Минии зүрхэ сэдьхэл тэрээн руу тэгүүлдэг,

Эпрааимда үршөөл хайраяа үзүүлхэб!+

21Өөртөө зорюулан, замай тэмдэгүүдые табижа, дохёо тэмдэгүүдые бүхэлэ.

Өөрын оюун бодолые ябаһан зам руугаа, ехэ зам руу шэглүүлэ.

Эрьен ерыт, Израилиин улад зон, өөрын орхин ошоһон хото руу эрьен ерэгты.

22Найдалгүй улад зон, таанад хэды болотор энэ-тэрээгүүр ябаха юмта?

Юуб гэбэл, Би газар дэлхэй дээрэ нэгэ шэнэ зүйл бүтээгээб,
эмэгтэй хүнэй эрэ хүниие хамгаалжа[*] байһандал адли тэрэ юумэн юм+.

Бурханай арадай ерээдүй жаргалта байдал

23Израилиин Бурхан, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн иигэжэ айладхажа байна:

– Минии тэдэниие нютагтань бусаан, һайн һайханаар һэргээхэ үедэ тэдэ Иудын хан түрын газар дайдада болон хотонуудтань дахин эдэ үгэнүүдые хэлэжэ эхилхэ: «Үнэн зүбэй гэр, Иерусалимай нангин хада, Эзэн шамайе юрөөхэнь болтогой!»+
24Улад зон – таряашад болон хонин һүрэгтэеэ нүүн ябаашад бултадаа Иудын хан түрэдэ, бүхы хотонуудаарнь амидардаг байха. 25Юуб гэбэл, Би ядаржа эсэһэн зониие хангажа, голхорһон зониие зоригжуулнаб. 26Тиихэдэм зон «унтаад бодоходоо ехэ амараад бодооб, нойр зүүдэмни намда ехэ аятай байгаа» гэлдэхэ.

27– Израилиие болон Иудын хан түрые хүнэй үри бэеэр болон амитадай түлөөр дүүргэхэ сагни дүтэлөө, – гэжэ Би, Эзэн тунхагланаб+. 28– Зулгаажа, эбдэжэ, хүмэрюулжэ, һүйд хэжэ, мүн гай гасалан асаржа Би амар заяа үзүүлдэггүй һэм, мүнөө тарин ургуулжа, байгуулжа амар заяагүй байлгахаб+.

29Тэдэ үдэрнүүдтэ «Эсэгэнэрынь гашуун уһан үзэм эдеэ һэн, тиигээд үхибүүдэйнь шүдэн мохоо болоо» гэжэ хэлэхэеэ болихо+.

30Харин хүн бүхэн өөрын гэм зэмэй түлөө үхэхэ, гашуун уһан үзэм эдидэг хүнэй өөрынь шүдэн мохоо болохо+.

31Эзэн иигэжэ тунхаглажа байна:

– Үзэгты, Израилиин болон Иудын үри һадаһадтай Минии шэнэ хэлсээ баталха үдэрнүүд дүтэлжэ байна+. 32Энэ хэлсээн тэдэнэрэй үбгэ эсэгэнэрые гарһаань хүтэлэн Египедһээ гаргаха гэһэн үдэр тэдэнтэй баталһан хэлсээндэл адли бэшэ байха. Минии тэдээндэ нүхэр байһан байгаашье һаам, тэдэ хэлсээ эбдээ һэн+. 33Тэдэ үдэрнүүдэй һүүлдэ Израилиин арадтай баталха хэлсээн иимэ: Өөрын хуулиие тэдэнэй һанал бодолдо хадуулгахаб, зүрхэ сэдьхэлдэнь бэшэхэб. Би тэдэнэй Бурхан, тэдэ Минии арад түмэн болохо+. 34Тэдэнэй хэнииньшье Эзэниие мэдэ гэжэ нүхэдөө гү, али аха дүүнэрээ һургахагүй, юундэб гэхэдэ, тэдэ багаһаа томо хүрэтэрөө бултадаа Намайе мэдэжэ байха. Би тэдэнэй гэм зэмые хүлисэжэ, нүгэл тухайнь дахин дурдахагүйб. Энэ хадаа Би, Эзэн, айладхана мүн!+

35Үдэрэй гэрэлтэ нарые,
һүниин һара болон одо мүшэдые
Эзэн үршөөгөө,
долгидойнь шааятар далайе доһолгоогоо.
Тэрэнэй нэрэ болбол Түмэн Сэрэгтэ Эзэн мүн+.

36«Хэрбээ энэ тогтоогдоһон зарлигай болюулагдабал,

Израилиин уг удам Минии урда
үндэһэ яһатан байхаяа болихо»
гэжэ Эзэн тунхаглажа байна+.

37Хэрбээ дээдэ тэнгэриин хэмжэгдэдэг юм һаань,
доодо газарай һууринуудай шэнжэлэгдэдэг һаань,

Израилиин арад зоншье хэһэн бүхы юумэнэйнгээ түлөө Эзэндэ тоогдохоёо болихо бэлэйл.

Энэ хадаа Эзэн айладхаа мүн!+

38«Үзөөрэйгты, Намда зорюулжа, Хананээлэй самхагһаа Булангай Бартаанууд хүрэтэр хотын дахин баригдаха саг дүтэлжэ байна+. 39Шугамынь саашалан, Гарээб толгой хүрэтэр зурыха. Удаань тэрэ тойрон, Гоһаа руу эрьехэ. 40Үхэһэн зоной хүүрэй ба бог шоройн хаягдаһан хүнды болон Кидрооной хүнды хүрэтэрхи бүхы талмай, зүүн зүг руу Морин Хаалгын булан хүрэтэр Минии нангин арюун газар болохо. Дахин хэзээдэшье энэ хото һандаргагдахагүй, һалахагүй» гэжэ Эзэн тунхаглана+.

32

Ерэмияа газар худалдан абана

32^1Цэдэкиия гэгшын Иудын хан түрые арбадахи жэлээ, Вавилоониие Навуходоносорой наймадахи жэлээ зонхилжо байха үедэ Эзэн намтай хөөрэлдөө бэлэй+. 2Тэрэ үе сагта Вавилооной хаанай сэрэг Иерусалимые бүһэлэн добтолжо, би Иудын хаанай ордоной досоо хашаа соо хаагдаатай байгаа һэм+. 3Иудын хаан Цэдэкиия тэндэ намайе түрмэдэ һуулгажа, Вавилооной хаанай гарта энэ хотые Эзэнэй дамжуулжа байһан тухай айладхаһандам гэмнээ һэн. 4«Иудын хаан Цэдэкиияшье тэрьедэжэ шадахагүй, Вавилооной хаанда баригдаха, улаан нюураараа уулзалдан, хөөрэлдэхэ. 5Цэдэкиия Вавилоон руу абаашагдаха, Минии хэрэгсэлтэр тэрэ тэндэ байха. Вавилооной улад зоной урдаһаа тэрэ тэмсээшье хадаа, амжалта туйлахагүй. Энэ болбол Би, Эзэн тунхаглана мүн!» – гээд Эзэн айладхана гэжэ соносхоо бэлэйб+.

6Эзэн намда айладхахадаа:

7– Шаллуум абгым хүбүүн Ханамээл намда ерэжэ, Бэньямиинэй газар дайдада оршодог Анатоот хотодохи газарыень худалдан абахыем дурадхаха гээд тунхаглаба. Юуб гэхэдэ, би тэрэнэй эгээл дүтэ түрэл һэн тула газарыень түрүүлэн худалдан абаха эрхэтэй һэм+.

8Эзэнэй айладхаһанай ёһоор, Ханамээл намда тиишээ, тэрэ досоохи хашаа руу ерэжэ: «Бэньямиинэй орон нютагта оршодог Анатоодой хажуудахи тала газарыень худалдан абахыем дурадхаба».

Тиимэһээ нээрээшье Эзэн намтай хөөрэлдөө юм байна гээд ойлгоо бэлэйб+. 9Анатоодой хажууда оршоһон талбай газар Ханамээлһээ худалдан абаад, мүнгыень үгэбэб. Арбан долоон хуби мүнгэн сэнгээр худалдан абаа һэм. 10Би гар табижа, баримта бэшэгые ласадажа, гэршэнэр энээниие баталжа, шэгнүүрээр мүнгэ шэгнэн үгөө бэлэйб. 11Энэ хэрэгэй хоёр буулгабари абажа, 12Маһсэяагай аша, Нэрияагай хүбүүн Баруухда үгэбэб. Ханамээлэй болон энэ хэрэгэй гэршэнэрэй, мүн тэрэ хашаа соо байгааша бүхы зоной хараһаар байтар тэрэниие үгөө һэм+. 13Тэдэнэй байһаар байтар би Баруухда иигэжэ хэлээб: 14«Энэ бэшэгые абажа, удаан жэлдэ хадагалагдахынь тула шабар амһарта руу хэхыетнай Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, Израилиин Бурхан, захирна. 15Энэ газар дайдада гэр байшангууд, таряалангууд, үзэмэй модоной сэсэрлигүүд дахин худалдан абтадаг болохо гэжэ Түмэн Сэрэгтэ Эзэн тунхаглана».

Бурханда зальбарал

16Худалдаа наймаанай энэ бэшэгые Нэрияагай хүбүүн Баруухда дамжуулһанайнгаа удаа би Эзэндэ зальбарбаб:

17– Дээдэ Эзэн, Та агууехэ хүсэ шадалаараа газар дэлхэйе, огторгойе байгуулаат. Танай хэжэ шадахагүй юумэн гэжэ байхагүй+. 18Мянгаад зондо үршөөл хайраяа бэлэглэнэт. Та агууехэ, Түмэн Сэрэгтэ Бурхан мүн!+
19Та ухаатай мэргэн түсэбүүдые зохёонот, гайхамшагта хэрэгүүдые эрхилнэт. Зоной юу хэһые бултыень харанат, хэһэн хэмээрнь лэ юумыень харюулнат+. 20Египедтэ гайхамшагта үзэгдэлнүүдые, дүлгэ тэмдэгүүдые харуулаат, мүнөөшье болотор тэдэниие Израильда болон ондоо үндэһэ яһатанай дунда хэнэт. Хаа-хаанагүй Та мэдээжэт+. 21Дайсадай һүрдэтэр гайхамшагта үзэгдэлнүүдые харуулжа, Израилиин арад түмэнөө Египедэй газар дайдаһаа гаргаат+. 22Элинсэг хулинсагтань тангариглаһанайнгаа ёһоор Та энэ баян, үрэжэлтэ һайхан газар тэдээндэ үгөөт+. 23Теэд тэдэ энэ газарта ерэхэдээ, Танай захяануудые сахибагүй. Тиимэһээ Та тэдээндэ гай тодхор татабат+.

24Вавилооной сэрэг хотые бүһэлхэ далангуудые барина, хото дайсадай һабарта орохонь. Танай айладхал бэелүүлэгдээ, Та энээниие харанат+. 25Вавилооной сэрэгэй һабарта хотын орожо байгаашье хадань, Та, Дээдэ Эзэн, гэршэнэрэй баталһаар байтар газар худалдан абахые намда захираат.

26Тиихэдэм Эзэн намда иигэжэ айладхаа:+

27– Би болбол бүгэдэ зоной Бурхамби, Эзэмби. Юуншье намда хүшэр хүндэ бэшэ юм. 28Энэ хотые Вавилооной хаан Навуходоносорто, сэрэгтэнь дамжуулхам. Тэдэ тэрэниие эзэмдээд, 29гал табиха. Ондоо бурхадта мүргэжэ, Баалда зорюулан сан санзай бааюулан, Намайе сухалдуулһан тэдэ байшангуудтайнь хамта дайсад энэ хотые дууһан шатааха+. 30Эхинһээ эхилжэ Израилиин болон Иудын хан түрын улад зон Минии сухал хүргэдэг бэлэй+. 31Энэ хотын баригдаһан сагһаа хойшо ажаһуугшадынь Намайе сухалдуулдаг байгаа. Би тэрэниие үгы хэхэ гэжэ шиидээб. 32Иудын хан түрын болон Иерусалимай улад зон хаашуултаяа, удамаршадтаяа, санаартадтаяа, лүндэншэдтэеэ хамта муу муухай хэрэгүүдые үйлэдөө+. 33Тэдэ Намһаа буруу хараа. Һургаал заабари айладхаашье һаам, тэдэ шагнаха, һураха дурагүй һэн.

34Намда мүргэдэг байхаар баригдаһан Һүмэ соо тэдэ жэгшүүритэй муухай шүтөөнүүдөө хэжэ, бузарлаа+. 35Тэдэ хүбүүд, басагадаа Моолохто үргэн шатаахын тула Бэн-Һинноомой хүндыдэ Баалда зорюулан, үргэлэй газарнуудые байгуулаа. Энээниие үйлэдэхэ тухай Би тэдээндэ захираа бэшэб, иимэ юумэ хэхэ, Иудын хан түрын бүхы зониие нүгэлтэй болгохо гэжэ һанаандамнишье орохогүй байгаа+.

Найдалай ошон

36Израилиин Эзэн Бурхан намда иигэжэ айладхаба:

– Ерэмияа, зон хэлэхэдээ, дайн дажарһаа, туража үхэхэ болоһон байдалһаа, үбшэ-хабшанһаа боложо, энэ хото Вавилооной хаанай мэдэлдэ орохо гээд хэлэнэ. Минии айладхаха юумэ үшөө шагнагты+. 37Уур сухал дундаа тараан сасаһан орон нютагуудһаа Өөрын арад түмэниие Би суглуулха һанаатайб. Һөөргэнь энэ газар дайдада бусаажа, амар амгалан байлгахаб+. 38Тиихэдэм тэдэ Минии арад түмэн, Би тэдэнэй Бурхан болон байхаб+. 39Ажамидарха сагтань ори ганса зорилго тэдээндэ заажа үгэхэб: өөһэдын болон уг удамайнгаа аша туһада тэдэ Намайе хүндэлэн байг лэ+. 40Би тэдээнтэй хэтэ мүнхын хэлсээ байгуулхаб. Һайн юумэ тэдээндэ хододоо хэдэг байхаб, холодохогүйнь тула Намһаа угаа айдаг болгохоб+. 41Тэдээндэ һайн юумэ хэхэдээ, Би баясадаг байхаб, энэ газар дайдада тэдэниие хододоо байлгахаб+.

42Эдэ зондо гай тодхор татаһандал адляар, Би бүхы һайн найдуулгануудаа эдэнэй талаар бэелүүлхэб+. 43Амиды юумэгүй сүл губи мэтэ энэ газар болохо, Вавилооной һабарта орохо гээд зон хэлсэнэ. Гэбэшье энэ газар дайда дахин худалдагдан абтаха юм. 44Зон тэдэниие худалдан абаха, иимэ хэрэгүүд гар табилгаар баталагдаха, ласадагдаха, гэршэлэгдэхэ. Иимэ юумэн Бэньямиинэй газар дайдада, Иерусалимай оршон тойронхи хүдөө нютагуудта, Иудын хан түрын хотонуудта, хада уулаар, нюруугааршье, Иудын хан түрын урда зүгтэшье оршогшо нютагуудаар үзэгдэхэ. Зониие орон нютагтань бусаахаб. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн!+

33

Эзэнэй найдуулга

33^1Минии үшөө түрмэдэ, досоохи хашаа соо байха үедэ Эзэнэй үгэ дахин намда хүрэжэ ерэбэ+. 2Газар дэлхэйе түхөөһэн, байгуулһан, һуурижуулһан Эзэн намтай хөөрэлдөө. Эзэн иигэжэ айладхаа:

3– Намайе дуудыш, тиихэдэш шамда харюусахаб. Шинии мэдэхэгүй агууехэ, гайхамшаг зүйлнүүдые харуулхаб+. 4Би, Израилиин Эзэн Бурхан, Иерусалимай болон Иудын хаанай ордон бүһэлэгдэн, добтолгодо ороод, һандаргагдаха гээд айладханаб+. 5Минии уур сухал дундаа усадхахаяа һанаһан зоной үхэһэн бэенүүдээр байшангуудые дүүргэһэн Вавилооной сэрэгтэй заримашуул тэмсэхэ. Хотын зоной муу муухай үйлэ хэрэгүүдһээ боложо, Би энэ хотоһоо буруу хараа бэлэйб. 6Теэд Би энэ хотые болон ажаһуугшадыень аргалхаб, элүүр энхэ болгохоб. Амар амгалан байдал, аюулгүй байдал тэдээндэ үршөөхэб+. 7Иудын болон Израилиин зониие баряанһаа бусаажа, хэрэгүүдыень амжалтатай болгохоб, хуушанайхидань адляар һуурижуулхаб+. 8Минии урда хэһэн нүгэл шэбэлһээнь арюудхан, гэм зэмыень, Минии урдаһаа буһалгаалһыень хүлисэхэб+. 9Иерусалим хадаа баярай, нэрэ хүндын һүлдэ боложо, Би тэрэнээр омогорхон байхаб. Иерусалимай түлөө Минии хэһэн һайн һайхан хэрэгүүд тушаа, энэ хотодо үршөөһэн Минии хэрэгүүд тухай дэлхэйн үндэһэ яһатан бүхэн дуулажа, айха, шэшэрхэ.

10Эзэн иигэжэ айладхана:

– Энэ газар дайда эзэгүй хооһон, ямаршье амитан тэндэ байдаггүй гэжэ зон хэлсэнэ. Тэдэнэй зүб: Иудын хан түрын болон Иерусалимай үйлсэнүүд хооһон, тэндэ хэншье үгы. Гэбэшье энэ газарта таанад дахин+
11баяр, хүхилдөөнэй, түрэ хуримай абяануудые соносохот. Зоной дуу дуулахые шагнахат. Тэдэ хадаа баяр баясхалан хүргэн, Минии Һүмэ соо үргэл хэхэ. Тэдэ иигэжэ хэлэн байхал: «Түмэн Сэрэгтэ Эзэндэ баясхалан хүргыт. Тэрэ хадаа угаа һайн. Тэрэнэй үршөөл хайра мүнхэ».

Би энэ орон нютагые урданайхидань адли амжалта түгэс болгохоб. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн!+

12Түмэн Сэрэгтэ Эзэн иигэжэ айладхана:

– Энэ элһэн сүл губидал адли газарта бэлшээриин газарнууд, малшадай гэрнүүд бии болохо. 13Уулархаг нютагташье, нюруу газарташье, Иудын урда хан түрэдэшье, Бэньямиинэй газар дайдада, Иерусалимые тойроод байһан хүдөө нютагуудааршье, Иудын хан түрын хотонуудааршье хонишод хонидоо тоолохол байха. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн!

14Эзэн иигэжэ айладхал буулгаба:

– Израилиин болон Иудын хан түрын улад зондо найдуулан хэлэһэн үгэнүүдээ бэелүүлхэ сагни дүтэлөө. 15Тэрэ үедэ Би Давидай уг удамые хаан шэрээдэ һуулгахаб. Тэрэ үнэн зүбөөр хэрэгүүдые бүхы газар дэлхэйгээр эрхилхэ+. 16Тэрэ сагта Иудын хан түрын улад зон абарагдаха, Иерусалимай зон ажана амгалан амидарха. Тэрэниие «Эзэн – Манай Үнэн Зүб» гээд нэрлэхэ+. 17Давидай үри һадаһан хододоо Израилиин хаан шэрээ эзэлдэг байха гээд Би, Эзэн, найдуулнаб+. 18Левит санаартад хододоо Намда алба хэжэ байха, түгэс шатаалта үргэл үргэдэг байха.

19Эзэн намда айладхана:+

20– Үдэр, һүни тухай Би зарлиг гаргааб, тэдэ саг соогоо ерэдэг байха. Зарлиг хэзээдэшье хазагайруулагдахагүй. 21Тон тиимэ хэлсээ Өөрын албатан Давидтай баталааб, тэрэ хаан болохо уг удамтай хододоо байха. Левит санаартадтай тон тиимэ хэлсээ баталааб, тэдэ Намда алба хэдэг байха. Эдэ хэлсээнүүд хэзээдэшье эбдэгдэхэ ёһогүй+. 22Огторгойн одо мүшэдые гү, али далайн эрьеын элһэ тооложо барахагүйдэл адли олон Давидай уг удамые, мүн левит санаартадые болгохоб+.

23Эзэн намда айладхаба:

24– Израиль болон Иудын хан түрые шэлэһэн аад, Минии тэдэниие буруушааһан тухай зоной хэлсэжэ байһые ойлгоо гүт? Тэдэ Минии арад түмэн руу дээрэлхыгээр хаража, үндэһэ яһатан байна гэжэ тооногүй.

25Теэд Би үдэр, һүнитэй хэлсээ баталанхайб, газар дэлхэй, тэнгэри тухай хуули ёһонуудые Би зохёогооб+. 26Эдэ бүгэдые хэһэн хадаа Би Яковай уг унгитай ба Минии албатан болохо Давидтай хэлсээгээ бэелүүлхэб. Абраһаамай, Исаак гэгшын, Яковай уг удамуудые хүтэлбэрилхэ Давидай нэгэ үри һадаһые Би шэлэхэб. Өөрынгөө арад зондо энэрэл хайраяа үзүүлхэб, амжалта туйлуулхаб+.

34

Цэдэкиияда мэдээсэл

34^1Вавилооной хаан Навуходоносорой мэдэлдэ ороһон бүхы хан түрэнүүдэй, үндэһэ яһатадай хүсэ хэрэглэн, Навуходоносорой Иерусалим болон тэрээндэ дүтэ хотонуудта добтолхо үедэ Эзэн намтай хөөрэлдөө бэлэй+. 2Иудын хаан Цэдэкиия гэгшэдэ минии ошожо, иигэжэ хэлхые Эзэн захираа:

– Энэ хотые Вавилооной хаанай мэдэлдэ үгэхэм, тиигээд тэрэ дууһан шатаагдаха+. 3Таанад тэрьедэжэ шадахагүйт, баригдахат, тиигээд тэрээндэ дамжуулагдахат. Улаан нюураараа тэрээнтэй уулзажа, хэлэхыень шагнахат. Тиигээд таанад Вавилоон руу туугдан ошохот+. 4Иудын хаан Цэдэкиия, шам тухай Минии айладхал шагна. Ши дайн дажарта алагдахагүйш. 5Ши ондоо юумэнһээ наһа барахаш. Шинии урда тээ хаашуул байһан элинсэг хулинсагыешни хүдөөлүүлхэдөө шатаан, ая ууюулдагтал, тэдэ шамайе хүдөөлүүлэн шатааха, ая ууюулха, «Оо, Эзэн!» гэлдэн гашуудан уйлалдаха. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн!+

6Тиигээд би эдэ бүхы үгэнүүдые Иудын хаан Цэдэкиия гэгшэдэ Иерусалимда дамжуулан хэлээ һэм. 7Энэ үедэ Вавилооной сэрэг хото руу добтолон орожо байгаа. Иудын хан түрэдэ бүхэлэгдэһэн хотонууд гэжэ гансал Лахииш болон Азэкаа үлэһэн байгаа. Дайсанай сэрэг мүн лэ тэдээн руу добтолон орожо байгаа һэн+.

Нёлбоһон нёлбоһоо һөөргэнь залгиба

8Цэдэкиия хаан болон Иерусалимай улад зон эрхэ сүлөө олгуулха тухай хэлсээ баталба. 9Өөрын еврей яһанай богоолнуудаа – эрэ, эмэгтэйшье богоолые – сүлөөдэ табиха тухай, иудей хүниие богоол болгон барихагүй тухай тэдэ хэлсээ баталба+. 10Бүхы арад зон болон удамаршадынь тэрэ хэлсээ дэмжэн, богоолнуудаа сүлөөдэ табихаяа зүбшөөбэ. Тиигээд тэдэниие сүлөө болгон табижа эхилээ һэн. 11Харин һүүлдэнь тиихээ болижо, һөөргэнь бусаажа, богоол болгоо бэлэй.

12Тиихэдэнь Эзэн, 13Израилиин Бурхан, иигэжэ улад зондо минии айладхахые захираа:

– Египедһээ, богоол байдалһаань сүлөөлэн гаргажа байхадаа, Би танай үбгэ эсэгэнэртэй хэлсээ баталжа,+
14зургаан жэл соо алба хэһэн аха дүүгээ, еврей яһанай богоолоо долоодохи жэл бүхэндэ сүлөөдэ табиха тухай тэдээндэ захираа һэм. Теэд тэдэ Минии үгэнүүдые анхарбагүй шагнабагүй+. 15Харин мүнөөл таанад гэмшэжэ, Минии урда үнэн шударга байбат: дүтынгөө зониие сүлөөдэ табибат. Минии нэрээр дуудагдадаг Һүмэ соо Минии урда хэлсээгээ баталбат. 16Теэд дахин таанад ондоо болон, Намайе доромжолбот. Һанаһан тээшэнь табиһан богоолнуудаа таанад дахин һөөргэнь бусаабат, дахин богоолнууд болгобот. 17Мүнөө энэ Би, Эзэн, айладхал буулганаб. Таанад Минии үгэ дуулабагүйт, иудей зониие сүлөөдэ табибагүйт. Тиигээ хадатнай, дайн дажарта, үбшэ хабшанһаа болон үлэсхэлэн хооһон байдалһаа үхэхэ эрхэ сүлөө та бүгэдэндэ шэлэн абахыетнай дурадханаб. Айлган-һүрдөөн, дэлхэйн бүхы үндэһэ яһатанда Би таанадые үгэхэб+. 18-19Иудын хан түрын болон Иерусалимай тушаалтад түшэмэлнүүдтэй, санаартадтай, удамаршадтай хамта бурууе хоёр хуби болгон, сабшаад, хоёр хубиин хоорондуур гаран, Намтай хэлсээ баталаа бэлэй. Теэд эдэнэр энэ хэлсээ эбдэбэ. Тиимэһээ Би тэдээндэ тэрэ буруунда хандаһандань адляар хандахаб. 20Алахаяа һанаһан дайсадайнь һабарта тэдэниие дамжуулхаб. Һэенүүдынь шубуу шонхорой, зэрлиг амитадай хүнэһэн болохо+. 21Иудын хаан Цэдэкиия гэгшые, тушаалтадыень дайсадайнь һабарта үгэхэб. Урдаһаатнай добтолгоёо саг зуура тогтооһон Вавилооной сэрэгтэ тэдэниие дамжуулхаб+. 22Минии захирхада, дайсадай сэрэг һөөргөө энэ хото руу бусаха. Тэдэ добтолон орожо, хотые эзэмдээд, дууһан шатааха. Иудын хан түрын хотонуудые зэлүүд хооһон, нэгэшье амитанай ажаһуудаггүй хото болгохоб. Энэ болбол Би, Эзэн, тунхаглана мүн!+

35

Ерэмияа ба рэхаабууд

35^1Ёшияагай хүбүүн Ёякиимэй Иудын хаан байха үедэ Эзэн намда иигэжэ хандаба:+

2– Рэхаабит уг унгитай хөөрэлдэжэ, Һүмын нэгэ танхим руу асараад, үзэмэй дараһан архи тэдээндэ уулга+.

3Би Рэхаабит уг унгиие бултыень – Хабаццинияагай аша, Ерэмияагай дүү Яазаанияа гэгшые аха, дүүтэйнь хамта абажа, Һүмэ руу асарбаб. 4Игдаалиягай хүбүүн Ханаһаанай шабинарай таһалга руу асарааб. Тэрэ таһалга Һүмын амбан тушаалтан болохо Шаллуум гэгшын хүбүүн Маашэяагай таһалга дээрэ, бусад тушаалтадай таһалгануудай хажуугаар бэлэй. 5Рэхаабит зоной урда жэмэсэй архяар дүүрэн хундагануудые табижа, «үзэмэй дараһан архи уугты» гээд хэлэбэб.

6Теэд тэдэ:

– Бидэ үзэмэй дараһан архи уудаггүйбди. Манай үбгэ эсэгэ Рэхаабай хүбүүн Ёнадааб бидэнэй болон уг удамаймнайшье үзэмэй дараһан архи уухагүй тухай захирһан юм+. 7Гэр барихыемнай, таряа тарихыемнай, үзэмэй модоной сэсэрлиг һуулгахыемнай тэрэ бидэндэ хорёо. Түр оршон һуужа байгаа энэ нютагта удаан сагта амидархымнай тула тэрэ бидэнэй наһаараа майхангууд соо ажаһуухыемнай захираа. 8Рэхаабай хүбүүн Ёнадаабай хэлэһые бидэнэй дуулажа, хэмнайшье – бидэ өөһэдөө, һамгаднай, үхи хүүгэднай – үзэмэй дараһан архи уудаггүй. 9-10Гэрнүүдые баридаггүйбди, майхангууд соо ажаһуунабди, үзэмэй модоной сэсэрлиг, таряалангуудшье бидэндэ үгы. Үбгэ эсэгэ болохо Ёнадаабай захиралтые дууһан сахин дүүргэнэбди. 11Навуходоносорой орон руумнай добтолон ороходо, Вавилооной, Араамай сэрэгһээ тэрьедэн, Иерусалим руу ерээ бэлэйбди+.

12-13Тиигээд Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, Израилиин Бурхан, Иудын хан түрын болон Иерусалимай улад зондо минии ошожо, иигэжэ дамжуулан хэлэхыемни захирба:

– Юундэ таанад Минии, Эзэн Бурханай, үгэ дууланагүйбта? 14Рэхаабай хүбүүн Ёнадаабай үри һадаһад үбгэ эсэгынгээ үгэ дуулажа, үзэмэй дараһан архи уунагүй. Минии таанадта хэлэхэдэ, та бүгэдэн үгыем дууланагүйт. 15Мүн Би таанадта албатан лүндэншэдээ хэдэн дахин эльгээгээб, танай муу замаа орхижо, зүбөөр ажаһуудаг болохо тухай тэдэ хэлээ. Таанадта болон үбгэ эсэгэнэртэтнай үгэһэн газар дайдадам та бүгэдын саг үргэлжэ ажаһуухын тула ондоо бурхадта мүргэхэгүй, зальбархагүй тухай тэдэ таанадта хэлэн һэргылээ. Теэд таанад үгыень дуулаагүйт, Намайе анхараагүйт+. 16Рэхаабай хүбүүн Ёнадаабай үри һадаһад үбгэ эсэгынгээ захяа дүүргэдэг, харин таанад Намайе шагнанагүйт. 17Тиимэһээ Би, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, Израилиин Бурхан, Иуда дээрэ, Иерусалим хотынхид дээрэ айладхаһан гай тодхороо буулгахам. Минии үгэ дуулаагүй, дуудахадамни, харюусаагүй байһанайтнай түлөө эдэ бүгэдые таанадта үйлэдэхэб+.

18Тиигээд би рэхаабуудай уг унгида Түмэн Сэрэгтэ Эзэнэй, Израилиин Бурханай, иигэжэ айладхаһые дамжуулбаб:

– Үбгэ эсэгэ Ёнадаабай захиралта таанад сахин дүүргэнэт. 19Тиимэһээ Би, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, Израилиин Бурхан, Рэхаабай хүбүүн Ёнадааб Намда алба хэхэ хүбүүн уг удамтай хододоо байха гээд найдуулнаб.

36

Баруух хуйламал ном зондо уншаба

36^1Ёшияагай хүбүүн Ёякиимэй Иудын хан түрые дүрбэдэхи жэлээ зонхилжо байха үедэ Эзэн намда иигэжэ айладхаба:+

2– Хуйламал ном абажа, Израиль болон Иудын хан түрэ тухай, бүхы үндэһэ яһатан тухай Минии айладхалай үгэнүүдые тэндэ бэшэ. Ёшияагай хаан байхаһаа нааша мүнөө болотор Минии айладхаашые бэшэ+. 3Иудын хан түрын улад зон Минии тэдээндэ татахаяа байһан гай тодхор тухай дуулажа, муу муухай харгы замһаа эрьехэ аалам. Тиигээ һаань, Би тэдэнэй нүгэл шэбэлые арюудхан хүлисэхэб+.

4Тиигээд би Нэрияагай хүбүүн Баруух гэгшые дуудажа, Эзэнэй айладхал хэлэхэдэм, Баруух эдэ үгэнүүдые хуйламал номдо бэшэбэ+. 5Баруухта би иигэжэ захирбаб:

– Эзэнэй Һүмэ руу намайе табинагүй. 6Тиимэһээ ши зоной масаг бариха үедэ тиишээ ошожо, бүхы зоной, ондоо хотонуудһаа ерэһэн иудей уладай дуулахаар, шангаар хуйламал ном соохи Эзэнэй үгэнүүдые уншан тунхагла. 7Эдэ зон Эзэндэ зальбаржа, муу замһаа эрьежэ магад. Эзэн эдээндэ угаа ехээр уурлан хилгэнтэхэ тухайгаа айладхаа һэм шуу.

8Иигэжэ Нэрияагай хүбүүн Баруух минии хэлэһэнэй ёһоор, Һүмэ соо Эзэнэй үгэнүүдые соносхоо бэлэй.

9Ёшияагай хүбүүн Ёякиимэй Иудын хан түрые табадахи жэлээ, юһэдэхи һараа зонхилжо байха үедэ зон масаг баряа һэн. Энэ масагые Иерусалимай болон ондоо хотонуудһаа ерэһэн бүхы зон сахин-дүүргэн байгаа+. 10Бүхы зоной шагнажа байтар Баруух минии хэлэһэн үгэнүүдые хуйламал ном сооһоо уншаба. Тэрэ Шапаанай хүбүүн, бэшээшэн Гэмаариягай ажалай таһалга сооһоо тунхаглаа бэлэй. Һүмын Шэнэ хаалгануудай хажууда, дээдэ хубида тэрэ таһалга оршодог байгаа+.

11Шапаанай аша, Гэмаариягай хүбүүн Михайяа Эзэнэй үгэнүүдые Баруухай хуйламал ном сооһоо уншажа байхые шагнаба. 12Тиигээд тэрэ хаанай ордон руу, хаанай бэшээшын таһалга руу ошобо. Тэндэ бүхы түшэмэлнүүд – хаанай бэшээшэ Элишамаа, Шэмаяагай хүбүүн Дэлайяа, Ахбоорой хүбүүн Элнатаан, Шапаанай хүбүүн Гэмаария, Ханаанияагай хүбүүн Цэдэкиия болон бусад тушаалтан байгаа+. 13Зондо Баруухай уншаашые Михайяа тэдээндэ хөөрэжэ үгэбэ. 14Тиихэдэнь түшэмэлнүүд Күшиигэй гуша, Шэлээмияагай аша, Нэтаанияагай хүбүүн Иеһудиие Баруух руу ябуулжа, уншажа байгааша хуйламал номоо асархыень захирба. Нэрияагай хүбүүн Баруух тэрэ ном асарба. 15«Һуугаад, бидэндэ тэрэнээ унша» – гээд тэдэ Баруухта хэлэбэ. Тэрээнииень Баруух дүүргэбэ. 16Уншаһанайнь удаа тэдэ бэе бэеэ мэгдэнгеэр харалсаад, «Бидэ энээн тушаа хаанда дуулгаха ёһотойбди» – гэжэ Баруухта хэлээ һэн. 17Тиигээд тэдэ Баруухһаа «Яагаад энээниие бэшээбши? Ерэмияа шамда хэлээ гү?» – гээд асууба ха. 18«Ерэмияагай эдэ үгэнүүдые намда хэлэхэдэнь, би энэ ном руу бэхээр бэшээ һэм» – гээд Баруух харюусаа һэн. 19Тиихэдэнь тэдэ «Ши Ерэмияатай хамта хоргодохо ёһотойш. Хэншье хаана байһыетнай мэдэхэ ёһогүй» – гээд хэлэбэ.

Хаан номые шатааба

20Түшэмэлнүүд хаанай бэшээшэ Элишамаагай таһалга соо тэрэ хуйламал ном хадагалаад, хаанда ордон руунь ошожо дуулгаба. 21Хуйламал ном асархыень хаан Иеһудии гэгшые эльгээбэ. Иеһудии тэрэ ном Элишамаагай таһалга сооһоо абажа, асараад, хаанда болон хажуудань тойроод байһан бүхы түшэмэлнүүдтэнь уншажа үгэбэ. 22Энэ үйлэ хэрэг үбэл болоо һэн. Хаан үбэлэйнгөө ордон соо галай хажууда һуужа байгаа+. 23Иеһудиигэй гурба-дүрбэн бадаг уншаад байхада, хаан тэрэнииень багахан хутагаар отолоод, гал руу хаяжа байба. Иигэжэ бүхы хуйламал ном шатаагдан, үгы хэгдээ бэлэй. 24Эдэ бүгэдые дуулаһан хаан, мүн түшэмэлнүүдэйнь хэншье айбагүй, гашуудабагүй+. 25Элнатаан, Дэлайяа болон Гэмаария хуйламал номые шатаахагүй тухай хааниие гуйба, теэд тэрэ гуйлтыень анхарбагүй. 26Тайжа хүбүүн Ерахмээлдэ, Азриһээлэй хүбүүн Сэраяада болон Абдэһээлэй хүбүүн Шэлээмияада хаан хандажа, намайе болон минии бэшээшэ Баруух гэгшые тушаан барихые захирба. Теэд Эзэн маанадые хоргодуулаа бэлэйл+.

Ерэмияа үшөө нэгэ ном бэшэбэ

27Баруухта минии хэлэһэн үгэнүүдтэй хуйламал номые Ёякиим хаанай шатааһанай удаа Эзэн намда 28ондоо хуйламал ном абажа, Иудын Ёякиим хаанай шатааһан түрүүшын ном соо байһан бүхы үгэнүүдые бэшэхыемни захирба. 29Тэрэ Иудын Ёякиим хаанда иигэжэ хэлэхыемни захираа: «Та хуйламал ном шатаагаат. Вавилооной хаанай ерэжэ, энэ орон нютагые һандаргааха, улад зониие, ан амитадые хюдаха тухай юундэ бэшэһыень Ерэмияаһаа асуугаат+. 30Би, Эзэн, шамда, Иудын Ёякиим хаанда, иигэжэ айладхал буулганаб: Давидай хаан шэрээ эзэлхэ хүбүүгүй байхаш. Үхэһэн бэетнай газаа хаяатай, үдэрэй халуунда, һүниин хүйтэндэ хэбтэхэ+. 31Таанадые, уг удамыетнай, түшэмэлнүүдыетнай нүгэл шэбэлһээтнай боложо хэһээхэб. Ши өөрөө, Иерусалимай болон Иудын хан түрын улад зон минии һэргылэлтэнүүдые анхараагүй. Тиимэһээ Би гай тодхор таанадта татахам».

32Тиигээд Ерэмияа ондоо хуйламал ном абажа, бэшээшэ Нэрияагай хүбүүн Баруухта үгэбэ. Тэрэ Ерэмияагай хэлэһые тэндэ бултыень бэшэбэ. Иудын Ёякиим хаанай галда хаяжа шатааһаан түрүүшын хуйламал ном соо байгааша бүхы үгэнүүдые болон Ерэмияагай хэлэһэн үшөөшье ондоо үгэнүүдые тэрээн соо бэшээ бэлэй.

37

Цэдэкиия Ерэмияае гуйна

37^1Ёякиимэй хүбүүн Ехонияагай орондо Вавилооной хаан Навуходоносор Ёшияагай хүбүүн Цэдэкиия гэгшые Иудын хаан болгобо+. 2Цэдэкиия, түшэмэлнүүдынь, арад зоншье Эзэнэй намаар дамжуулһан үгэнүүдые анхараагүй һэн+.

3Цэдэкиия хаан Шэлээмияагай хүбүүн Еһүкаалые болон Маашэяагай хүбүүн санаартан Цэпаанияа гэгшэдые нам руу эльгээжэ, «Эзэн Бурхандаа арад зон тухайгаа зальбархыем гуйгаа» бэлэй+. 4Тиихэдэ би түрмэдэ үшөө һуулгагдаагүй, зоной дундуур сүлөөтэйгөөр ябадаг байгааб+. 5Вавилооной сэрэг Иерусалимые бүһэлөөд байһан аад, Египедһээ фараоной сэрэгэй ерэжэ ябаһан тухай дуулахадаа, һөөргөө хотирбо+.

6Тиихэдэ Израилиин Эзэн Бурхан:+

7– Иудын хаан Цэдэкиияда: Фараоной сэрэг таанадта туһалхаяа ерэжэ ябаһан аад, һөөргөө Египет руугаа бусаха. 8Вавилооной сэрэг дахин ерэжэ хото руу добтолжо, эзэмдэхэ, дууһан шатааха+. 9Би, Эзэн, таанадые һэргылнэб: «Вавилооной сэрэг һөөргэлхэгүй гэжэ өөһэдыгөө мэхэлжэ бү байгты, тэдэ заабол бусаха. 10Вавилооной бүхы сэрэг һамна бута сохёошье һаатнай, шархатаһан сэрэгшэдынь майхангууд сооһоо хэбтэжэ байһанаа гаража, энэ хотые дууһан шатаахал» – гэжэ хэлэхыемни захирба.

Ерэмияа түрмэ шорондо оробо

11Фараоной сэрэгэй дүтэлжэ байхада, Вавилооной сэрэг Иерусалимһаа һалан ошожо байгаа. 12Би Иерусалимые орхижо, Бэньямиинэй газар нютагта хубиин зөөриеэ эдлэхэеэ ошоо һэм. 13Бэньямиинэй Хаалгануудта хүрэхэдэм, Ханаанияагай аша, Шэлээмияагай хүбүүн Ирияа гэгшэ харуулай ахамад тэндэ байһанаа, намайе тогтоожо, «Вавилооной зондо ошожо байнаш!» гэжэ бариба+.

14Би хэлэбэб: «Тиимэ бэшэ. Би тиишээ ошоно бэшэб». Теэд Ирияа намайе дуулабагүй, баряад, тушаалта нюурнуудта асараа һэн. 15Тэдэ намда уурлажа, намайе сохёод, бэшээшэ Ёнатаанай шорон болоһон гэртэ хааба+. 16Би тэндэ газарта малтаһан нүхэн соо удаан сагта байгааб.

17Цэдэкиия хаан минии хойноһоо эльгээжэ, ордон руугаа асаруулаад, «Эзэнһээ мэдээсэл бии гү?» – гэжэ асууба. «Бии, – гэжэ хэлээд, – Вавилооной хаанай һабарта орохот», – гэжэ нэмэбэб+.

18Тиигээд Цэдэкиия хаанһаа би асуугаа һэм:

– Ямар гэм зэмэ би танай болон түшэмэлнүүдэйтнай урдаһаа хэһэндээ түрмэ шорондо баригдана гээшэбиб? 19Вавилооной хаан танда болон орон нютагтамнай добтолхогүй гэжэ хэлэдэг лүндэншэдтнай хаана гээшэб+? 20Үндэр түрэлтэ хаан, мүнөө намайе шагныт. Намайе һөөргэнь Ёнатаанай шорон болоһон гэртэ бү эльгээгыт. Эльгээгээ һаатнай, би тэндэ хосорхолби.

21Тиигэжэ Цэдэкиия хаан намайе ордоной досоо хашаа соо хаахые захирба. Би тэндэ байжа, үдэр бүри намда нэгэ зүһэм хилээмэ үгэдэг байгаа. Хото соо бүхы эдеэ хоолой дууһатар намда зүһэм хилээмэ үгэжэ байгаа+.

38

Ерэмияа нүхэн руу хаягдаба

38^1Маттаанай хүбүүн Шэпаатияа, Пашхуурай хүбүүн Гэдаалияа, Шэлээмияагай хүбүүн Юкаал болон Малхияагай хүбүүн Пашхуур арад түмэндэ минии хэлэжэ байгаашые шагнаа һэн. Би Эзэнэй айладхал дамжуулан, иигэжэ хэлээб:+
2«Хэн хото соо үлэнэб, тэрэ байлдаанда, үлэсхэлэн хооһон байдалһаа, мүн үбшэ хабшанһаа боложо үхэхэ. Харин Вавилооной сэрэгтэ бэеэ тушааһан хүн амиды мэндэ үлэхэ»+. 3Эзэнэй иигэжэ айладхаашые тэдээндэ би мүн лэ дамжуулбаб: «Энэ хотые Вавилооной сэрэгтэ тушаахамни. Тэдэ хотые эзэмдэхэ»+.

4Тиихэдэм түшэмэлнүүд хаанда ошожо, «Энэ хүн саазалуулагдаха ёһотой. Элдэб юумэ хэлэжэ, тэрэ сэрэгшэдэй зориг мохооно, һүр һүлдыень дарана. Хотын бүхы зондошье тэрэ иимэ юумэ хэлэнэл. Арад зондо туһа бэшэ, тушаа хэнэ гээшэ», – гэжэ дуулгаба+.

5Цэдэкиия хаан тэдээндэ: «Энэ урдатнай тэрэ байнал даа. Һанаһаараа тэрээнтэй юумэ хэгты, би таанадай урдаһаа юушье хэлэхэгүйб», – гэбэ+.

6Тэдэ намайе абажа, тайжа хүбүүн Маалхияагай газар дорохи нүхэн руу хаяба. Тэндэ ямаршье уһан үгы, гансал шабар һэн. Би тэрэ шабар руу хаюулагдаа һэм+.

7Харин тайган болохо эфиоп хүн Эбэдмээлэх (тэрэ хаанай ордон соо хүдэлдэг бэлэй) намайе нүхэн руу хаяһан тухай дуулаад, Бэньямиинэй Хаалгануудай дэргэдэ элдэб хэрэгүүдые шүүбэрилжэ байгааша хаанда дүтэлэн,+
8хаанда иигэжэ хэлэбэ:

9– Үндэр түрэлтэ хаан! Эдэ зон буруу юумэ хээ. Тэдэ Ерэмияа лүндэншые нүхэ руу хаяа, тэрэ тэндэ туража үхэхэл, юуб гэбэл, хото соо эдеэ хоол дууһаа+.

10Тиихэдэнь хаан күшиит Эбэдмээлэхэй гурбан хүниие абажа ошоод, нүхэн сооһоо намайе гаргахые захирба. 11Эбэдмээлэх зонтой хамта ордоной абдар таһаг руу ошожо, хуушан хубсаһа тэндэһээ абаад, аргамжа тэдээнээр хэжэ, нам руу доошонь һанжуулба. 12Бэеыемни үрэхэгүйн тула һанги набта болоһон хубсаһа һуга доогуураа хэхыемни Эбэдмээлэх хэлээ. Би тиибэб. 13Иигэжэ тэдэ олһоор намайе татан гаргажа, би досоо хашаа соо харууһан доро байдаг болоо һэм.

Цэдэкиия Ерэмияатай зүбшэнэ

14Нэгэтэ Цэдэкиия хаан минии хойноһоо хүниие эльгээжэ, нангин үргөөгэй гурбадахи үүдэнэй хажууда асаруулба. Тиигээд хаан иигэжэ хэлэбэ:

– Би шамда асуудал табихаб. Үнэн зүбөөр харюуса.

15Би Цэдэкиияда хэлээ һэм:

– Минии үнэн зүбые хэлэхэдэ, та намайе саазалхат. Зүбшэл заабари хэлээ һам, та намайе хайхархагүйт.

16Тиихэдэм Цэдэкиия хаан нюусаар намда тангариглажа, «Бидэндэ ами наһа бэлэглэһэн Бурханаар тангаригланаб, би шамайе саазалхагүйб, алахаяа һанаашадташье үгэхэгүйб», – гэбэ.

17Тиихэдэнь би Түмэн Сэрэгтэ Израилиин Бурханай иимэ айладхал Цэдэкиияда дуулгабаб:

– Вавилооной сэрэгтэ бэеэ тушаагаа һаа, амиды мэндэ үлэхэт. Энэ хотошье галдагдахагүй. Таанад өөһэдөө, гэр бүлэнүүдтнайшье амиды үлэхэт+. 18Харин бэеэ тушаагаагүй һаатнай, энэ хото Вавилооной сэрэгтэ үгтэхэ, тэдэ хотые дууһан галдаха, таанадшье тэндэһээ тэрьедэжэ шадахагүйт+.

19Цэдэкиия хаан намда иигэжэ хэлэбэ:

– Вавилооной тала барин ошоһон манай зонһоо айдаһам хүрэнэ. Би тэдэнэй гарта ороо һаа, үхэтэрөө зобоолгохолби+.

20Би тэрээндэ:

– Та тэдэнэй гарта орохогүйт. Эзэнэй айладхал дуулахыетнай гуйнаб. Тиихэдэ бүхы юумэн танда таатай, аятай болохо, амиды мэндэ үлэхэт+. 21Харин бэеэ тушаахаяа арсаа һаатнай, юун болохо байһые Эзэн намда харуулаа. 22Тэрэ үзэгдэл соогоо би Иудын хаанай ордон соо орхигдоһон эхэнэрнүүдые хараа һэм. Тэдэ эхэнэрнүүд Вавилооной сэрэгэй ахамадуудта абаашагдаха. Тэдэ эхэнэрнүүд хаанай нүхэд өөрыень мэхэлбэ, тэдэ хааниие буруушаана. Хүлэйнь шабар шабхада ороходо, нүхэдынь+
23бүхы эхэнэрнүүдтнай болон үхи хүүгэдтнай Вавилооной зоной мэдэлдэ орохо, та өөрөө Вавилооной хаанай баряанда орохот. Энэ хото дууһан галдагдаха+.

24Цэдэкиия иигэжэ намда хэлээ һэн:

– Хэндэшье энэ хөөрэлдөөн тухай бү хэлээрэй. Тиигэбэл, амиды мэндэ байхаш. 25Тушаалтадай минии шамтай хөөрэлдэһэн тухай дуулаад, шамда ерэжэ, юун тухай хөөрэлдэһэн тушаамнай асуугаа һаань, «алахагүйбди шамайе» гэжэ хэлээ хадань, 26намайе һөөргэнь Ёнатаанай шорон болоһон гэртэ бү эльгээгыт гэжэ гуйһан тухаймни дуулгаарай+.

27Тушаалта зоной намда ерэжэ, намайе һурагшалхадань, би тэдээндэ хаанай хэлэхыемни зааһан үгэнүүдые хэлэбэб. Тэдэ нюусаар хөөрэлдөөемнай шагнажа шадаагүй һэн тула юушье хэлэнгүй, абяагүй гаража ошоо һэн.

28Иигэжэ Иерусалимай эзэлэгдэн абтатар би хаанай ордоной досоо хашаанууд соо баригдан байгаа бэлэйб.

39

Иерусалим руу дайсан оробо

39^1•Иудын хаан Цэдэкииягай хан түрэеэ юһэдэхи жэлээ засаглажа байхада, арбадахи һарада Вавилооной хаан Навуходоносор өөрынгөө бүхы сэрэгүүдтэй хамта Иерусалимда дүтэлэн ерэжэ, тэрэниие тойруулжа хүреэлбэ+. 2Цэдэкииягай хан түрэеэ арбан нэгэдэхи жэлээ засаглажа байхада, дүрбэдэхи һарын юһэнэй үдэр хотын хэрэм хана сүмэ сохигдобо+.

3Вавилооной түшэмэлнүүд, тэдэнэй дунда Нэргаал-Сарээцер, Самгаар-Нэбоо, ахалагша тайган Сарсэхиим, нүгөөдэ Нэргаал-Сарээцер[*], Иерусалим руу орожо, Дунда Бартаануудта һуурижаба.

4Иудын хаан Цэдэкиия болон бүхы сэрэгшэд эдэ бүгэдые харахадаа, һүниин харанхые һамбаашалжа тэрьедэхэеэ туршаба. Тэдэ һүниндөө Хоёр Ханын хаалта үүдээр гаража, хаанай сэсэрлигэй хажуугаар, хотын газаа гараад, Арабаа тээшэ ошодог харгыгаар ябабад. 5Теэд Вавилооной сэрэг Цэдэкиия хаанай хойноһоо мүшхэн ябажа, Ерихооной талада тэрэниие хүсэжэ бариба. Хамаат нютагай Риблаа хотодо байһан Вавилооной хаан Навуходоносорто Цэдэкиияе асаржа тушаахадань, тэндэ хаан тэрэниие шиидхэбэ+. 6Риблаада Цэдэкииягай хараһаар байтар Вавилооной хаан хүбүүдыень, Иудын хан түрын түшэмэлнүүдые алаба. 7Удаань Цэдэкииягай нюдэ тэһэлжэ, Вавилоон руу абаашахаяа хүрэл гэнжээр гэнжэлбэ+. 8Тэрэ үедэ Вавилооной сэрэг хаанай ордон, зоной байра галдажа, Иерусалимай хэрэм ханануудые һандаргааба+. 9Харуулай ахамад Набузарадаан хото соо үлэһэн зониие, мүн дайсанай тала баримталан ошогшодые Вавилоон руу нүүлгэн абаашаба+. 10Хамагай ядуу, үгытэй зарим зониие Набузарадаан Иудын орон нютагта үлөөжэ, үзэмэй модоной сэсэрлигүүдые, таряалангуудые үгэбэ.

Ерэмияа сүлөө табигдаба

11Навуходоносор хаан Набузарадаанда иимэ захиралта үгэбэ: 12«Ошожо, Ерэмияа гэгшые ологты. Тэрээндэ муу юумэ бү хэгты, өөрынь дураар байгты». 13Иигэжэ Набузарадаан үндэр тушаалта Нэбүүшазбаантай, Нэргаал-Сарээцертэй болон Вавилооной бусад түшэмэлнүүдтэй хамта 14минии хойноһоо эльгээжэ, ордоной досоо хашаануудһаа намайе абаба. Шапаанай аша, Ахикаамай хүбүүн Гэдаалияада намайе гэртэм абаашахыень даалгаба. Иигэжэ би зоной дунда тэндэ үлөө һэм+.

Эбэдмээлэхтэ Эзэнэй һайн үгэ

15Минии үшөө түрмэ шорондо һуужа байха үедэ Эзэн намда хандажа,+
16эфиоп хүн Эбэдмээлэхтэ иигэжэ хэлэхыемни захираа:

– Би, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, Израилиин Бурхан, энэ хотодо гай тодхор татахаб гэжэ хэлээшэеэ бэелүүлхэм. Ши тэрэниие харахаш+. 17Харин Би, Эзэн, шамайе аршалхаб, айдаг зонойнгоо һабарта орохогүйш+. 18Би шамайе аршалхаб, ши алуулхагүйш, амиды мэндэ байхаш, юуб гэхэдэ, ши Намда этигэн найдан байгааш. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн!+

40

Ерэмияа Гэдаалияада ошобо

40^1Харуулай ахамад Набузарадаан намайе Рамаада сүлөөлөө бэлэй. Би тэндэ гэнжэлэгдэнхэй, Вавилоон руу туугдан ошожо байһан Иерусалимай болон Иудын хан түрын улад зоной дунда ябаа бэлэйб+.

2Тэрэ ноён намайе хажуу тээшэнь болгоод, иигэжэ хэлээ:

– Эзэн Бурхантнай энэ орон нютагта гай тодхор татаха тухайгаа айладхаа бэлэй+. 3Иигэжэ Тэрэ айладхаһанаа бэелүүлээ, Эзэнэй урдаһаа нүгэл хэжэ, үгыень дуулаагүй байһанайтнай түлөө Тэрэ тиигээ+. 4Зай, би таниие гэнжэһээ сүлөөлнэб. Намтай хамта Вавилоон руу ошохоёо һанаа һаатнай, би тан тухай һанаагаа табидаг байхаб, ошоходотнай болохо. Харин ошохоёо һанаагүй һаа, бү ошогты. Бүхы орон нютаг танай урда байна, дуратай газартаа ошоходотнай болохо.

5Минии хайшаашье ошохоёо мэдэхэгүй байхада[*], тэрэ «Иудын хотонууд дээрэ ноён болгон табигдаһан Шапаанай аша, Ахикаамай хүбүүн Гэдаалияада бусагты, тэндэ зоной дунда ажаһуухадатнай болохо. Үгышье һаа, һанаһан тээшээ ошоходотнай болохо» – гэбэ.

Тиигээд тэрэ намда бэлэг, эдеэ хоол үгэжэ, дураараа ябахыемни табиба+. 6Иигэжэ би Мицпаа руу Ахикаамай хүбүүн Гэдаалияада ерэжэ, тэрээнтэй хамта энэ орон нютагтаа үлэһэн зоной дунда байгаа һэм+.

Иудын хан түрые зонхилогшо Гэдаалияа

7-8•Зарим израильшууд дайсадһаа хорон, хүдөө талаар үлэһэн байгаа. Вавилооной хаан Гэдаалияае эндэхи нютагай дарга болгожо томилбо, Вавилоон руу сүлэгдөөгүй үгытэйшүүлые тэрээндэ даалгаба гэжэ Нэтаанияагай хүбүүн Ишмаһээл, Карээһаагай хүбүүд болохо Ёханаан болон Ёнатаан, Танхуумэдэй хүбүүн Сэраяа, Нэтопаадай Эпайн хүбүүд болон маһахаа хүн Езаания гэгшэд дуулаад, өөһэдынгөө сэрэгүүдэй дарганартай, өөһэдынгөө хүнүүдтэй хамта тэрээнтэй уулзахаяа Мицпаа ошобод++. 9Шапаанай аша, Ахикаамай хүбүүн Гэдаалияа тэдэнэй ба тэдэнэй хүнүүдэй урда иигэжэ тангариглаба:

– Халдейн ноёд һайдһаа бү айгты! Энэ орон нютагта үлэгты. Вавилооной хаанда алба хэгты, тиигэбэл, бүхы юумэнтнай һайн байха. 10Би өөрөө Мицпаада байжа, Вавилооной зоной ерэхэдэнь, түлөөлэгшэтнай болохоб. Таанад жэмэс суглуулжа, үзэмэй архи даража, оливын тоһо гаргажа, байһан нютагтаа байгты.

11Тэрэ үедэ Моһаабта, Аммоондо, Эдоомдо болон бусад орон нютагуудаар байгша иудей зон зарим еврейнүүдэй нютагтаа үлэхыень Вавилооной хаанай зүбшөөһые, Шапаанай аша, Ахикаамай хүбүүн Гэдаалияае ахалагшаар томилһые дуулаһан байгаа. 12Иигээд тэдэ таран ошоһон газарнуудаа орхижо, Иудын орон нютаг руугаа бусаба. Тэдэ Мицпаа руу Гэдаалияада ерэжэ, үзэмэй архи дараха жэмэс угаа олоор суглуулаа бэлэй.

Гэдаалияа алуулагдаба

13Тиигэһээр Карээһаагай хүбүүн Ёханаан болон хүдөөгөөр байгааша сэрэгшэдэй ноёд Мицпаа руу Гэдаалияа гэгшэдэ ерэбэ+. 14Тэдэ тэрээндэ иигэжэ хэлээ: «Дуулаа гүт, Аммооной хаан Баһалиис таниие алахыень Нэтаанияагай хүбүүн Ишмаһээлые эльгээгээ». Теэд Гэдаалияа тэдээндэ этигэбэгүй. 15Тиихэдэнь Карээһаагай хүбүүн Ёханаан Мицпаада байхадаа тэрээндэ гансал өөртэнь иигэжэ хэлэбэ:

– Минии ошожо, Нэтаанияагай хүбүүн Ишмаһээлые алахыемни зүбшөөгыт. Хэн алааб гэжэ хэншье мэдэхэгүй. Юундэ таниие алахыень тэрээндэ зүбшөөхэ юмбибди? Танай хажуугаар сугларагша бүхы еврейнүүд таран сасагдахал. Иудын хан түрын үсөөн үлэгшэ зондо энэ ехэ муу байхал.

16Теэд Ахикаамай хүбүүн Гэдаалияа Карээһаагай хүбүүн Ёханаанда харюусаба: «Иимэ юумэ бү хэ! Ишмаһээл тухай хэлээшэшни зүб бэшэ!»

41

Гэдаалияае алаба

41^1Тэрэ оной долоодохи һарада хаанай гэр бүлын Элишамаагай аша, Нэтаанияагай хүбүүн, хаанай ахамад түшэмэл Ишмаһээл арбан хүнтэй хамта Ахикаамай хүбүүн Гэдаалияада Мицпаа руу ерэбэ. Тэдэнэй тэндэ Мицпаада хамта эдеэлжэ байхада,+
2Нэтаанияагай хүбүүн Ишмаһээл болон тэрээнтэй хамта ерээшэ арбан хүн һэлмэнүүдээ гаргаад, орон нютагай захирагшаар Вавилооной хаанай табиһан Шапаанай аша, Ахикаамай хүбүүн Гэдаалияае алаба+. 3Ишмаһээл мүн лэ Гэдаалияатай хамта байһан иудей зониие, тэндэ байгааша Вавилооной сэрэгшэдые усадхаба.

4Гэдаалияае алаһанай удаадахи үдэр, хэнэйшье энээн тушаа мэдээдүй байхада, 5һахалаа хюһуулһан, хубсаһаа таһалһан, бэеэ адааһан наян хүн Шэхээм, Шилоо болон Самариһаа ерэбэ. Тэдэ нангин үргөөдэ үргэхэ эдеэ, уталгануудые баряад ерээ бэлэй+. 6Нэтаанияагай хүбүүн Ишмаһээл Мицпааһаа урдаһаань бархиран гаража, «Гэдаалияада ошогты» гэжэ хэлэбэ. 7Тэдэнэй хото руу ороходонь, Нэтаанияагай хүбүүн Ишмаһээл зонтоёо хамта тэдэниие алажа, бэенүүдыень нүхэн руу хаяба.

8Тэдэнэй дундаһаа арбан хүн Ишмаһээлдэ «Маанадые бү алыт! Бидэндэ талада нюугаатай шэниисэ, ешмээн, оливын тоһон, зүгын бала биил» гэлдэбэ.

Тиихэдэнь тэрэ тэдэниие алабагүй. 9Алаһан зоноо хаяһан нүхэниинь Асаа хаанай Израилиин хаан Баһашаада добтолуулхадаа малтаһан нүхэн байгаа. Тэрэ нүхые Нэтаанияагай хүбүүн Ишмаһээл зоной һэенүүдээр[*] дүүргэбэ+. 10Тиигээд Ишмаһээл хаанай басагадые, Мицпаада байһан бүхы зониие баряанда абаба. Тэдэ зониие Набузарадаан Гэдаалияагай харууһан доро орхёо бэлэйл. Нэтаанияагай хүбүүн Ишмаһээл тэдэниие баряанда абаад, Аммооной газар дайда руу шэглэбэ.

11Карээһаагай хүбүүн Ёханаан, тэрээнтэй байгааша сэрэгэй ноёд Нэтаанияагай хүбүүн Ишмаһээлэй хэһэн хэрэгүүд тушаа дуулахадаа,+
12зонтоёо хамта Нэтаанияагай хүбүүн Ишмаһээлые мүрдэн ошожо, Гибэһоондохи мантан сөөрэмэй хажууда хүсэжэ олобо+. 13Ишмаһээлэй баряанда абаад ябаһан зон Карээһаагай хүбүүн Ёханааниие болон сэрэгэй ноёдые тэрээнтэй хамта харахадаа, баярлаба. 14Тиигээд Мицпааһаа баряанда туугдаһан тэдэ зон тэдээн тээшэ гүйжэ тэрьедэбэ. 15Харин Нэтаанияагай хүбүүн Ишмаһээл найман хүнтэеэ хамта тэдээнһээ зугадан гүйжэ, Аммооной газар дайда руу шэглээ һэн+.

16Тиигээд Карээһаагай хүбүүн Ёханаан сэрэгэй ноёдтоёо хамта Нэтаанияагай хүбүүн Ишмаһээлэй Ахикаамай хүбүүн Гэдаалияае алаһанайнгаа удаа Мицпаа хотоһоо баряанда абаһан зониие – сэрэгшэдые, эхэнэрнүүдые, үхи хүүгэдые, тайгануудые – Гибэһоонһоо абаад ошоо һэн. 17-18Тэдэ Вавилооной зонһоо айжа байгаа. Юуб гэхэдэ, Вавилооной хаанай орон нютагые захирхаар томилһон Гэдаалияа гэгшые Нэтаанияагай хүбүүн Ишмаһээл алаа бшуу. Тиимэһээ тэдэ Египет руу ошохо гэжэ зорибо. Харгыдаа Бэтлэһээмэй хажуудахи Кимһаам гэжэ нютагта тэдэ тогтобо.

42

«Манай түлөө зальбарыт!»

42^1Тиихэдэ бүхы сэрэгэй ноёд Карээһаагай хүбүүн Ёханаантай, Һошаяагай хүбүүн Езааниятай хамта, бүхы улад зонтоёо+
2намда ерэжэ, иигэжэ хэлэбэ:

– Манай гуйһан гуйлтые дүүргыт! Манай түлөө, энэ үлөөшэ зоной түлөө Эзэн Бурхандамнай зальбарыт. Олон байһанаа үсөөн болообди, та өөрөө харана ха юмта даа+. 3Эзэн Бурхамнай манай дабшаха харгы зам харуулаг лэ, юу хэхыемнай заажа үгэг лэ.

4Би харюусааб:

– Би ойлгооб. Танай гуйһанай ёһоор, би Эзэн Бурхандаа зальбархаб. Айладхаһан юумыень нюунгүй бултыень таанадта хэлэжэ үгэхэб.

5Тиихэдэм тэдэ намда иигэжэ хэлэбэ:

– Эзэн Бурханайнгаа захиралтые дүүргээгүй һаамнай, Эзэн манай урдаһаа гэршэ болон байг лэ+. 6Муу, һайншье бидэндэ байгаа һаань, бидэ Эзэн Бурханайнгаа захиралтануудые сахин дүүргэхэбди. Тэрэнэй үгэ дуулаа һаамнай, бидэндэ һайн байхал+.

Эзэнэй харюу

7Арбан үдэрэй үнгэрһэнэй удаа Эзэн намда айладхал буулгаба. 8Тиихэдэнь би Карээһаагай хүбүүн Ёханааниие, тэрээнтэй байгааша сэрэгэй бүхы ноёдые, бүхы зониие дуудабаб. 9Би тэдээндэ иигэжэ хэлэбэб: Израилиин Эзэн Бурханда минии зальбархые таанад гуйгаа бэлэйт. Эзэн Бурхамнай иигэжэ айладхана:

10– Энэ орон нютагта үлөө гээшэ һаатнай, Би таанадые суглуулхаб, һалгаахагүйб. Би таанадые һуурижуулхаб, татан гаргахагүйб. Таанадта ушаруулһан гай тодхор тухайгаа би харамсалнаб+. 11Вавилооной хаанһаа бэшэ бү айгты. Би таанадтайб, тэрэнэй мэдэлһээ Би таанадые абархаб. 12Минии таанадта үршөөл хайраяа үзүүлхэдэ, тэрэ таанадые хайрлаха, орон нютаг руутнай бусахыетнай зүбшөөхэ. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн!

13-15Теэд таанад, Иудын газар нютагта үлөөшэд, Эзэн Бурханайнгаа үгэнүүдтэ һөөргэдэжэ байха ёһогүйт. Таанад «Үгы, бидэ энэ газарта байхаяа һананагүйбди, дайн дажартай ушархагүйн тула, үлэсхэлэн хооһон байхагүйн тула Египедтэ байхабди» гэжэ хэлэхэ ёһогүйт. Иимэ юумэ хэлээ һаатнай, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, Израилиин Бурхан, иигэжэ айлдахаха: «Египет руу ошожо, ажаһуухаяа һанаа һаатнай,+
16танай айдаг дайн дажар танда хүрэхэ, айдаг үлэсхэлэн хооһон байдалтнай таанадые дахаха. Тиигээд таанад Египедтэ хосорхот+. 17Египет руу ошожо байха һанаатай зон бултадаа дайн дажарта гү, али туража, үгышье һаа, үбдэжэ үхэхэ, нэгэшье хүн амиды мэндэ үлэхэгүй, хэншье Минии татахаяа байгааша гай тодхорһоо зайлахагүй».

18Израилиин Түмэн Сэрэгтэ Эзэн Бурхан иигэжэ айладхана: «Иерусалимай улад зондо Минии уур хилэнгэй адхарһандал адляар таанад дээрэ, Египет ошоо һаатнай, тиимэ Минии уур сухал таанад дээрэ адхарха. Та бүгэдэ үзэмжэгүй муухай юумэн ябахат, зон таанадые наада барижа, нэрыетнай хараалай орондо хэлэдэг болохо. Таанад энэ орон нютагаа бэшэ харахагүйт».

19Би үргэлжэлүүлбэб:

– Иудын орон нютагта үлөөшэ зон, таанадые Египет руу бү ошогты гэжэ Эзэн һэргылнэ. Би таанадта энээн тушаа хэлэжэ байна гээшэб. 20Эзэн Бурханаа таанадай түлөө гуйха тухайм намайе гуйгаа бэлэйт, Тэрэнэй захиралтые бултыень сахин дүүргэхэбди гэжэ хэлээ һэнта. 21Минии мүнөө хэлэхэдэ, таанад Эзэн Бурханайнгаа үгэ дууланагүйт. 22Тиимэл хадаа мэдэжэ байгты: ошохоёо һанаһан газартаа дайн дажарһаа, туража, үбшэлжэ таанад үхэхэт.

43

Ерэмияа Египет руу абаашагдаба

43^1Эзэн Бурханай үгэнүүдые минии дамжуулан хэлэжэ дүүргэхэдэ, 2Һошаяагай хүбүүн Азаария, Карээһаагай хүбүүн Ёханаан болон бусад дээрэлхүү зантай зон намда иигэжэ хэлэбэ:

– Та буруу юумэ хэлэнэт. Египет руу бү ошогты гэжэ Эзэн Бурхамнай танда айладхаагүй+. 3Нэрияагай хүбүүн Баруух Вавилооной мэдэлдэ маанадые оруулхын, тэдэнэй бидэниие алахын гү, али баряанда туун абаашахын тула оролдожо, таниие иигэжэ хэлүүлнэ+.

4Иигэжэ Карээһаагай хүбүүн Ёханааншье, сэрэгэй нэгэшье ноён, нэгэшье хүн Иудын орон нютагта үлэхэ тухай Эзэнэй үгэ дуулахагүй байба. 5Тиигээд Карээһаагай хүбүүн Ёханаан, сэрэгэй бүхы ноёд хариин оронуудһаа Иуда нютагаа бусажа ерэһэн бүхы иудей зониие – 6эрэшүүлые, эхэнэрнүүдые, үхи хүүгэдые, хаанай басагадые – дахуулба. Тэдэ Шапаанай аша, Ахикаамай хүбүүн Гэдаалияагай мэдэл доро Набузарадаанай орхиһон бүхы зониие, тэрэ тоодо намайешье, Нэрияагай хүбүүн Баруух гэгшыешье абаа һэн+. 7Тэдэ Эзэнэй үгэ дуулангүй, Египедэй орон нютаг руу зорибо. Тахпанхээс хүрэтэр ябаба+.

8Тэндэ Эзэн намда айладхаба:

9– Мантан шулуунуудые гартаа абажа, Тахпанхээстэ, фараоной гэрэй үүдэнэй дэргэдэ, зуурамаг шабар[*] соо хадагала. Иудейнүүдэй хараһаар байтар иимэ юумэ хээрэй. 10Тиигээд Минии, Түмэн Сэрэгтэ Эзэнэй, Израилиин Бурханай, Өөрынгөө зараса, Вавилооной хаан Навуходоносорые асаржа, хан шэрээень эдэ шулуунууд дээрэ табихаяа байһан тухай, тэрэнэй майхангай эндэ бодхоогдохоёо байһан тушаа зондо дуулга+. 11Навуходоносор ерэжэ, Египедые диилэхэ. Үбшэ хабшанһаа үхэхэ зон үбшэнһөө үхэхэ, баряанда абтаха зон баряанда туугдан ошохо, дайн дажарта алуулха хүн дайнда унаха+. 12Египедэй бурхадай һүмэнүүдые Би гал дүлэндэ шатаахаб. Вавилооной хаан бурхадыень шатааха. Хонишодой бөөһэгүй сэбэр хубсаһа шэлэн үмдэдэгтэл, Вавилооной хаан Египедэй газар дайдые сэбэрлэн, шэлэжэ эдлээд, тэрэнээ илан орхихо+. 13Тэрэ Египедэй газар дайдадахи Бэт-Шээмэшэй шулуун хүшөөнүүдые хэмхэлхэ, Египедэй бурхадай һүмэнүүдые галдан шатааха.

44

Египедтэ байгааша израильшуудта Эзэнэй айладхал

44^1Египедэй орон нютагта, Мигдоол, Тахпанхээс, Ноот болон Патроос хотонуудта ажаһуудаг иудей зон тушаа Эзэн намтай хөөрэлдөө бэлэй+. 2Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, Израилиин Бурхан иигэжэ айладхаа:

– Иерусалим болон Иудын хан түрын хотонуудта Минии татаһан бүхы гай тодхорые таанад хараа-үзөө бэлэйт. Мүнөө болотороо тэдэ хооһон, һандархай, хэншье тэндэ ажаһуунагүй. 3Ямар ушар шалтагаанһааб гэхэдэ, тэдэ зон муу юумэ хээ – элинсэг хулинсагайнгаашье, өөһэдөөшье, үхи хүүгэдэйнгээшье мэдэхэгүй ондоо бурхадта үргэл үргэдэг байгаа+. 4Минии үзэн ядадаг иимэ жэгшүүритэй мухай юумэ хэхэһээ хоридог Өөрын албатан лүндэншэдые эльгээжэл таанадта байгааб+. 5Теэд таанад үгыем дуулаагүйт, анхаралаа хандуулаагүйт. Ондоо бурхадта үргэл үргэдэг муу заншалаа орхёогүйт. 6Тиимэһээ Би Иудын хан түрын хотонуудта болон Иерусалимай үйлсэнүүдтэ уур хилэнгээ адхажа, тэдэниие шатаагааб. Тэдэ һандарал болон эзэгүй хооһон болоо, мүнөөшье болотор тиимэ байһаар.

7Би, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, Израилиин Бурхан, юундэ иимэ муухай зүйл өөһэдтөө хэнэбта гэжэ таанадһаа асуунаб. Эрэшүүл, эхэнэрнүүдтэ, үхи хүүгэдтэ, нарайшье үхибүүдтэ гай тодхор татажа, иудей зоной дунда нэгэшье хүн бү үлэһэй гэжэ һанана гүт? 8Шүтөөнүүдые хэжэ, Египедэй газар дайдада ондоо бурхадта үргэл үргэжэ, өөһэдыгөө һалгаахатнай гү? Дэлхэйн арадуудай доромжолол болохо, танай нэрые хараал мэтээр дурдадаг болохын тула гү? 9Иудын хан түрын хотонуудта, Иерусалимай үйлсэнүүдтэ өөһэдынгөө элинсэг хулинсагай, хаашуулайнгаа, һамгадайнгаа, өөһэдын хэһэн муу муухай юумэнүүдые таанад мартаа гээшэ гүт+? 10Тэдэ мүнөөшье болотор тиигэһээр. Минии та бүгэдэндэ болон үбгэ эсэгэнэртэтнай үгэһэн хуулинуудые сахинагүй, Намһаа айнагүй.

11Тиимэһээ Би, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, Израилиин Бурхан, танһаа буруу хаража, бүхы Иудын хан түрые үгы хэхэб. 12Египедэй орон нютаг руу ошожо ажаһуухаяа һанааша Иудын хан түрын үлэһэн зон Египедэй газар дайдада хосорхо: бага, ехэшье зон дайн дажарта туража үхэхэ. Үзэмжэгүй муухай тэдэ болохо, зон тэдэниие баһаха, нэрыень хараал мэтээр дурдадаг болохо+. 13Египедтэ ажаһуугшадые Иерусалимые хэһээһэндэл, дайн дажараар, үлэсхэлэн хооһон байдалаар, үбшэ хабшанаар дайрахаб+. 14Египедэй газар дайда руу ерэһэн Иудын хан түрын үлдөөсэ зонһоо хэншье амиды мэндэ үлэхэгүй. Сэдьхэлээрээ тэгүүлжэ байһан түрэл Иудын орон нютагаа хэнииньшье бусахагүй. Гансал нэгэ хэды бодхуулшад амиды үлэхэ.

15Хариин бурхадта һамгадайнгаа үргэл хэдэгые мэдэдэг үбгэдынь, олон тоото эхэнэрнүүд, Египедтэ, Патроосто һуудаг хамаг зон намда иигэжэ хэлэбэ:

16– Эзэнэй нэрэһээ айладхаһан үгэнүүдыетнай шагнахаяа арсанабди+. 17Хэлэһэн үгэнүүдээ бэелүүлхэбди. Тэнгэриин хатан бурханда үргэл үргэхэбди, сэржэм үргэхэбди. Иудын орон нютагта болон Иерусалимда байхадаа бидэ, манай үбгэ эсэгэнэр, манай хаан, удамаршаднай тиидэг бэлэйл. Тиихэдэ бидэ эдеэ хоолтой, жаргалтай, хашалгүй ажаһуудаг бэлэйбди+. 18Харин Тэнгэриин хатан бурханда үргэл, сэржэм үргэхэеэ болиходоо, юушьегүй болообди, зомнайшье дайн дажарта, үлэсхэлэн хооһон байдалһаа наһа бараа.

19Эхэнэрнүүд хэлэбэ:

– Тэнгэриин хатан бурханай дүрсэтэй бообо болгожо, үргэл, сэржэм үргэжэ байхадамнай манай хэрэгые үбгэднай дэмжэгшэ һэн.

20Иигэжэ хэлэжэ байһан арад зондо би иигээд харюусаа һэм:

21– Иудын хан түрын хото һууринуудта, Иерусалимай үйлсэнүүдтэ таанадай, үбгэ эсэгэнэрэйтнай, хаашуулайтнай, удамаршадайтнай хэжэ байһан үргэл тухай Эзэн мартаа гү, али мэдэнэгүй гэжэ һанаа гүт? 22Тиимэһээл Эзэн танай жэгшүүритэй муухай хэрэгүүдые тэсэжэ ядаа, тиимэһээл газартнай зэлүүд хооһон, үзэмжэгүй муухай болоо. Таанад энээниие мүнөө өөһэдөө хаража байна ха юмта даа+. 23Энэ гай тодхор танай гэм зэмэһээ болоо: таанад хариин бурхадта үргэл үргэжэ эхилээт, Эзэнэй үгэ дуулаагүйт, нүгэл урдань хээт+.

24Түмэн Сэрэгтэ Эзэнэй, Израилиин Бурханай, Египедэй орон нютагта ажаһуудаг иудей зондо айладхаһые би дамжуулбаб:

25– Таанад болон һамгадтнай Тэнгэриин хатан бурханда үргэл үргэдэг байхабди гэжэ найдуулаа бэлэйт. Үргэл, сэржэм тэрээндэ үргэжэ байхаар хэлээт, тиигээд үгэеэ бэелүүлжэл байнат. Зай, тиижэл байгыт даа! 26Тиимэ хадатнай Би, Эзэн, Өөрынгөө агууехэ нэрээр тангаригланаб: Египедэй орон нютагта ажаһуугша иудейнүүдтэ Минии нэрээр тангариглахыень хориноб! 27Таанадай һайн байха бэшэ, һандаргагдаха тухай Би оролдохоб. Египедэй орон нютагта байгааша таанад, иудейнүүд, бултадаа һалатараа дайн дажарта гү, али үбшэ хабшанһаа хосорхот+. 28Гансал үсөөхэн зонтнай амиды мэндэ үлэжэ, Египедһээ Иудын орон нютагаа бусаха. Тэдэ амиды үлөөшэд лэ Минии гү, али тэдэнэй үгын бэелүүлэгдэһые ойлгохо+. 29Энэ газар дээрэ таанадые Минии хэһээхэ байһанай, таанадта гай тодхор минии татаха байһанай дүлгэ тэмдэг харуулхаб. 30Хараарайгты даа, Вавилооной хаан Навуходоносорой һабарта Иудын хаан Цэдэкиия гэгшые үгэһэндэл, Би Египедэй хаан фараон Хопраае дайсадтань дамжуулхаб+.

45

Баруухта Эзэнэй найдуулга

45^1Ёшияагай хүбүүн Ёякиимэй Иудын хан түрые дүрбэдэхи жэлээ зонхилжо байха үедэ минии хэлэһэн үгэнүүдые Нэрияагай хүбүүн Баруух ном соо бэшээ. Би тэрээндэ+
2Израилиин Эзэн Бурханай иигэжэ айладхал буулгаһые хэлээ һэм:

– Баруух,+
3ши «би ехэ муу байнаб! Зоболон дээрэм үшөө зоболон Эзэн нэмээгээ. Ёолохошье хүсэ шадалгүй болооб, хэзээ дүүрэхэ юм гээшэб!» – гэнэш.

4Харин Би, Эзэн, байгуулһанаа һандаргаахаб, һуурижуулһанаа татан хаяхаб! Бүхы газарта иимээр хандахаб! 5Ши гансал өөртөөл эмшэлгэ, арга эринэ гүш? Бү тиигэ. Хамаг амитанда гай тодхор татахадам, ши амиды мэндэ хаанашье ябахаш. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн!+

46

Кархэмииштэ болоһон байлдаан

46^1Эзэн намтай үндэһэ яһатан тушаа хөөрэлдөө һэн+. 2Египедһээ эхилээ бэлэй. Египедэй хаан, фараон Нээхогой сэрэг Кархэмииштэ Евфрат мүрэнэй хажууда Вавилооной хаан Навуходоносор диилээ һэн. Энэ хадаа Ёшияагай хүбүүн Ёякиимэй дүрбэдэхи жэлээ Иудын хан түрые зонхилжо байхада болоо. Нээхо хаанай сэрэг тушаа Эзэнэй айладхаһаниинь энэ:+

3– Египедэй сэрэгэй ноёд иигэжэ хашхаралдаа:

Бамбайнуудаа болон жадануудаа бэлдэгты!

Тулалдаанда орогты!

4Мориндоо мордожо, дуулгаяа үмдөөд зогсогты!

Жадануудаа хурсадагты,
хуягаа үмдэгты!

5«Юу харана гээшэбиб?» – гэжэ Эзэн асууна, – тэдэ ухаа мэдээ алдан һөөргөө эрьебэ,
сэрэгшэдынь сохигдоод, һөөргөө харангүй тэрьедэнэ+.

6Хурданшье хүлтэйнь тэрьедэжэ шадахагүй,
хүсэтэйшүүлыньшье амиды гарахагүй.
Хойто зүгтэ, Евфрадай хажууда
тэдэ бүдэржэ унахал.
7Уһаниинь оболзон,
долгитожо байһан гол мэтэ,
Нил мэтэ бодожо байһан энэ юун бэ?
8Египет Нил мэтэ,
уһаниинь оболзон, долгитожо байһан гол мэтэ бодоно.

«Бодожо, дэлхэйе бүрхөөхэм.

Тэндэ байгша хото, улад зониие үгы хэхэм»

гэнэ Египет.

9Мориндоо мордожо гүйлгэлдэгты,
дайшалхы тэргэнүүдээ түргөөр ябуулагты!

Эфиопиһоо сэрэгшэд, Ливиһээ бамбай баригшад,

Лүүдһээ һурша номоор харбагшад
байлдаанда орог лэ!

10Энэ үдэр болбол Түмэн Сэрэгтэ Эзэнэй үһөөгөө абаха үдэр.

Тэрэ дайсадһаа үһөөгөө абажа,
һэлмэнь садатараа тэдэниие залгиха,
шуһыень садатараа ууха.
Энэ хадаа Түмэн Сэрэгтэ Эзэндэ
хойто зүгтэ, Евфрат мүрэнэй дэргэдэ үргэһэн үргэл болоно+.

11Египедэй улад зон, Галаад руу ошогты,
эм дом бэдэрэгты.

Теэд дэмы бэдэрхэш,
шамайе аргалха эм үгы+.

12Үндэһэ яһатад шинии доройтолго тухай дуулаа.

Оог хашхарааншни бүхы дэлхэйгээр сууряатаа.

Хүсэтэ нэгэн нүгөөдэтэеэ нэшэлдээд,
хоюулаа газар руу унабал+.

Навуходоносор ерэбэ

13Вавилооной хаан Навуходоносорой Египет руу добтолхоёо хүрэжэ ерэхэдэнь, Эзэн намтай хөөрэлдөө бэлэй. Тэрэ иигэжэ айладхаа:

14Египедэй хотонууд соо энээн тухай соносхогты –

Мигдоол, Ноот, Тахпанхээстэ,
бэеэ аршалхаяа зэһэгты,
бүхы юумэншни һалгаагдахал+.
15Хүсэтэй эрэшүүлшни юундэ унааб?
Эзэн тэрэниие унагаагаа.
16Танай сэрэгшэд бэе бэеэ нэшэлдэн унаа,
бэе бэедээ: «Бодогты, гэр руугаа,
арад түмэндөө бусая,
дайсанһаа хороё!» гэлдэнэ,+
17«Египедэй хаан, фараондо шэнэ нэрэ үгэгты:

арга боломжоёо алдаһан дэмы хашхараашан гэжэ» гэлдэнэ+.

18Би, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, хаан гээшэб.

Би амиды Бурхан гээшэб.

Табоорой уулануудай дунда эгээл үндэр байһандал,

Кармээл уулын далайһаа дээгүүр ербыһэндэл,
тон тиимэ агууехэ хүсэтэй нэгэн таанадта добтолон орохо+.

19Баряанда туугдан ошохоёо бэлдэгты,
Египедэй улад зон.
Ноот зэлүүд хооһон болохо,
хэншье тэндэ амидархагүй+.
20Египет гоё һайхан үнеэндэл адли,
гэбэшье хойто зүгһөө үхэл ерэжэл, ерэжэл байна+.

21Хүлһэлэн абаһан сэрэгшэдыньшье
тугал мэтэ тоолхогүй.
Тэдэ тэсэнгүй һөөргөө гүйлдэбэ,
тэдэнэй һалаха сагынь хүрэжэ ерээ,
үхэхэ сагынь.
22Египет могой мэтэ шииганан тэрьедэнэ,
дайсанай сэрэг ерэбэ.
Модо отолдог зон мэтэ тэдэ
һүхэ барин дүтэлнэ.
23Тэдэ ой модо бултыень отолхол,
тоолохын аргагүй олон,
таршаа шумуулһаа олон лэ.
24Египедэй зон эшхэбтэр байдалда ороо,
хойто зүгэй арад түмэндэ диилдэбэ.
Энэ хадаа Би, Эзэн, айладхаа мүн!+

25Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, Израилиин Бурхан, иигэжэ айладхана:

– Би Тэбээсэй бурхан Аммоониие Египедэй бурхадтай, хаашуултай, фараонтой хамта хэһээхэеэ бэлдэжэ байнаб. Египедэй хаан, фараониие, тэрээндэ найдадаг бүхы зониие хэһээхэ һанаатайб+.

26Алахаяа һанажа тэрэниие бэдэрэгшэ зоной һабарта – Вавилооной хаан Навуходоносорто болон тэрэнэй сэрэгтэ тэдэниие дамжуулхаб. Теэд һүүлдэнь Египедтэ улад зон урданайхидаал адляар дахин ажаһуужа эхилхэ. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн!+

Эзэн Өөрынгөө арадые абарха

27Минии зараса Яков, бү ай,
Израилиин зон, бү һүрдэ.
Би таанадые, уг удамыетнай
холын орон нютагһаа абархаб,
баряанда байһан газарһаатнай сүлөөлхэб.
Гэртээ бусажа, амар амгалан ажаһуухат,
хэншье таанадые һүрдөөхэгүй+.
28Минии зараса Яков, бү ай,
Би таанадтай байнам.
Таанадые ондоо орон нютагаар тараагаа һэм,
тэрэ нютагай үндэһэ яһатаниие хюдахаб.
Таанадые үгы хэхэгүйб,
гэбэшье хэһээлтэ амасуулхаб,
үнэн зүбөөр хэрэг ябуулхаб!
Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн!+

47

Пилишт арад тушаа

47^1Гааза гээшэдэ Египедэй фараоной добтолхын урда тээ Эзэн намтай пилишт арад тушаа хөөрэлдэһэн байна+. 2Тэрэ иигэжэ айладхаа:

Харыт! Хойто зүгтэ уһан бодожо,
үер мэтэ урдахань.

Тэрэ газар дайдые, дээрэнь байгааша бүхы юумэ –
хото һууринуудые, ажаһуугшадые хушан бүрхөөхэнь.

Зон туһа эрихэ,
орон нютагай улад гашуунар уйлаха даа+.
3Азаргануудай гүйлдэхэ түбэрөө,
дайшалхы тэргэнүүдэй дүржэгэнөө,
сахаригуудайнь хонгироо
тэдэ дуулаха.
Эсэгэнэр хүүгэдүүд руугаа эрьежэ харахагүй,
юуб гэбэл, юушье хэжэ шадахагүй болоно бшуу.
4Пилишт арадые хюдаха,

Тиир ба Сидоонһоо үлэһэн бүхы туһамаршадыень таһалха саг ерэжэ байна.

Би, Эзэн, пилишт зониие,
Каптоор олтирогһоо ерээшэдые усадхахаб+.
5Гааза гэгшэдэ ехэ гай гашуудал буужа ерээ,
Ашхэлооной зон һалаба,

Пилишт орон нютагай бусад зон хэр удаан гашуудан байхаб?

6Таанад иигэжэ ёолонот:

«Эзэнэй һэлмэ! Хэды болотор сабшахабши?

Хуйндаа буса,
амаран, номхон байгыш!»+

7Теэд яагаад тэрэ номхон байхаб?

Ашхэлоондо, далайн эрьеэр ажаһуудаг уладта добтолхыень тэрээндэ захираа ха юмбиб+.

48

Моһаабай һандарха тушаа

48^1Моһааб тушаа Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, Израилиин Бурхан иигэжэ айладхаа:

Нэбоо хото золгүй, һандаргагдаа.

Кириатааим эшхэбтэр зүйл боложо олзологдоо.

Хэрэм бүхэлэлтэнүүд эшхэбтэр зүйл боложо унаа+.

2Моһаабай магтаал солонь буураа.

Дайсан Хэшбоон эзэлэн абаа.

Моһаабай арад түмэниие үгы хэхэ нюуса хэлсээн ябуулагдана.

Мадмээн хото абяа аниргүй болгохо,
сэрэг хойноһоонь дахаад һалахагүй.

3Хоронааһимай зон хашхаралдана:

«Сүйд! Агууехэ сүйд болобо!»

4Моһааб һандаргагдаа,
үхибүүдэйнь хашхаралдаха дуулдана.

5Лүхиидэй үгсүүгээр тэдэ уйлалдан үгсэнэ,

Хоронааһим руу уруудаха замдаа тэдэ зобожо хашхаралдана:+

6«Түргөөр! Ами наһаяа абарагты!

Сүл губиин зэрлиг элжэгэн мэтэ гүйгты!»+

7«Моһааб, ши өөрынгөө хүсэндэ, баян бардам байһандаа найдадаг бэлэйш.

Теэд мүнөө шишье диилдэхэш.

Хэмоош бурханшни баряанда туугдан ошохо,
тайжанартаяа, санаартадтаяа хамта ошохо+.

8Хотошье һандаргагдаха,
нюруу газар, хүндышье хосорхо.

Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн!+

9Моһаабта дали үгыт,
иигэжэ тэрэ ниидэн тэрьедэхэл.

Хотонуудынь зэлүүд хооһон, хэнэйшье байдаггүй газар болохонь».

10(Эзэнэй хэрэг бүхы сэдьхэлһээ оролдон хэдэггүй зон хараал шэнгээг! Алахаяа тэбшэдэг хэн нэгэн хараал шэнгээг!)

Моһаабай хотонууд һандаргагдаа

11Эзэн айладхана:

– Моһааб хадаа хододоо аюулгүй ажамидардаг байгаа, баряандашье туугдан ошоогүй. Тэрэ һаба соо худхуулдаггүй үзэмэй дараһан архи мэтэ, һабаһаа һабадашье эюулэгдэдэггүй бэлэйл. Тиимэһээл амтаниинь тэрэл зандаа, үнэрынь аятай зохид һэн+.

12Зониие эльгээжэ, һабаһаа һабада Моһаабые эюулүүлхэ саг дүтэлжэ байна. Тэдэ һабануудые хооһоруулха, буталха. 13Израилиин улад зоной этигэл найдал болоһон Бэт-Ээлһээ эшэжэ эхилһэндэл, Моһаабай зон Хэмоош бурханһаа эшэжэ эхилхэ+.

14Моһаабай арад түмэн,
юундэ таанад зүрхэтэй,
байлдаануудта дүршэһэн зомди гээд хэлэнэбта?
15Моһааб болон хотонуудынь һандаргагдаа,
эгээл бэрхэ залуу зониинь алуулагдаа.

Энэ болбол Би, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, хаан, айладхана мүн!+

16Моһаабай хосорхонь ойртоо,
гай тодхор тэрээндэ дүтэлөө.
17Дүтүүр ажаһуудаг арадууд,
тэрэниие хайрлыт,
тэрэниие һайн мэдэхэ улад,
«Тэрэнэй хүсэ шадал һалаа,
алдар солонь буураа!» – гэжэ хэлыт.
18Дибоондо амиды мэндэ ажаһуугшад,
һүр жабхаланта һууриһаа доошоо буугыт,
тооһо шорой соо һуугты,
юуб гэхэдэ, Моһаабые хюдагша хажуудатнай ерээд,
хэрэмүүдыетнай һандаргаахал+.
19Ароһээртэ амиды мэндэ байгшад,
харгын хажууда зогсожо,
тэрьедэн гүйжэ байгаашадые
«Юун болооб?» гэжэ асуун байгыт+.
20«Моһааб унан һалаа» гэжэ тэдэ харюусаха,
тэрээн тушаа гашуудан байгты,

Моһааб һандаргагдаа гэжэ Арноон голоор соносхогты!

21Шүүбэрилхэ саг тала газар руу –

Холоон, Яаһцаа, Мэпаат хотонуудта буужа ерээ.

22Дибоон, Нэбоо, Бэт-Диблатааһим руу, 23Кириатааим, Бэт-Гамуул болон Бэт-Мэһоон руу, 24Кэриһоот, Боцраа болон Моһаабай холо, ойрын бүхы хотонуудта тэрэ хүрэжэ ерээ. 25Моһаабай тэнхээ тамир һалгаагдаа, хүсэ шадалынь һандаран буураа. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн!

Моһааб доромжолуулагдаха

26Эзэн айладхана:

– Моһаабые һогтуулагты, юуб гэхэдэ, тэрэ Минии урдаһаа эсэргүү бодоо. Бөөлжэдэһэн соогоо тэрэ хэбтэг лэ, зоной наадан, шоо үзөөн болохо+. 27Моһаабай зон, һанана гүт, таанад Израилиин уладые наада барижа, хулгайшандал адляар тэрээндэ хандан доромжолжо байһанаа+?

28Моһаабай арад зон, хото һууринуудаа орхигты! Хабсагайнууд дээрэ байрлагты! Агы нүхэнэй амһар дээрэ уурхайгаа хэдэг гулабхаадал адли байгты!+
29Моһаабай бардам зан, үлүү ехэ бардамлалгые, бэеэ ехэ үндэрөөр сэгнэдэг тухайнь дуулаһан байнаб+. 30Тэрэнэй угаа дээрэлхүү зан тухай мэдэнэм. Теэд тэдэнэй һаахараан юуншье бэшэ, хооһон юумэн. 31Тиимэһээл Моһаабай зон тушаа гашуудан байхаб, Киир-Хээрэсэй улад тушаа ёолон гэмшэхэб+. 32Язээрэй зон тушаа гашуудан уйлаһанһаа үшөө ехээр Сибмаагай зон тушаа уйлахаб. Таанад үзэмэй модоной эшэ мэтэ, Дабһата далайһаа саашаа, Язээр нуур хүрэтэр үргэлжэлдэг бэлэйт. Теэд мүнөө нажарай жэмэстнай, үзэмэй модоной мододтнай һандаргагдаа+. 33Моһаабай үрэжэлтэ газарта жаргал, баяр таһалдаба. Үзэмэй жэмэсээр архи дараха хэрэг болюулааб. Үзэмэй архи дараха, баярай абяа гаргаха хэншье үгы.

34Хэшбооной болон Элэалээгэй зон хашхаралдана, оог шашхааень Яаһацта, Цооһарта, Хоронааһимда, Эглаат-Шэлишияада дууламаар. Нимриим горхоншье шэргэшоол!+
35Мүргэлэй обоонуудта үргэл хэдэг, өөрын бурхадта уталга ууюулдаг Моһаабай зониие хюдахаб. Энэ болбол Би, Эзэн, айладахана мүн!

36Тиимэһээл Минии зүрхэ сэдьхэл Моһаабай, Киир-Хээрэсэй улад зон тушаа лимбэ мэтэ уйлана. Тэдэнэй олоһон баялигынь алдагдаа. 37Тэдэ бултадаа толгойгоо хюһанхай, һахалаа абанхай. Гашуудан-зобон, гараа элдэбээр отолоо, хүн бүхэниинь таар үмдэнхэй+. 38Моһаабай бүхы хушалтанууд дээрэ, үйлсэ талмайнууд дээрэнь гашуудал, уйлаан. Юуб гэхэдэ, Би Моһаабые хаясаанай һаба мэтээр буталан һандаргааб+. 39Моһааб һандаргагдаа! Хашхаралдыт! Моһааб доромжолуулагдаа. Тэрэ үндэһэ яһатанай наада энеэдэн болоо. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн!

Моһаабые абарха хэншье байхагүй

40Эзэнэй айладхаһанай ёһоор, ондоо арад түмэн Моһаабта даляа дэбиһэн бүргэд мэтээр добтолон орохо+. 41Хотонууд, хэрэмүүд дайсанай хүнэһэн болохо. Тэрэ үдэр Моһаабай сэрэгшэдэй зүрхэ сэдьхэл үхибүү түрэжэ, үбдэжэ байһан эхэнэртэл адли аймхай болохо+. 42Моһааб үндэһэ яһатанай дундаһаа үгы хэгдэхэ, юуб гэбэл, тэрэ Минии урдаһаа эсэргүүсэн бодоо. 43Айдаһаа хүрэлгэ, нүхэн, занганууд Моһаабай зониие амадана+. 44Айжа тэрьедэһэн хэн нэгэн нүхэн руу унаха, нүхэнһөө гараашье һаа, тэрэ зангада баригдаха. Юуб гэбэл, Эзэн Моһаабай һандаргагдаха саг тодорхойлоо+. 45Тэрьедэжэ байгаашад хүсэгүй болоходоо Сиһоон хаанай хэзээ нэгэтэ зонхилжо байһан Хэшбоон хотодо хорохоёо һанаха, теэд гал дүлэн тэндэһээ гаража, Моһаабай хилэ дайдануудые, хадын оройнуудые хайран галдаха+. 46Моһааб, ши золгүйш даа! Хэмоош бурханда зальбарагшад һалаба, үхи хүүгэдынь баряанда абтан туугдаба+.

47Теэд саашадаа Моһаабые дахин һэргээхэб гэжэ Эзэн найдуулна. Эзэнэй Моһааб тушаа айладхаһан юумэн заабол бэелүүлэгдэхэ+.

49

Аммооной арад тушаа

49^1Аммооной арад зон тушаа Эзэн иигэжэ айладхана:

– Израилиин улад зон үгы юм гү? Юундэ Милхоом бурханда мүргэдэг зон Гаадай обогой газар уһые эзэмдээд, тэндэнь ажаһуунаб+? 2Теэд Аммооной ниислэл хото Раббаада дайн дажарай абяа шууяанай дуулдаха саг дүтэлөө. Тэрэ һандаргагдаха, хажуудахи һууринуудынь гал дүлэндэ шатаха. Тиихэдэнь Израиль газар уһаяа тэдээнһээ һөөргэнь абаха+. 3Хэшбооной улад зон, шангаар бархиралдыт! Ай хото һандаргагдаал! Раббаагай эхэнэрнүүд, таар үмдэжэ, гашуудан уйлагты! Хана хэрэмүүдэй дунда наашаа-саашаа гүйлдэгты! Милхоом бурхантнай санаартад, түшэмэлнүүдтэеэ хамта баряанда туугдан ошохонь лэ!+
4Юундэ таанад дэмы һаахаралданабта? Хүсэ шадалтнай бууранхайл. «Хэншье намда добтолон орожо шадахагүй» гэжэ хэлэн, юундэ таанад өөһэдтөө үлүү найдаад байнабта+? 5Хаа-хаанаһаатнай аюул таанадта табихаб. Бултадаа таанад тэрьедэн гүйлдэхэт. Хүн бүхэн өөрынгөө ами наһа аршалан гүйхэ, хэншье таниие дахин суглуулжа шадахагүй. 6Гэбэшье һүүлдэнь Аммооной хүбүүдые дахин һэргээн һалбаруулхаб. Энэ болбол Би, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, айладхана мүн!+

Эдоом тушаа

7•Түмэн Сэрэгтэ Эзэн Бурхан Эдоом тушаа иигэжэ айладхана:

– Тэмаан соо сэсэн мэргэн зон дайралдахаяа болёо юм гү? Зүблэгшэдынь юу хэхыень заабарилжа шадахаяа болёо гү? Мэргэн ухааниинь доройтоо гү+? 8Дэдаанай улад зон, һөөргөө эрьежэ гүйлдэгты! Тэрьедэгты, гүн газарнуудаар хорогты! Эсаавай уг удамые үгы хэхэеэ байнаб, юуб гэхэдэ, тэдэниие хэһээхэ сагни ерээ+. 9Уһан жэмэс суглуулагшад шамда ерэбэл, нэгэ хэдышье жэмэс түүнгүй үлөөхэ бэшэ гү? Һүниндөө хулгай хэгшэд орожо ерэбэл, хэрэгтэйл юумэеэ дураараа абан ошодог бэшэ гү? 10Харин Би Эсаавай уг удамые нюсэгэн болгохоб, хоргодожо шадахагүй болоторынь Би тэрэнэй нюуса газарнуудые нээгээд орхихоб. Эдоомой зон бултадаа усадхагдаха. Хэншье амиды мэндэ үлэхэгүй. 11Үншэн хэнзэнүүдээ Намтай үлөөгты, Би тэдээн тушаа һанаагаа табидаг байхаб. Бэлбэһэн эхэнэрнүүдтнай Намһаа дулдыдадаг байха.

12Хэһээлтэ амасаха ёһогүй зоншье хэһээлтэ амасаха. Харин таанад хэһээгдэнгүй байхабди гэжэ һанаа гүт? Үгы! Заабол хэһээгдэхэт!+
13Боцраа хото үзэмжэгүй муухай, зэлүүд хооһон болохо гэжэ Би тангариглаа һэм. Зон тэрэниие доромжолон наадалжа, хараал хэлэхэдээ нэрыень дурдадаг болохол. Дүтын һууринууд хэтэ мүнхэдөө һандаргагданхай үлэхэ. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн!+

14Би, Ерэмияа, иигэжэ хэлээб:

– Эдоомой улад зон, би Эзэнһээ мэдээсэл абабаб. Сэрэгээ суглуулжа, таанадта добтолхоёо бэлдэхэ тухай үндэһэ яһатадта дуулгаха зорилготойгоор Эзэн элшэ эльгээнхэй. 15Би шамайе арадуудай дунда тоогдохоор бэшэ ахир бага болгохоб, шамайе булта шоо үзэхэ. 16Бардам заншни шамда һаад, тушаан болоо, юушье ойлгоогүйш. Хэншье шамһаа айнагүй. Ши үндэр хабсагайнуудаар, хада уулануудай оройгоор ажаһуунаш. Бүргэд мэтэ үндэр газарта байгаашье һааш, тэндэһээш Би шамайе доошонь унагаахаб. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн!+

17Эзэн айладхана:

– Эдоом угаа ехээр һандаргагдаха, хажуугаарнь гараһан хүн бүхэн сошохо, шархануудыень хаража, шоо үзэхэ+. 18Содом, Гоморро болон хажуудахи хотонуудайнь һандаргаһандал адляар Эдоомшье һандаргагдаха. Хэншье тэндэ хэзээдэшье ажаһуухагүй. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн!+
19Иорданай шугы шэдхэһээ тунга ногоон бэлшээри руу ошожо байһан арсаландал Би гаража, Эдоомой улад зониие гэнтэ орон нютагһаань тэрьедүүлхэб. Минии шэлэһэн хүн арад түмэниие хүтэлбэрилхэ. Хэн Намтай зэргэсэжэ шадахаб? Хэн Минии урдаһаа тулажа шадахаб? Ямар удамарша урдаһаамни һөөргэдэхэб+?

20Эдоомой улад зон тушаа Эзэнэй шиидэһэн, Тэмаан хотынхидой урдаһаа зохёоһон Тэрэнэй түсэб шагнагты. Бага балшар үхибүүдшье харюуда татагдаха, хотонуудынь хооһорхо+. 21Эдоомой унахадань, оог хашхараанһаа газар доһолон хүдэлхэ, Хулһата далай хүрэтэр хашхараа шууяа дуулдаха. 22Далияа дэбиһэн бүргэдтэл, дайсан Боцраа хото руу добтолон орохо. Тэрэ үдэр Эдоомой сэрэгшэд үхибүүгээ түрэжэ байһан эхэнэртэл, зобохо+.

Дамааск тушаа

23Эзэнэй Дамааск тушаа айладхаһаниинь энэ:

– Хамаат болон Арпаад хотонуудта зон хүлгэнэнэ, һанаагаа зобоно. Юуб гэбэл, тэдэ муу һураг суу дуулаа. Һанаагаа зобоһондоо тэдэ далайдал адли таһалгаряагүй бурьялна+. 24Дамааскын улад зон аймхай, айһандаа тэдэ тэрьедээ, үхибүү түрэжэ байһан эхэнэртэл, үбдэжэ, зобожо байна+. 25Жаргалтай байһан энэ мэдээжэ хото[*] орхигдонхой. 26Тэрэ үдэр залуу зониинь үйлсэнүүдтэ алуулагдаха, бүхы сэрэгшэдынь усадхагдаха+. 27Дамааскын ханануудые гал дүлэндэ шатаахаб, Бэн-Һадаад хаанайнь ордонгуудые үгы болоторынь галдахаб. Энэ болбол Би, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, айладхана мүн!+

Кэдаарай обог болон Хацоорой газар нютагууд тушаа

28Вавилооной хаан Навуходоносорой диилэһэн Кэдаарай обог зон болон Хацоорой нютагууд тухай Эзэн иигэжэ айладхана:

– Кэдаарта добтолжо, зүүн зүгэй уг унги болохо тэдэниие усадхагты!+
29Майхангуудыень, мал һүрэгыень, майхангуудайнь хүшэгэнүүдые, майхан соо байгаа бүхы юумыень эзэмдэн абагты. Тэмээнүүдыень абагты, тиигээд зондо «Тойроод аюул!» гэжэ дуулган хашхарагты+.

30Гүйгты, зугадагты, гүн газарнуудаар хорогты, Хацоорой улад зон! Вавилооной хаан Навуходоносор таанадай урдаһаа добтолхо тухай түсэб зохёонхой. 31Ерэжэ байна! Вавилоонойхид, хашалгүй, һанаа амар байгаа арад түмэндэ добтологты! Тэдэнэй хото ямаршье үүдэ үрхэгүй, суургагүй, ямаршье аршалалтагүй+.

32Тэмээнүүдыень, юрэдөө, бүхы мал һүрэгынь абагты! Һаншагаа хюһадаг зониие Би найман зүгөөр тараан сасахаб, хаа-хаанаһаа тэдээн дээрэ гай тодхор буулгахаб+. 33Хацоор сүүбэн шононуудай үүр болон, хэтэ мүнхэдөө зэлүүд хооһон газар болохо. Хэншье тэндэ ажаһуухагүй. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн!+

Элаам тушаа

34Цэдэкииягай Иудын хаан болоһоной һүүлээр удахагүй Түмэн Сэрэгтэ Эзэн Элаам орон нютаг тушаа намтай хөөрэлдөө бэлэй+. 35Түмэн Сэрэгтэ Эзэн иигэжэ айладхаа:

– Элаамые шадалтай шанга болгоһон бүхы харбаашадыень Би хюдахаб. 36Найман зүгһөө Элаам руу һалхи шуурга эльгээжэ, бүхы зонииень бүгэдэ орон нютагаар тараахаб+. 37Элаамай улад зониие дайсадһаа айдаг болгохоб. Уур сухал дундаа тэдээндэ гай тодхор ушаруулжа, бултыень һалгаатараа сэрэг тэдээндэ эльгээжэл байхаб+. 38Тэдэнэй хаан, түшэмэлнүүдые үгы хэхэб, Өөрынгөө хаан шэрээ Элаамда байгуулхаб. 39Гэбэшье һүүлдэнь Элаамай арад зониие баряанһаа бусаажа, һэргээжэ, һайн һайхан ажаһуулгахаб. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн!+

50

Вавилоон һалаа

50^1Халдейшүүдэй орон нютаг Вавилоон тушаа Эзэнэй намда айладхаһан үгэнүүд энэ:+

2Үндэһэ яһатанда һураг суу дуулгагты!

Соносхогты! Дохёо тэмдэг үгэжэ, дуулгагты!

Нюужа бү байгты! Вавилоон һалаа!

Бээл нэрээ хухараа! Мэродаах бурханиинь бута һүрөө!

Вавилооной хүрэгүүд эшхэбтэр зүйл болоо,
шүтөөнүүдынь бута сохигдоо!+

3Вавилоон руу добтолжо, зэлүүд хооһон болгохо зорилготойгоор хойто зүгһөө арад түмэн ерэжэ байна. Зон болон ан амитад тэрьедэжэ, хэншье тэндэ ажаһуухагүй+.

Израилиин бусалган

4Эзэн иигэжэ айладхана:

– Израилиин улад зоной болон Иудын хан түрын зоной Намайе, Өөрынгөө Бурханиие, бэдэрэн бархиралдаха саг дүтэлжэ байна+. 5Тэдэ Сион руу харгы зам һурагшалаад, тэрэ зүг шэгээр ошохо. Намтай тэдэ хэтэ мүнхын хэлсээ баталха, хэзээдэшье тэрэниие эбдэхэгүй+. 6Минии арад түмэн төөриһэн хонид мэтэ, нэгэ гүбээһээ нүгөө гүбээ хүрэтэр тэнэн-төөрин ябаа, гэрээшье мартаа, хонишодынь тэдэниие төөрюулээ+. 7Тэдэниие ологшо хэн нэгэн залгиха һанаатай бэлэй. Дайсадынь иигэжэ хэлэнэ:

– Бидэ буруу бэшэбди, тэдэ Эзэнэй урда нүгэл хээ. Элинсэг хулинсагынь Эзэндэ найдадаг бэлэй, тиимэһээ тэдэ өөһэдөө Тэрээндэ үнэн сэхэ байха ёһотой байгаа.

8Израилиин арад түмэн, Вавилоонһоо тэрьедэн ошогты! Тэрэ орон нютагһаа гаран ошогты! Эгээл түрүүлэн ошогты!+
9Би хойто зүгһөө агууехэ үндэһэ яһатадай бүлэг Вавилоон руу асархаб. Тэдэ добтолжо, илаха, хото олзологдохо, Тэдэнэй годлинууд бэрхэ харбаашанай табиһан годлидол сэхэ, дэмы, миин табигдахагүй+. 10Вавилооной орон нютаг дээрмэдүүлэгдэхэ, дээрмэшэд дураараа юумэ абаха. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн!

Вавилооной доройтолго

11Эзэн иигэжэ айладхана:

– Вавилооной улад зон, таанад Минии арад түмэниие тоноот. Жаргажа, налайжа, таряа сохижо байһан үнеэндэл ябабат, азаргадал инсагаалнат. 12Теэд танай өөрын хото ехэ эшхэбтэр байдалда орохо, доромжолуулагдаха. Вавилоон эгээл хүндэгүй, зэлүүд хооһон, хуурай газар болохо. 13Минии уур хилэнсэглэхэдэ, тэндэ хэншье ажаһуухаяа болихо. Вавилоон һандаргагдажа, тэрээн дээгүүр гарагша хүн бүхэн сошон-гайхан үнгэрхэл+.

14Харбагшад, Вавилооной урдаһаа тулалдахаяа нэгэн жэгдэ жэрылдэгты. Тэрээн руу харбагты. Тэрэниие бү хайрлагты, юуб гэхэдэ, тэдэ Минии, Эзэнэй, урдаһаа нүгэл үйлэдөө+. 15Хотые тойрон дайнай оог хашхараа суряатуулагты! Вавилоон абтаа, тэрэнэй хананууд хамхаран унаа, бута сохигдоо. Би тэрээнһээ үһөөгөө абахам, таанадшье өөһэдтэтнай тэрэнэй хандаһанай хэмээр үһөөгөө абыт+. 16Вавилоондо таряа тариха, хуряаха хэрэгые болюулагты, тэндэ ажаһуудаг хариин хүн бүхэн добтолон орохо сэрэгһээ айжа, түрэл орон нютаг руугаа бусаг лэ+.

Израиль һөөргөө бусаха

17Эзэн иигэжэ айладхана:

– Израилиин улад зон арсалангуудта намнуулжа тараагдаһан һүрэг мэтэ. Урид тэдээндэ Ассириин хаан добтолон орожо мүлжэдэг һэн, удаань Вавилооной хаан Навуходоносор яһа уһыень хухалаа+. 18Тиимэһээ Би, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, Израилиин Бурхан, Навуходоносор хааниие, гүрэн түрыень Ассириин хааниие хэһээһэндэл адляар хэһээхэб+. 19Израилиин улад зониие өөрынь газар уһанда бусаахаб. Кармээл уулада болон Башаан газарта ургаһан ургасые тэдэ эдихэ, Эпрааим болон Галаадай уулархаг нютагта ургадаг таряа талхаар тэдэ хооллохо+. 20Тэрэ үе сагта Израильда ямаршье нүгэл, Иудын хан түрэдэ ямаршье гэм буруу олдохогүй. Юуб гэхэдэ, амиды мэндэ үлөөһэн зониие Би хүлисэхэб. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн!+

Вавилоон тушаа

21Эзэн иигэжэ айладхана:

– Мэратааһим болон Пэкоодой улад зондо добтологты. Алагты, үгы хэгты тэдэниие! Таанадта захирһыем гүйсэд бэелүүлэгты! Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн!+
22Тулалдаанай абяан дуулдана, агууехэ һандарал болоол!+
23Вавилоон – бүхы дэлхэйе мунсадажа байһан алха, өөрөө бутаран һалаба! Тэрэ бүхы үндэһэ яһатанай айха зүйл болобо+. 24Вавилоон, ши Минии урдаһаа тулааш, тиигээд Минии шамда гэжэ табиһан зангадам оробош! Энээн тушаа ши тухайлхашьегүй байгааш. 25Буу зэбсэгэйнгээ һан нээжэ, уур сухал дундаа Би тэдэнээ гаргабаб. Ушар гэхэдэ, Вавилооной орон нютагта Минии, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн Бурханай, үйлэдэхэ ажал бии юм+. 26Бүхы талаһаа тэрээндэ добтолон орогты, талха таряа нөөсэтэй амбаарнуудыень сэлигты! Дээрмэдэһэнээ таряанай обоо мэтээр обоологты! Орон нютагые үгы хэгты! Юушье бү үлөөгты! 27Бүхы сэрэгшэдыень алагты! Мал үүсэлһэндэл, һалгаагты! Вавилооной зондо гасалан зоболонойнь саг буугаа. Хэһээгдэхэ сагынь ерээ!

28Вавилооной орон нютагһаа тэрьедэн гүйжэ, Иерусалим руу ерэгшэдэй абяан дуулдана. Тэдэ Эзэн Бурханаймнай Һүмын түлөө үһөөгөө абаһан тухай дуулгана+.

29Вавилооной урдаһаа харбагшадые дуудагты. Хотые тойрон, хэнииешье тэндэһээ амиды мэндэ табингүй тэдэ зогсог лэ! Үйлэдэһыень өөртэнь бусаагты! Ондоо арадуудта ямараар хандаа һэм, тон тиимээр өөртэнь хандагты! Юуб гэбэл, Вавилоон Минии, Израилиин Нангинай, урдаһаа бардамлан үндыгөөл+. 30Тиимэһээ бүхы залуу зониинь хотын үйлсэнүүд дээрэ алуулагдаха, бүхы сэрэгшэдынь тэрэ үдэр усадхагдаха. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн!+

31Вавилооной улад зон, таанад бардам зантайт. Тиимэһээ Би, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн Бурхан, таанадай урдаһаа тулахаб. Таанадые Минии хэһээхэ саг ерэбэ. 32Бардам зантай үндэһэ яһатантнай бүдэрэн унаха, хэншье тэрэниие һэргээжэ-үндылгэжэ шадахагүй+.

33Түмэн Сэрэгтэ Эзэн иигэжэ айладхана:

– Израилиин болон Иудын хан түрын улад зон дарлагданхай. Тэдэниие олзологшод бултадаа тэдэниие шанга баринхай, табиха дурагүй+. 34Харин тэдэнэй Абарагша хүсэтэй, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн гэжэ нэрэ хүндэтэй. Тэрэ хэрэгыень хаража үзэхэ, тиигээд амар амгалан байдал газар дэлхэйдэ асарха, гэбэшье Вавилооной улад зониие хүлгөөхэ.

35Эзэн иигэжэ айладхана:

Вавилооной улад зон хосорог лэ!

Ажаһуугшадынь хосорог!

Түшэмэлнүүдынь хосорог,
сэсэн мэргэшүүлынь һалаг лэ!

36Худал айладхал хүргэгшэд хосорог лэ!

Тэдэ мунхаг!

Сэрэгшэдынь хосорог!

Тэдэ аймхай!

37Морид болон дайшалхы тэргэнүүдынь һалаг!

Хүлһэлэн асарһан хариин сэрэгшэдынь хосорог!

Тэдэ угаа һула!

Эрдэни зэндэмэнинь һалаг!

Тоногдог!+

38Газар дайдадань ган гасуур болог!

Гол мүрэнүүдынь шэргэг!

Вавилоон орон нютаг хадаа аймшагтай шүтөөнүүдэй газар,
тэдэнь зониие үбэштэй болгоо+.

39Тэндэ сүүбэн шононууд хээрын аймшагтай амитадтай хамта байрлаха, муухай, сээртэй шубууд уурхайлха. Зон тэндэ хэзээдэшье байрлахагүй+. 40Содом, Гоморро болон хажуудахи хотонуудайнь һандаргаһандал адляар Вавилооншье һандаргагдаха. Хэншье тэндэ хэзээдэшье ажаһуухагүй. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн!+

41Харагты, хойто зүгһөө сэрэгэй зон ерэжэ байна,
агууехэ үндэһэтэн,
олон тоото хаашуул
газар дэлхэйн хизаартахи һууриһаа
хүдэлжэ эхилээ+.
42Тэдэ һурша ном, жада гартаа адханхай,
хэрзэгы хархис зантай, хайра гамгүй.

Тэдэнэй хашхараан тэнгис далай мэтэ хүнхинэнэ.

Вавилооной басаган, шинии урдаһаа дайлахаяа
тэдэ нэгэ хүн мэтэ жагсан, морёор гүйлгэлдэн ерэжэ байна!

43Вавилооной хаан тэдээн тушаа һураг суу дуулажа,
һал һуушаба.

Түрэжэ байһан эхэнэртэл үбшэндэ,
гай зоболондо тэрэ нэрбэгдэбэ+.

44Иорданай шугы шэдхэһээ тунга ногоон бэлшээри руу ошожо байһан арсаландал Би гаража, Вавилооной улад зониие гэнтэ орон нютагһаань тэрьедүүлхэб. Минии шэлэһэн хүн арад түмэниие хүтэлбэрилхэ. Хэн Намтай зэргэсэжэ шадахаб? Хэн Минии урдаһаа тулажа шадахаб? Ямар удамарша урдаһаамни һөөргэдэхэб+? 45Вавилооной улад зон тушаа Эзэнэй шиидэһэн, халдейшуудай орон нютагай урдаһаа зохёоһон Тэрэнэй түсэб шагнагты. Бага балшар үхибүүдшье харюуда татагдаха, хотонуудынь хооһорхо+. 46«Вавилоон абтаа!» гэһэн оог хашхараанһаа газар доһолон хүдэлхэ, бусад үндэһэ яһатан хашхараа, шууяа дуулаха.

51

Үшөө Вавилоон тушаа

51^1Эзэн иигэжэ айладхана:

– Вавилоон руу болон ажаһуугшад руунь Би һандарал асардаг һалхи эльгээхэб+. 2Һолоомо һалхитуулһандал адли Вавилооной орон нютаг хюдахыень Би хариин зониие эльгээхэб. Гай тодхорой тохёолдохо тэрэ үдэр тэдэ бүхы талаһаа Вавилоондо добтолжо, газарыень хооһон болгохо. 3Һурша ном татажа харбахаяа байһан, хуягаа үмдэхэеэ байһан сэрэгшые үрдижэ харбагты. Залуу зонииень бү хайрлагты! Бүхы сэрэгыень усадхагты! 4Тэдэ шархатажа, хотынгоо үйлсэнүүдтэ унан наһа бараха+. 5Би, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн Бурхан, Израиль болон Иудын хан түрын Минии, Израилиин Нангинай, урда оло дахин нүгэл хээшье хадань, орхёо бэшэб+. 6Вавилооной орон нютагһаа тэрьедэгты! Өөһэдынгөө ами наһа аршалагты! Вавилооной гэм зэмын түлөө бү хюдуулжа байгты! Би хэһэн хэрэгүүдэйнь хэм соо хэһээлтэ амасуулнаб!+
7Бүхы дэлхэйе һогтуулжа байһан, Минии гартахи алтан хундага мэтэ һэн Вавилоон+. 8Гэнтэ тэрэ унажа, тэһэ бутаршабал! Тэрээн тушаа гашуудан байгыт! Аргалхаяа эм дом абагты, эдэгэжэ болохо аалам+. 9Тэндэ ажаһуугша хариин зон иигэжэ хэлэбэ:

– Бидэ Вавилоониие аргалхаяа һэдээбди, теэд болобогүй. Тэрэниие орхижо, гэртээ хария. Бурхан бии шадал соогоо Вавилоониие хэһээгээ, энээн тушаа бүхы арадууд мэдэнэ.

10Улад зоной иимэ хашхараа дуулааб: «Маанадые зүб гэжэ Эзэн гэршэлээл. Ошожо, Сион дээрэ Эзэн Бурханайнгаа хэһэн хэрэгүүд тушаа зондо соносхоё».

11Эзэн Мидиин хаашуулые дуудаа, юуб гэхэдэ, тэрэ Вавилооной орон нютагые усадхаха гэһэн түсэбтэй. Иимэл аргаар Тэрэ Һүмынгөө түлөө үһөөгөө абаха.

Сэрэгэй ноёд захирба: «Годлинуудаа хурсадагты! Һаадагуудаа дүүргэгты!+
12Вавилооной хэрэм хананууд руу добтолжо эхилхэ тухай тэмдэг үгэгты! Харуул бүхэлэгты, манаа табигты! Хүниие отуулагты!»

Вавилооной улад зондо хэхэб гэжэ айладхаһанаа Эзэн бэелүүлбэ гээшэл. 13Орон нютагынь агууехэ гол мүрэнүүдтэй, үнэтэ зүйлнүүдээр баян. Гэбэшье сагынь, амидаралайнь утаһан таһараа+. 14Түмэн Сэрэгтэ Эзэн хадаа Вавилоон руу үй түмэн хорхой мэтэ олон зониие добтолуулан асарха, оог шууяа урдаһаань тэдэнэй татаха тухай Өөрөөрөө тангариглаа+.

Эзэндэ магтаал дуун

15Эзэн Өөрын хүсэ шадалаар газар дэлхэйе бүтээгээ,

Өөрын мэргэн ухаагаар юртэмсые тогтоогоо,

Өөрын оюун ухаагаар огторгой татаа+.

16Абяа гарахадань, тэнгэриин уһан хүржигэнэнэ,
газар дэлхэйн адагһаа Тэрэ үүлэнүүдые хөөрүүлнэ,
аадар бороогой үедэ сахилгаа түхөөнэ,
агуулануудһаа һалхи эльгээнэ+.

17Улад зон булта мунхаг, ойлгосо мэдэсэгүй байна.

Шүтөөн бүтээгшэ өөрынгөө нэрэ гутаана,
юуб гэбэл, тэрэнэй шудхамал хүрэгүүд худал хуурмаг, амигүй онгод бшуу+.

18Тэдэ юуншье бэшэ, энеэдэ-нааданай зүйл.

Эзэнэй шүүбэрилхэеэ ерэхэдэнь, үгы хэгдэхэ.

19Яковай Бурхан тэдээндэ адли бэшэ!

Тэрэ болбол Хамагые Бүтээгшэ,

Израиль – Тэрэнэй өөрын арад, мэдэлэйнь албатан.

Нэрэ хүндэнь – Түмэн Сэрэгтэ Эзэн мүн+.

Эзэнэй шиидам ташуур

20Эзэн иигэжэ айладхана:

Вавилоон, таанад Минии шиидам,
дайнай зэбсэг гээшэт.
Үндэһэ яһатаниие сохиходоо,
хаан түрэнүүдые усадхахадаа,
Би таанадые хэрэглэдэг һэм+.
21Танаар мори болон тэрэниие унагшые сохидог,
дайшалхы тэргэ болон жолоошыень усадхадаг бэлэйб.

22Эрэ, эмэ хүниие,
хүгшэн, залуу зониие,
хүбүүн, басага таанадыел хэрэглэн аладаг һэм.
23Танаар хонишониие болон хонин һүрэгыень,
таряашан болон хүллэһэн малыень,
удамаршадые болон захирагшадые усадхадаг бэлэйб.

Вавилооной хэһээлтэ

24Эзэн иигэжэ айладхана:

– Сион дээрэ хэһэн бүхы муу бузар хэрэгүүдэйнь түлөө Би танай хараһаар байтар Вавилоондо хэһээлтэ амасуулхаб. 25Вавилоон, ши бүхы орон дэлхэйе усадхажа байгааша хада уула мэтэш. Би, Эзэн, шинии урдаһаа тулахаб. Шамайе абажа, дээрэһээ унагаажа, шатанхай, үнэһэн тоброог болгон орхихоб. 26Һандарал болоһон шулуунуудһааш нэгэшье шулуун дахин гэр барихада хэрэглэгдэхэгүй. Хэтэ мүнхэдөө зэлүүд хооһон газар боложо үлэхэш. Энэ хадаа Би, Эзэн, айладхана мүн!

27Добтолхо тухай тэмдэг үгэгты! Үндэһэ яһатадай бултадаа дуулахаар бүреэ үлеэгты! Вавилооной урдаһаа дайлалдахаар арадуудые зэһүүлэгты! Арараат, Миннии болон Ашхэнааз хаан түрэнүүдые тэрээндэ добтолхыень дуудагты! Байлдаае ударидаха жанжиниие томилогты! Үй түмэн таршаа шумуул мэтээр олон моридые бодхоогты!+
28Вавилооной урдаһаа дай үүдхэхыень бүхы үндэһэ яһатаниие зэһүүлэгты! Мидиин хаашуулай, захирагшадайнь, ударидагшадайнь, бүхы орон нютагайнь сэрэгэй хойноһоо эльгээжэ, дуудагты!+
29Газар хүдэлжэ, шэшэржэ байна, юуб гэхэдэ, Вавилоониие хэнэйшье ажаһуухагүй, хооһон орон нютаг болгохо гэһэн түсэбөө Эзэн бэелүүлжэ байна+. 30Вавилооной сэрэгшэд тулалдахаа болижо, бата хэрэмүүдтээ хоргодон байна. Тэдэ шэн зориггүй, хүсэгүй ядуу болонхой. Хотын бартаанууд һандаргагдаа, гэр байрануудынь галдагдаа+. 31Хотын заха бүхэнһөө эзэлэгдэһэн тухай Вавилооной хаанда дуулгахаяа зарлагша нүгөөдэ зарлагшатай мүргэлдэн шахуу гүйлдэжэ байна. 32Гараамшуудыешье дайсан эзэлээ, хэрэмүүдыешье шатаагаа. Вавилооной сэрэгшэд угаа айнхай. 33Халта болоод дайсан тэдэниие хороохо, Вавилооной басаган тээрмэдэ үйрүүлэгдэжэ байһан орооһондол, гэшхэн буталха. Энэ болбол Би, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, Израилиин Бурхан, айладхана мүн!+

34Вавилооной хаан Навуходоносор

Иерусалимые залгижа, эдижэ байгаа.

Тэрэ хотые хооһон һаба мэтэ болгоо.

Мангадхай мэтэ тэрэниие залгяа.

Хэрэгтэй юумэеэ абаад,
хэрэггүй юумые хаяба+.

35Сионой зон иигэжэ хэлэхэ:

«Маанад тушаа хүсэ хэрэглэһэнэйнгээ
түлөө гансал Вавилоон харюусаха».

Иерусалимай зон иигэжэ хэлэхэ:

«Бидэнэй шуһа урдахуулһанайнгаа
түлөө гансал Вавилоон зэмэтэй!»

Эзэн Израильда туһалха

36Тиимэһээ Эзэн Иерусалимай улад зондо иигэжэ айладхана:

– Би танай хэрэг үмэглэжэ, танай түлөө дайсадһаатнай үһөөгөө абахаб. Би Вавилооной булагые хатаахаб, гол мүрэнүүдыень хуурай болгохоб+. 37Вавилоон һандархай шулуунуудай, сүүбэн шононуудай орон нютаг, угаа үзэмжэгүй муухай болохо, хэншье тэндэ байхагүй, эдэ бүгэдые харагша хэн нэгэн ехэ һүрдэхэ+. 38Вавилооной арад зон арсалан мэтэ архирха, арсаланай гүлгэд мэтэ хэрхирхэ+. 39Хэр ухаагүй хаб? Тэдэнэй халахадань, Би найр хэжэ, баярлуулан хөөрүүлжэ һогтоохоб. Тэдэ нойрсохо, хэзээдэшье һэрихэгүй. 40Би тэдэниие хурьгад мэтэ, хуса болон ямаан мэтэ абажа, үүсэлэгдэхэ газартань абаашахаб. Энэ хадаа Би, Эзэн, айладхаа мүн!

Вавилооной хуби заяан

41Эзэн Вавилоон тушаа иигэжэ айладхал буулгана:

– Бүхы дэлхэйн магтаал мэтэ Шэшаах хото олзологдоо! Үндэһэ яһатанда Вавилоон ямар ехэ айха зүйл болоо гээшэб! 42Тэнгис далай Вавилоон дээгүүр гаража, шааяата долгидоорнь тэрэ хушагдаа. 43Хотонуудынь үзэмжэгүй муухай, хатажа хахарһан, хэнэйшье байдаггүй, дээгүүрнь гарадагшьегүй зэлүүд хооһон газар болоо+. 44Вавилооной бурхан Бээлые Би хэһээхэб, залгин абаһан зөөрииень һөөргэнь гаргахые баадхахаб. Үндэһэ яһатад тэрээндэ бэшэ мүргэхэеэ болихо.

Вавилооной хэрэм хананууд унашоол!+
45Израилиин улад зон, тэндэһээ тэрьедэгты! Өөһэдынгөө ами наһа Минии шанга уур сухалһаа абарагты!+
46Зоригтнай бү мохог, дуулаһан һураг сууһаа боложо айжа бү байгты! Жэл бүри элдэб һураг дуулдажал байгаа ааб даа: дэлхэй дээрэ боложо байһан дайн дажар тушаа, нэгэ хаанай нүгөө хаантай тэмсэжэ байһан тухай. 47Вавилооной шүтөөнүүдые Минии шиидхэхэ саг дүтэлжэ байна. Бүхы орон нютаг эшхэбтэр зүйл болохо, бүхы зониинь алуулагдаха+. 48Вавилоониие усадхахаяа хойто зүгһөө арад түмэнэй ерэжэ байхада, газар дэлхэй, огторгойшье баяртайгаар хашхаран байхал+. 49Вавилоон хадаа бүхы дэлхэйн арад түмэниие хюдажа байгаа, Израилииншье угаа олон зониие алаа, мүнөө өөрөө алдалан унаха. Энэ болбол Би, Эзэн, айладхана мүн!

Вавилоондо байһан израильшуудта хандалга

50Эзэн Вавилоондо байһан Өөрынгөө арад түмэндэ иигэжэ айладхана:

– Таанад абарагдаат! Мүнөө тиигээд ябагты! Хүлеэжэ бү байгты! Гэрһээ холошье байгаа хадаа Нам, өөрынгөө Эзэн, тушаа һанагты, Иерусалим һанаан бодолдотнай орог лэ. 51Таанад хэлэхэдээ, «бидэ доромжолуулагдаабди, эшээбди, ямаршье хүсэгүй байнабди, юуб гэхэдэ, хариин зон Эзэнэй Һүмэдэ нангин газарнуудые бузарлаа» гэнэт+. 52Тиимэһээ Вавилооной шүтөөнүүдые Минии шиидхэхэ саг ерэжэ байна. Шархатаһан зон бүхы орон нютагаар ёололдон байха+. 53Вавилооной тэнгэри өөдэ дэгдэжэ, тэндэ бата хэрэмээ баряашье һаань, Би зониие тэрээн руу эльгээжэ, усадхахаб. Энэ хадаа Би, Эзэн, айладхана мүн!+

Вавилооной агууехэ һандарал

54Эзэн иигэжэ айладхана:

Вавилоонһоо хашхарха абяан,
агууехэ һандаралай абяан дуулдаха+.

55Би Вавилоониие хюдажа, бардам абяа дууень замхуулхаб.

Сэрэг шангаар шааяһан долгид мэтэ орон ерэхэ,
шангаар хашхаралдан добтолхо.

56Тэдэ Вавилоониие усадхахаяа ерээ.

Вавилооной сэрэгшэд баригдаха,
һурша номуудынь эбдэгдэхэ.

Би хэһээлтэ амасуулдаг Бурхамби,

Вавилооной муу юумэ хэһэн хэмээрнь тэрээндэ хэһээлтэ амасуулхаб+.

57Түшэмэлнүүдыень, сэсэн мэргэшүүлыень,
удамаршадыень, сэрэгшэдыень һогтоохоб.

Тэдэ унтажа, хэтэ мүнхын нойроор нойрсохо, һэрихэгүй.

Энэ хадаа Би, хаан,

Би, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, айладхана мүн!

58Вавилооной үргэн хана хэрэм һуури хүрэтэрөө һандаргагдаха,
үндэр бартаануудынь дууһан шатаха.

Үндэһэ яһатан юуншье бэшэ юумэнэй түлөө ажаллаа,
тэдэнэй оролдолгонууд галда дүрөө.

Энэ хадаа Би, Түмэн Сэрэгтэ Эзэн, айладхана мүн!+

Ерэмияа Вавилоон руу мэдээсэл эльгээбэ

59Маһсэяагай аша, Нэрияагай хүбүүн Сэраяа Цэдэкиия хаанай ахамад хангагша байгаа. Цэдэкиия Иудын хан түрые дүрбэдэхи жэлээ зонхилжо байха үедөө Вавилоон руу ошоо һэн. Тэрээнтэй хамта Сэраяа ябалсаа. Сэраяада би зарим зүбшэл заабари үгөө һэм+. 60Вавилоонтой тохёолдохо гай тодхорой бүхы хэм хэмжүүр болон бусад юумэ нэгэ хуйламал ном соо бэшээ бэлэйб. 61Тиигээд Сэраяада иигэжэ хэлээб:

– Вавилоондо хүрэхэдөө, ши эндэ бэшээтэй бүхы үгэнүүдэй арад зондо шангаар уншагдахые хинан хараарай. 62Тиигээд иигэжэ зальбараарайт: «Эзэн, Та энэ газарые хүнэйшье, амитанайшье байдаггүй, зэлүүд хооһон хэтэ мүнхэдөө болгохо тухай айладхаа бэлэйт»+. 63Сэраяа, ши энэ хуйламал номой уншагдажа дүүрэхэдэ, тэрээндэ шулуу уяад, Евфрат мүрэн руу хаяарай+. 64Тиигээд иигэжэ хэлээрэй: «Тон иимэ юумэн Вавилоонтой болохо. Тэрэ доройтожо, Эзэнэй асарха гай һандаралай һүүлээр дахин һэргэн бодохогүй».

Ерэмияагай үгэнүүд эндэ түгэсэнэ.

52

Иерусалимай һандарал

52^1•Хорин нэгэ наһатайдаа Цэдэкиия хаан боложо, арбан нэгэн жэлэй туршада тэрэ Иерусалимда хааншалаа. Тэрэнэй эхэ Либнаа хотын Ерэмияагай басаган Хамутаал гэжэ нэрэтэй байгаа+. 2Ёякиим хаандал адли Цэдэкиия хаан Эзэнэй урда жэгшүүритэй муухай хэрэгүүдые үйлэдэдэг байгаа. 3Иерусалимай болон Иудын зоной Эзэнэй уур сухалые аргагүй ехээр хүдэлгэхэдэ, Тэрэ тэдэниие буруушаажа, тэдэнһээ буруу хараба.

Цэдэкиия Вавилооной хаанай урдаһаа эсэргүүсэн бодобо+. 4Цэдэкииягай хан түрэеэ юһэдэхи жэлээ засаглажа байхада, арбадахи һарын арбанай үдэр Вавилооной хаан Навуходоносор өөрынгөө бүхы сэрэгүүдтэй хамта Иерусалимда дүтэлэн ерэбэ. Тэрэ сэрэгүүдээрээ Иерусалимые тойрожо хүреэлөөд, тэрэниие тойруулжа бүһэлэлтын хэрэм бодхобо+. 5Тэрэ хотые сэрэгээр хүреэлэлгэн Цэдэкииягай хан түрэеэ арбан нэгэдэхи жэлээ засаглатар үргэжэлбэ. 6Дүрбэдэхи һарын юһэнэй үдэр (тэрэ сагта тэрэ хотын зон эдихэ хоолгүй болоһон тула туража үхэхэ туйлда хүрэбэ) 7хотын хэрэм хана сүмэ сохигдобо. Тиихэдэнь бүхы сэрэгшэд һүниин харанхые һамбаашалжа, Хоёр Ханын хаалта үүдээр гаража, хаанай сэсэрлигэй хажуугаар, хотын газаа гараад, (тиихэдэ тэрэ хото халдейнүүдтэ тойруулан хүреэлүүлэнхэй байба), Арабаа тээшэ ошодог харгыгаар ябабад. 8Теэд Вавилооной сэрэг Цэдэкиия хаанай хойноһоо мүшхэн ябажа, Ерихооной талада тэрэниие хүсэжэ бариба. Цэдэкииягай сэрэгшэд бултадаа хаанаа орхижо тэрьедэбэ. 9Хамаат нютагай Риблаа хотодо байһан Вавилооной хаан руу Цэдэкиияе асаржа тушаахадань, тэндэ Навуходоносор тэрэниие шиидхэбэ+. 10Риблаада Цэдэкииягай хараһаар байтар Вавилооной хаан хүбүүдыень, Иудын хан түрын түшэмэлнүүдые алаба+. 11Удаань Цэдэкииягай нюдэ тэһэлжэ, хүрэл гэнжээр гэнжэлээд, Вавилоон руу абаашаба. Тэндэ Цэдэкиия үхэн үхэтэрөө түрмэ шорондо байгаа һэн+.

Эзэнэй Һүмэ һандаргагдаа

12Вавилооной хаан Навуходоносорой арбан юһэдэхи жэлээ хан түрэеэ засаглажа байхада, табадахи һарын арбанай үдэр Вавилооной хаанай зүбшэгшэ, харуулай ахамад Набузарадаан Иерусалим руу ерэбэ+. 13Тэрэ Эзэнэй Һүмэ, хаанай ордон, Иерусалимай бүхы томо һайн гэрнүүдые дууһан шатааба+. 14Набузарадаанай сэрэгшэд Иерусалимые тойроһон хотын хэрэм ханые буталан һандаргаба+. 15Хото соо үлөөшэ зониие, урбалта хэжэ Вавилооной тала баримталагшадтай хамта хаанай харуулай дарга Набузарадаан Вавилоон руу[*] абаашаба. 16Хамагай ядуу зоной заримыень үзэмэй модоной сэсэрлигүүдтэ, таряалан дээрэ ажаллахыень орон нютагтань үлөөбэ.

17Халдейшүүд Эзэнэй Һүмэдэ байһан зэд баханануудые, табюур һууринуудые болон Зэд Далайе хэсэгүүд болгожо хухалаад, зэдыень Вавилоон абаашаба+. 18Тиихэдээ тэдэнэр тогоонуудые, удхуурнуудые, бойпуурнуудые, хабшуурнуудые, сүршэлгын аягануудые, шанагануудые болон мүргэлдэ хэрэглэгдэдэг хамаг бүхы зэд хэрэгсэлнүүдые абалсаба+. 19Хаанай харуулай дарга баһа алта, мүнгөөр хэгдэһэн бүхы юумэ: шэмхүүр, тогоон, бойпуур, сүршэлгын аяга, дэн, һаба, үргэлэй аяга, табаг – бултыень үбэршэлөө. 20Эзэнэй Һүмэ соо байха гэжэ Соломооной бүтээлгэһэн үшөө хоёр баханын, нэгэ Зэд Далайн, тэрэ Далайе үргөөд байһан арбан хоёр бухануудай болон табюур һууринуудай зэдые тооложо, шэгнэжэ барагдашагүй ехэ байгаа+. 21-22Тэдэ хоёр бахана аб адли һэн: бахана бүхэн арбан найман тохой үндэртэй, тэбэрибэл, арбан хоёр тохой үргэнтэй, досоогоо хүнды хооһон, дүрбэн хурган хэмжээнэй зузаан түмэрөөр бүтээгдэһэн бэлэй. Тэдэнэй дээрэхиие хүрэлөөр хэгдэһэн оройн толгой бүхэн табан тохой үндэртэй байба. Бахана бүхэнэй оройн толгойе тойруулжа, хүрэлөөр шэмэглэн гоёоһон сэмбэрүү модоной үрэ жэмэсүүдтэй ба тортой байгаа+. 23Хажуу таладань зуун сэмбэрүү сэсэг, тэдэнэй ерэн зургааниинь дороһоо харагдагша бэлэй.

Иудын хан түрын зон баряанда туугдаба

24Харуулай дарга Набузарадаан ахамад санаарта Сэраяае, хоёрдохи санаарта Цэпаанияае болон үүдэнэй гурбан харуулшадые олзолон абаба+. 25Тиигээд тэрэ мүн баһа хотодо байһан нэгэ сэрэгэй ноёниие, хотодо олдоһон хаанай долоон зүбшэгшэдые, орон нютагай зониие сэрэгэй албанда татадаг жанжинай бэшээшые, үшөө тэрэ хотодо олдоһон хүндэтэй жаран хүнүүдые олзолон абаба. 26Хаанай харуулай дарга Набузарадаан тэдэ олзолон абагшадаа туужа, Риблаа хотодо байһан Вавилооной хаанда асарба. 27Вавилооной хаан тэдэниие Хамаат газарай Риблаа хотодо саазалба.

Иигэжэ Иудын хан түрын улад зон түрэл нютагһаа сүлэгдөө һэн. 28Навуходоносорой сүлэлгэдэ эльгээһэн зоной тоо бүридхэл гэбэл, энэ: тэрэнэй долоодохи жэлээ хаан шэрээ эзэлжэ байхада, гурба мянга хорин гурбан,+
29арба наймадахи жэлээ хааншалхадань, найман зуун гушан хоёр, 30хорин гурбадахи жэлээ хааншалхадань, харуулай ахамад Набузарадаан долоон зуун дүшэн табан хүниие Иерусалимһаа баряанда эльгээгээ. Бүхыдөө дүрбэ мянга зургаан зуун хүн сүлэгдөө.

31•Эвиил-Мэродаах Вавилооной хаан болоходоо, тэрэл жэлээ Иудын хаан Ехонияае олзолгондо абтаһанһаа хойшо гушан долоон жэлэй үнгэрөөд байхада, арбан хоёрдохи һарын хорин табадахи үдэр тэрэниие түрмэһөө табиба+. 32Эвиил-Мэродаах Ехонияатай урин зулгыгаар хөөрэлдөөд, тэрэнэй Вавилоондо байһан сагта бусад хаашуулһаа дээгүүр һуурида һуухые захирба. 33Ехонияа түрмэдэ һуухадаа үмдэжэ байһан хуушан хубсаһаа тайлажа, шэнэ хубсаһа үмдэбэ. Тиигээд Ехонияа тэрэ үдэрһөө эхилжэ, үхэн үхэтэрөө Вавилооной хаантай хамта шэрээдэ һуужа эдеэлдэг байба. 34Тиигэжэ тэрэ наһа баратараа Вавилооной хаанһаа үдэр бүхэндэ тэдхэмжэ тэжээл ходол абажа байһан юм.

* 1:12 Һэргэг – энэ үгэ эхэ еврей хэлэн дээрээ «гүйлсэ модон» гэһэн үгэтэй адлирхуу дуулдадаг.

* 6:2 Сионой басаган – Иерусалим хото.

* 8:22 Галаад – Иордан голой саада тээ байдаг хизаар орон, эм домоороо мэдээжэ.

* 11:15 Иудын хан түрэ гү, али Иерусалим хото иигэжэ нэрлэгдэнэ ха.

* 15:11 Эхэ еврей хэлэн дээрэнь уншабал, ондоогооршье ойлгожо боломоор.

* 21:13 Эхэ еврей хэлэн дээрээ «нюруу газарай ажаһуугша» гээд бэшэгдэнхэй.

* 22:11 Шаллуум – нүгөөдэ нэрэнь Иохааз, энэ бадаг 10-дахи бадагые тайлбарилна гээд ойлгохоор: «үхэһэн хүн» гээшэнь Ёшияа хаан, «баряанда туугдан ошоһон хүн» – Иохааз.

* 23:33 Эхэ еврей хэлэн дээрэ «массаа» гэһэн үгэ хэдэн удхатай: зүгнэлгэ; хүндэ ашаан; тиимэһээ эндэ ба саашадаа үгын удхаар наадажа, Бурханай зарлиг тайлбарилагдана.

* 25:26 Иигэжэ эндэ Вавилоон нэрлэгдэнхэй.

* 28:1 Эхэ еврей хэлэн дээрээ «Ёякиимэй», алдуу гараа гээд тооломоор.

* 28:13 Эхэ еврей хэлэн дээрээ «ши» гээд бэшээтэй.

* 29:8 Эхэ еврей хэлэн дээрээ «танай» гээд бэшээтэй.

* 29:26 Эхэ еврей хэлэн дээрээ «тушаалтад» гээд бэшээтэй.

* 31:22 Эхэ еврей хэлэн дээрээ «эхэнэр хүн эрэ хүнэй хажууда» гээд бэшээтэй.

* 39:3 Зарим нэрэнүүд тушаалшье тодорхойлһон байжа магад гээд һанагдана.

* 40:5 Эхэ еврей хэлэн дээрээ «тэрэнэй үшөө ошоодүйдэ» гээд бэшээтэй.

* 41:9 Эхэ еврей хэлэн дээрээ «Гэдаалияаһаа боложо» гэһэн нэмэлтэ бии.

* 43:9 Эхэ еврей хэлэн дээрэнь ойлгомоор бэшэ, гэбэшье тротуар гээд тухайлхаар ха.

* 49:25 Эхэ еврей хэлэн дээрээ «Минии баярай хото» гээд бэшэгдэнхэй.

* 52:15 Эхэ еврей хэлэн дээрээ тон хайшаа сүлөөб гэжэ хэлэгдэнэгүй, гэбэшье Вавилоон руу гээд тухайлмаар.

+ 1:1 Нүүн 21:18, 3 Хаан 2:26

+ 1:2 4 Хаан 22:1, Ер 3:6, Ер 25:3, Цэп 1:1

+ 1:3 4 Хаан 23:36, 4 Хаан 24:18, Ер 39:2, 4 Хаан 25:8-11

+ 1:4 Иса 49:1, Гал 1:15, Иса 49:6, Хэр 9:15
+ 1:6 Гар 4:10
+ 1:8 Эзэк 2:6, Эзэк 3:11, Мт 10:28, Ер 15:20
+ 1:9 Иса 6:7, Дан 10:16, Ер 5:14
+ 1:10 Ер 18:7, Ер 31:28
+ 1:11 Ам 7:8, Ам 8:2
+ 1:13 Зах 6:6

+ 1:14 Ер 4:6, Ер 6:1, Ер 10:22, Ер 13:20, Ер 47:2, Эзэк 26:7

+ 1:15 Ер 25:9

+ 1:17 3 Хаан 18:46

+ 1:18 Иса 50:7, Ер 6:27, Ер 15:20, Эзэк 3:8-9

+ 2:2 Ер 3:4, Эзэк 16:8, Хуу 2:7

+ 2:3 Гар 19:6, Гар 28:36, Хуу 7:6, Як 1:18, Гэр 14:4

+ 2:5 Мих 6:3, 4 Хаан 17:15, Рим 1:21

+ 2:6 Хуу 8:15

+ 2:7 Хуу 8:7, Хуу 11:11, Лев 18:25, Тоо 35:33, Эзэк 36:17

+ 2:8 Ер 23:13
+ 2:9 Гар 20:5-6
+ 2:10 Иса 21:16-17

+ 2:11 Иса 37:19, Ер 16:20, Псал 105:20, Рим 1:23

+ 2:13 Псал 35:10, Ер 17:13, Ин 4:10

+ 2:15 Иса 5:29, Ер 4:7, Наум 2:11, Ер 9:11, Ер 46:19

+ 2:18 Иса 30:2, Иса 31:1, Ер 2:18, Эзэк 16:28, Эзэк 23:12

+ 2:20 Ер 30:8, Эзэк 34:27, Эзэк 6:13, Эзэк 16:15-16, Һош 4:13

+ 2:21 Иса 5:1, Псал 79:9, Мт 21:33
+ 2:22 Иоов 9:30, Эзэк 24:12
+ 2:24 Һош 8:9
+ 2:25 Хуу 32:16, Ер 3:13, Ер 18:12
+ 2:26 Ер 32:32
+ 2:27 Уд 10:10
+ 2:28 Хуу 32:37, Ер 11:12-13

+ 2:30 Иса 9:13, Ер 5:3, 3 Хаан 18:4, 2 Уг 24:21, Мт 23:37, Хэр 7:52

+ 2:32 Иса 61:10, Хуу 32:18, Иса 17:10, Ер 3:21, Һош 8:14

+ 2:33 Ер 22:20, Ер 30:14
+ 2:34 4 Хаан 21:16, 4 Хаан 24:4, Ер 19:4
+ 2:36 Иса 30:3-5
+ 3:1 Хуу 24:1-4
+ 3:2 Иса 13:20, Эзэк 16:25
+ 3:3 Хуу 28:24, Ам 4:7
+ 3:5 Псал 102:9, Гаш 3:31

+ 3:6 4 Хаан 22:1, Ер 1:2, Эзэк 6:13, Эзэк 16:15-16, Һош 4:13

+ 3:8 Хуу 24:1, Иса 50:1, 4 Хаан 17:19, Эзэк 23:11

+ 3:9 Гар 34:15
+ 3:10 Эзэк 23:4
+ 3:11 Эзэк 16:51
+ 3:12 Псал 102:9
+ 3:13 Эзэк 6:13, Эзэк 16:15-16, Һош 4:13
+ 3:15 Ер 23:4
+ 3:16 Гар 25:10

+ 3:18 Иса 11:13, Ер 50:4, Эзэк 37:19, Һош 1:11

+ 3:20 Һош 3:1
+ 3:21 Хуу 32:18, Иса 17:10, Ер 2:32
+ 3:22 Иса 57:18, Ер 30:17
+ 3:25 Эзр 9:6-7, Псал 105:6
+ 4:1 2 Уг 30:6, Ёһ 2:12
+ 4:2 Хуу 6:13, Ер 5:2, Ер 9:24
+ 4:3 Һош 10:12, Мт 13:7, Мк 4:7, Евр 6:8
+ 4:4 Хуу 10:16, Хуу 30:6, Рим 2:29, Ер 21:11
+ 4:5 Һош 5:8, Һош 8:1
+ 4:6 Ер 1:14, Эзэк 26:7
+ 4:7 Иса 5:29, Ер 2:15, Наум 2:11
+ 4:8 Иса 22:12, Ёһ 1:13
+ 4:10 Ер 14:13, Эзэк 14:9
+ 4:12 Ер 51:1, Һош 4:19, Һош 13:15
+ 4:13 Эзэк 38:9, Иса 5:28, Гаш 4:19, Авв 1:8
+ 4:14 Псал 50:4, Иса 1:16, Як 4:8
+ 4:17 4 Хаан 25:1-4
+ 4:18 Ер 2:17
+ 4:19 Иса 16:11
+ 4:20 Эзэк 7:26, Ер 10:20
+ 4:22 Хуу 32:28
+ 4:23 Эх 1:2, Иса 5:30
+ 4:24 Эзэк 38:20, Наум 1:5
+ 4:25 Ер 9:10
+ 4:26 Псал 106:34
+ 4:27 Ер 5:10
+ 4:28 Иса 24:4, Һош 4:3, Ёһ 1:10, Иса 50:3
+ 4:30 Гаш 1:19, Эзэк 23:22, Эзэк 23:40

+ 4:31 Иса 13:8, Ер 6:24, Ер 13:21, Ер 22:23, Мих 4:9-10, Иса 1:15, Гаш 1:17

+ 5:1 Иса 59:16, Эзэк 22:30, Эх 18:26
+ 5:2 Хуу 6:13, Ер 4:2
+ 5:3 Ер 2:30, Ам 4:6, Хаг 2:17
+ 5:4 Ер 8:7
+ 5:5 Ер 2:20

+ 5:6 Иса 5:29, Ер 2:15, Һош 13:7-8, Наум 2:11

+ 5:7 Хуу 32:21, 2 Уг 13:9, Гар 23:13, Нүүн 23:6

+ 5:8 Гар 20:14, Гар 20:17, Эзэк 22:11
+ 5:9 Ер 9:9
+ 5:10 Ер 4:27
+ 5:12 Иса 28:15, Ер 6:14, Ер 14:13
+ 5:13 2 Уг 36:16, Зах 1:4
+ 5:14 Ер 1:9, Гэр 11:5
+ 5:15 Авв 1:6, Хуу 28:49
+ 5:16 Псал 5:10
+ 5:17 Лев 26:16, Хуу 28:51
+ 5:19 Ер 13:22, Ер 16:10, Ер 22:8
+ 5:21 Хуу 32:6, Хуу 29:4, Иса 6:9, Мк 8:18

+ 5:22 Ер 10:7, Гэр 15:4, Эх 1:9, Иоов 38:8-11, Псал 32:7, Псал 103:9

+ 5:23 Гар 32:9, Псал 77:8
+ 5:24 Хуу 11:14
+ 5:26 Псал 63:5, Һур 1:11, Һур 12:6
+ 5:28 Иса 1:23
+ 5:29 Ер 5:9, Ер 9:9

+ 5:31 Ер 6:13, Ер 14:14, Ер 29:9, Гаш 2:14, Эзэк 13:6

+ 6:1 2 Хаан 14:2, Нэх 3:14, Ер 1:14, Эзэк 26:7

+ 6:4 Ёһ 3:9
+ 6:6 Хуу 20:19-20, Цэп 3:1
+ 6:7 Псал 54:10, Эзэк 7:23

+ 6:10 Иса 28:10, Иса 42:20, Эзэк 12:2, Ин 8:43

+ 6:11 Ер 20:9
+ 6:12 Хуу 28:30
+ 6:13 Иса 57:17, Ер 5:31, Ер 23:11, Мих 3:11
+ 6:14 Ер 23:17, Эзэк 13:10, Мих 3:5
+ 6:15 Цэп 2:1, Ер 8:10-12
+ 6:16 Ер 18:15, Мт 11:29
+ 6:17 Ер 44:16
+ 6:19 Һур 1:31

+ 6:20 3 Хаан 10:1, 2 Уг 9:1, Иса 1:13, Ам 5:21, Мал 1:10

+ 6:21 Эзэк 3:20, Эзэк 18:24
+ 6:22 Ер 1:13, Ер 50:41-43
+ 6:24 Иса 13:8, Ер 4:31, Мих 4:9-10
+ 6:25 Псал 30:14, Ер 20:3, Ер 20:10, Ер 46:5
+ 6:26 Ам 8:10, Зах 12:10, Ер 48:8
+ 6:27 Ер 9:7, Ер 1:18
+ 6:30 Иса 1:22, Иса 1:25, Эзэк 22:19-20
+ 7:2 Ер 19:14, Ер 26:2
+ 7:3 Ер 18:11, Ер 26:13
+ 7:4 Иса 48:1, Мих 3:11
+ 7:5 Ер 22:3
+ 7:7 Ер 25:5
+ 7:9 Ер 5:2, Һош 4:2
+ 7:11 Мт 21:13, Мк 11:17, Лк 19:46
+ 7:13 Һур 1:24, Иса 65:12, Иса 66:4
+ 7:15 4 Хаан 17:6, 4 Хаан 17:23

+ 7:16 Гар 32:10, Хуу 9:14, Ер 11:14, Ер 14:11

+ 7:20 2 Уг 34:25
+ 7:21 Һош 8:13
+ 7:22 1 Хаан 15:22

+ 7:23 Лев 26:12, Ер 11:4, Хуу 4:40, Хуу 5:33, Хуу 18:17

+ 7:24 Псал 80:11-12
+ 7:25 2 Уг 36:15
+ 7:26 Ер 16:12

+ 7:30 4 Хаан 21:4-5, Ер 32:34-35, Лев 15:31, 2 Уг 36:14, Эзэк 5:11

+ 7:31 Нүүн 15:8, 4 Хаан 23:10, Ер 19:2, Хуу 12:31

+ 7:33 Хуу 28:26, Иса 17:2

+ 7:34 Гэр 18:23, Лев 26:31, Ер 16:9, Ер 25:10

+ 8:2 Хуу 4:19, Эзэк 8:16, Ер 9:22, Ер 16:4, Ер 25:33

+ 8:3 Иоов 3:21, Гэр 9:6
+ 8:7 Ер 5:4
+ 8:8 Иса 10:1
+ 8:10 Хуу 28:30
+ 8:11 Эзэк 13:10, Мих 3:5
+ 8:12 Цэп 2:1, Ер 6:12-15
+ 8:13 Иса 1:30
+ 8:14 Ер 9:15, Ер 23:15, Гаш 3:15
+ 8:15 Иоов 30:26, Ер 14:19
+ 8:16 Иоов 39:20-25

+ 8:17 Тоо 21:6, Хуу 32:24, Псал 57:5-6, Экк 10:11

+ 8:19 Мих 4:9, Хуу 32:21
+ 8:21 Ер 14:17
+ 8:22 Ер 46:11
+ 9:1 Ер 13:17, Гаш 1:2, Гаш 1:16
+ 9:2 Псал 54:8

+ 9:3 Псал 63:4, Уд 2:10, Иоов 18:21, Һош 4:1, 2 Фес 1:8

+ 9:4 Ер 12:6, Мих 7:5

+ 9:7 Ер 6:27

+ 9:8 Псал 27:3, Псал 61:5, Һур 26:23, Мих 6:12

+ 9:9 Ер 5:9, Ер 5:29
+ 9:10 Ёһ 1:19-20, Ер 4:25
+ 9:11 Иса 25:2, Ер 2:15, Ер 34:22, Ер 46:19
+ 9:15 Ер 8:14, Ер 23:15, Гэр 8:11
+ 9:16 Лев 26:33, Хуу 28:64, Ер 49:37
+ 9:17 Ам 5:16
+ 9:18 Ер 14:17
+ 9:22 Ер 8:2
+ 9:23 Һур 3:5, Һур 21:30
+ 9:24 Як 1:9, 1 Кор 1:31, 2 Кор 10:17
+ 9:26 Ер 49:32, Хуу 10:16, Ер 4:4
+ 10:4 Иса 40:19-20, Иса 41:7
+ 10:5 Псал 113:12-15, Иса 46:7, Иса 41:23-24
+ 10:6 Гар 15:11, Псал 85:8
+ 10:7 Ер 5:22, Гэр 15:4
+ 10:9 3 Хаан 10:22
+ 10:11 Псал 95:5

+ 10:12 Иоов 9:8, Псал 103:2, Псал 135:5, Һур 3:19

+ 10:13 Иоов 38:22, Псал 134:7, Ер 51:16

+ 10:14 Псал 96:7, Иса 42:17, Псал 134:17, Авв 2:18-19, Рим 1:25

+ 10:16 Тоо 18:20, Псал 15:5, Хуу 32:9, Ер 51:15-19

+ 10:19 Ер 14:17, Ер 30:12
+ 10:20 Ер 4:20
+ 10:21 Эзэк 34:2, Эзэк 34:5-6
+ 10:22 Ер 1:14, Эзэк 26:7
+ 10:23 Һур 16:1, Һур 20:24, Дан 5:23
+ 10:24 Псал 6:2, Псал 37:2

+ 10:25 Ер 10:25, Гэр 16:1, Псал 13:4, Псал 78:6-7

+ 11:3 Хуу 27:26

+ 11:4 Хуу 4:20, 3 Хаан 8:51, Лев 26:12, Ер 7:22

+ 11:5 Гар 3:8, Эх 17:2, Эх 26:3
+ 11:8 Лев 26:14-45, Хуу 28:15-65
+ 11:9 Эзэк 22:25
+ 11:10 Хуу 31:16

+ 11:11 1 Хаан 8:18, Һур 1:28, Иса 1:15, Эзэк 8:18, Мих 3:4

+ 11:12 Иса 57:13, Ер 2:28
+ 11:13 Ер 2:28
+ 11:14 Ер 7:16, Ер 14:11

+ 11:15 Һур 2:14, Һур 10:23, Һур 15:21, Иса 1:11-12

+ 11:16 Псал 51:10, Рим 11:17
+ 11:17 Иса 5:2, Ер 2:21
+ 11:19 Иса 53:7

+ 11:20 1 Хаан 16:7, Ер 17:10, Ер 20:12, Гэр 2:23, Ер 15:15, Ер 20:12

+ 11:21 Иса 30:10, Ам 2:11, Мих 2:6, Нүүн 21:18, Ер 1:1

+ 12:1 Эзр 9:15, Дан 9:7, Ин 17:25, Гэр 16:5, Иоов 12:6, Иоов 21:7, Псал 72:3, Псал 91:8, Һур 24:19, Авв 1:13, Мал 3:15

+ 12:2 Иса 29:13

+ 12:3 Псал 16:3, Псал 138:1

+ 12:4 Иса 40:24, Ер 9:10, Ер 23:10, Ёһ 1:10, Рим 8:22, Ер 4:25, Һош 4:3

+ 12:6 Ер 9:4, Һур 26:25

+ 12:9 Иса 46:11, Иса 56:9, Эзэк 39:17, Гэр 19:17-18

+ 12:10 Иса 5:1-2
+ 12:13 Хуу 28:38, Мих 6:15
+ 12:14 Эзэк 25
+ 12:15 Ер 48:47, Ер 49:6
+ 12:16 Ер 4:2
+ 13:1 Гар 28:39, Лев 16:4
+ 13:13 Иса 51:17
+ 13:14 Зах 11:6

+ 13:16 Иса 5:30, Иса 8:22, Ам 8:9, Ин 11:10, Ин 12:35

+ 13:17 Ер 9:1, Зах 10:3, Зах 13:7

+ 13:18 4 Хаан 24:12, Ер 22:26, Иоов 19:9, Ер 13:18, Гаш 5:16

+ 13:20 Ер 1:14, Ер 6:22
+ 13:21 Иса 13:8, Ер 4:31, Мих 4:9-10
+ 13:22 Ер 5:19
+ 13:24 Псал 1:4, Псал 82:14
+ 13:25 Иоов 20:29
+ 13:26 Иса 47:3, Наум 3:5, Авв 2:16
+ 13:27 Ер 5:8, Иса 1:16
+ 14:2 Иса 3:25
+ 14:4 Ер 3:3, Ёһ 1:11
+ 14:7 Псал 24:11, Псал 78:9
+ 14:8 Псал 70:5, Ер 17:13
+ 14:10 Һош 8:13, Һош 9:9
+ 14:11 Ер 7:16, Ер 11:14

+ 14:12 Һур 1:28, Иса 1:15, Мих 3:4, Ер 6:20, Хуу 32:24, Ер 16:4, Ер 24:10, Ер 32:24, Эзэк 5:17, Эзэк 14:21

+ 14:13 Иса 28:15, Ер 5:12
+ 14:14 Ер 5:31, Эзэк 13:6, Мк 13:6
+ 14:15 Хуу 18:20
+ 14:16 Псал 78:3
+ 14:17 Ер 13:17, Ер 8:21
+ 14:18 Эзэк 7:15
+ 14:19 Гаш 5:22, Ер 8:15
+ 14:20 Псал 105:6, Дан 9:5, Дан 9:8
+ 14:21 Лев 26:42
+ 14:22 Лев 26:4, Эзэк 34:26, Зах 10:1
+ 15:1 Гар 32:11-14, 1 Хаан 7:10, Псал 98:6
+ 15:2 Ер 43:11, Зах 11:9, Гэр 13:10
+ 15:3 Лев 26:16-22, Гэр 6:8
+ 15:4 4 Хаан 21:3-7, 4 Хаан 21:11, Ер 34:17
+ 15:5 Иса 51:19, Наум 3:7
+ 15:9 1 Хаан 2:5, Ам 8:9
+ 15:10 Иоов 3:3, Ер 20:14, Гар 22:25
+ 15:13 Ер 17:2
+ 15:14 Ер 16:13, Хуу 32:22
+ 15:15 Ер 11:20, Псал 68:8

+ 15:16 Эзэк 3:1-3, Гэр 10:9-10, Псал 118:111, Псал 118:162

+ 15:17 Гаш 3:28
+ 15:18 Ер 30:12, Иоов 6:15
+ 15:20 Иса 50:7, Ер 1:18, Эзэк 3:8-9, Ер 1:8

+ 16:4 Ер 8:2, Ер 25:33, Ер 14:12, Эзэк 5:17, Эзэк 14:21, Хуу 28:26

+ 16:5 Эзэк 24:16

+ 16:6 Лев 19:28, Хуу 14:1

+ 16:9 Иса 24:8, Ер 7:34, Эзэк 26:13, Һош 2:11, Ам 8:10, Гэр 18:23

+ 16:10 Ер 5:19
+ 16:11 Хуу 29:24-26, Ер 22:9
+ 16:12 Ер 7:26
+ 16:13 Хуу 4:28, Хуу 28:36
+ 16:15 Ер 23:7-8
+ 16:16 Авв 1:14-15

+ 16:17 2 Уг 16:9, Псал 89:8, Һур 5:21, Ер 32:19

+ 16:18 Иса 40:2, Гэр 18:6

+ 16:19 Псал 27:7, Псал 31:3, Ер 17:17, Ам 2:4

+ 16:20 Иса 37:19, 1 Кор 8:4
+ 17:1 Иоов 19:24, Гар 27:2
+ 17:2 Хуу 16:21, Ер 15:13
+ 17:4 Хуу 32:22
+ 17:5 Псал 117:8, Псал 145:3, Иса 31:3
+ 17:6 Ер 48:6
+ 17:7 Псал 70:5
+ 17:8 Псал 1:3

+ 17:10 1 Уг 28:9, 1 Уг 29:17, Псал 25:2, Һур 17:3, Ер 32:19

+ 17:11 Псал 38:7

+ 17:13 Псал 70:5, Ер 14:18, Псал 35:10, Ер 2:13, Ин 4:10

+ 17:15 Иса 5:19
+ 17:17 Ер 16:19
+ 17:18 Псал 34:4, Псал 39:15
+ 17:21 Нэх 13:15
+ 17:22 Гар 20:8
+ 17:25 Ер 22:4
+ 17:26 Лев 7:12, 2 Уг 33:16
+ 17:27 Эзэк 20:48, Һош 8:14, Ам 2:5
+ 18:1 Зах 11:13
+ 18:3 Мт 27:9-10

+ 18:6 Иоов 10:9, Иоов 33:6, Иса 29:16, Иса 45:9, Иса 64:8, Рим 9:20-24

+ 18:7 Ер 1:10, Ер 31:28, Ер 42:10

+ 18:8 Гар 32:14, 2 Хаан 24:16, Эзэк 18:21, Ион 3:10

+ 18:10 1 Хаан 2:30
+ 18:11 Ер 36:3, Ион 3:8, Ер 7:3, Ер 26:13
+ 18:12 Ер 2:25
+ 18:15 Ер 2:31, Ер 6:16
+ 18:16 Ер 25:9, Лев 26:32
+ 18:17 Һош 13:15
+ 18:18 Ер 11:19
+ 18:20 Псал 34:12, Һур 17:13, Псал 118:85
+ 18:21 Псал 108:9-10
+ 18:22 Псал 139:6
+ 18:23 Псал 63:3, Нэх 4:5, Псал 68:28
+ 19:1 Ер 18:2
+ 19:2 Нүүн 15:8, 4 Хаан 23:10, Ер 7:31-32
+ 19:3 1 Хаан 3:11, 4 Хаан 21:12
+ 19:4 4 Хаан 21:16, 4 Хаан 24:4, Ер 2:34
+ 19:5 Лев 18:21, Хуу 12:31
+ 19:7 Хуу 28:26, Ер 7:33
+ 19:8 Цэп 2:15

+ 19:9 Лев 26:29, Хуу 28:53, Гаш 2:20, Гаш 4:10, Эзэк 5:10

+ 19:11 Псал 2:9, Иса 30:14, Ер 7:32
+ 19:13 Хуу 4:19, Ер 32:29, Цэп 1:5
+ 19:14 Ер 7:2, Ер 26:2
+ 20:2 Ер 29:26
+ 20:3 Ер 6:25
+ 20:5 4 Хаан 24:13-14
+ 20:6 Ер 14:14
+ 20:7 Эзэк 14:9, Псал 118:50, Гаш 3:14
+ 20:9 Иоов 32:20, Псал 38:3, Ер 6:11
+ 20:10 Ер 6:25, Ер 46:5
+ 20:11 Ер 1:8, Ер 23:40

+ 20:12 1 Хаан 16:7, Ер 11:20, Гэр 2:23, Ер 15:15

+ 20:13 Псал 108:30-31
+ 20:14 Иоов 3:3, Ер 15:10
+ 20:16 Эх 19:24-25
+ 20:17 Иоов 3:10-11
+ 20:18 Иоов 3:20

+ 21:1 Ер 38:1, 4 Хаан 25:18, Ер 29:25, Ер 37:3, Ер 52:24

+ 21:2 4 Хаан 25:1, Псал 104:2

+ 21:5 Эзэк 20:33

+ 21:7 Ер 37:17, Ер 39:5, Ер 52:9, Хуу 28:50, Эзэк 5:11

+ 21:8 Хуу 30:15
+ 21:9 Ер 38:2, Ер 39:18, Ер 45:5
+ 21:10 2 Уг 36:19
+ 21:11 Иса 1:17, Мих 6:8, Зах 7:9-10, Ер 4:4
+ 21:13 Ер 49:4
+ 21:14 Эзэк 20:47
+ 22:3 Иса 1:17, Ер 7:5-6, Ер 21:12
+ 22:4 Ер 17:25
+ 22:5 Ер 44:6, Ер 49:13
+ 22:7 Иса 37:24, Ер 6:6
+ 22:8 Лев 26:32, 3 Хаан 9:8, 2 Уг 7:21
+ 22:9 Хуу 29:24-26, Ер 16:11
+ 22:10 2 Уг 35:24-25
+ 22:12 4 Хаан 23:34
+ 22:13 Лев 19:13, Хуу 24:15, Авв 2:12
+ 22:15 4 Хаан 23:25, Иса 3:10
+ 22:16 Һур 31:9
+ 22:18 4 Хаан 23:36
+ 22:19 Ер 36:30
+ 22:20 Тоо 27:12, Хуу 32:49
+ 22:23 Ер 4:31

+ 22:24 Иса 49:18, Эзэк 5:11, Цэп 2:9, Рим 14:11, Эст 8:8, Дуун 8:6, Хаг 2:23, 4 Хаан 24:8-12, Ер 24:1

+ 22:26 4 Хаан 24:12, Ер 13:18
+ 22:28 Ер 48:38
+ 22:29 Иса 1:2
+ 22:30 Ер 36:30
+ 23:1 Эзэк 34:1-10, Зах 11:16-17
+ 23:3 Хуу 30:3, Ер 32:37, Эзэк 34:13
+ 23:4 Ер 3:15
+ 23:5 Һош 3:5, Эзэк 34:23
+ 23:6 Ер 32:37, Эзэк 28:26, Ер 33:14-16
+ 23:8 Ер 16:14-15
+ 23:11 Ер 6:13, Ер 7:30, Ер 32:34, Цэп 3:4
+ 23:12 Псал 34:6, Псал 72:18, Һур 4:19
+ 23:13 Ер 2:8

+ 23:14 Ер 29:23, Эзэк 13:22, Эх 18:20, Эх 19:24, Иса 1:10, Эзэк 16:46

+ 23:15 Ер 8:14, Ер 9:15, Гэр 8:11
+ 23:16 Эзэк 13:2
+ 23:17 Ер 6:14, Эзэк 13:10, Мих 3:5
+ 23:18 Иоов 15:8
+ 23:19 3 Хаан 19:11, Эзэк 1:4
+ 23:20 Ер 30:23-24
+ 23:21 Ер 5:31, Ер 14:14, Эзэк 13:6
+ 23:23 Псал 138:7-12
+ 23:24 Иса 66:1
+ 23:25 Хуу 13:1, Зах 10:2
+ 23:27 Уд 3:27
+ 23:30 Хуу 18:20, Ер 14:15, Эзэк 13:8
+ 23:32 Мих 3:5
+ 23:40 Ер 20:11

+ 24:1 Ам 8:1, Мих 7:1, 4 Хаан 24:12-15, Эзэк 17:12

+ 24:2 Ер 29:16
+ 24:6 Ер 31:28, Ер 42:10
+ 24:7 Хуу 30:6, Ер 32:39
+ 24:8 Ер 21:1
+ 24:9 Хуу 28:37
+ 24:10 Ер 14:12, Эзэк 5:17, Эзэк 14:21
+ 25:1 4 Хаан 24:1, Ер 36:1, Дан 1:1
+ 25:3 Ер 1:2, Ер 7:13, Ер 26:5
+ 25:4 2 Уг 24:19
+ 25:5 Ер 7:7
+ 25:6 Гар 20:3-4
+ 25:9 Ер 1:15, Ер 27:6, Ер 43:10, Ер 18:16
+ 25:10 Экк 12:4, Ер 7:34
+ 25:11 Ер 29:10, Дан 9:2, Зах 1:12, Зах 7:5
+ 25:13 Ер 46
+ 25:14 Ер 27:7, Ер 50:9, Ер 51:28

+ 25:15 Псал 74:8, Иса 51:17, Авд 1:16, Гэр 14:10

+ 25:16 Ер 47:6
+ 25:17 Иса 51:22, Наум 3:11
+ 25:19 Ер 46:25
+ 25:20 Эх 22:21, Иоов 1:1, Гаш 4:21, Ер 47:1
+ 25:21 Ер 48
+ 25:22 Иса 23:1, Ер 27:3, Ер 47:4
+ 25:23 Эх 22:21, Иса 21:13, Ер 49:8
+ 25:25 Ер 49:34-39
+ 25:27 Эзэк 38:21
+ 25:28 Ер 49:12
+ 25:29 1 Пёт 4:17, Эзэк 38:22
+ 25:30 Ёһ 3:16, Ам 1:2
+ 25:32 Ер 23:19, Ер 30:23
+ 25:33 Иса 66:16, Ер 8:2, Ер 16:4
+ 25:34 Ер 4:8
+ 26:1 4 Хаан 23:36
+ 26:2 Ер 7:2, Ер 19:14, Хуу 4:2, Гэр 22:18
+ 26:3 Ер 18:8, Ер 36:3, Ион 3:10
+ 26:4 Лев 26:14, Хуу 28:15
+ 26:5 Ер 25:3-4
+ 26:10 Ер 36:10

+ 26:13 Ер 7:3, Ер 18:11, Хуу 30:2-3, Ион 3:10

+ 26:14 Нүүн 9:25
+ 26:17 Хэр 5:34
+ 26:18 Мих 3:12
+ 26:19 2 Уг 32:26, Гар 32:14
+ 26:20 Нүүн 9:17, 1 Хаан 7:1
+ 26:21 4 Хаан 23:36
+ 26:22 Ер 36:12, Ер 36:25
+ 26:24 4 Хаан 22:12
+ 27:1 4 Хаан 24:18
+ 27:2 Ер 28:10
+ 27:3 Ер 25:21-22
+ 27:5 Иса 45:12, Дан 4:14

+ 27:6 Иса 44:28, Иса 45:1, Ер 25:9, Ер 43:10, Дан 2:38, Дан 4:19

+ 27:7 Ер 52:31, Ер 25:12-14
+ 27:8 Ер 28:10, Эзэк 34:27, Ер 14:20
+ 27:9 Ер 29:8
+ 27:10 Ер 5:31
+ 27:12 Ер 38:17
+ 27:13 Ер 14:12
+ 27:16 Ер 28:3
+ 27:19 4 Хаан 24:14-15
+ 27:22 4 Хаан 25:13, Эзр 1:7, Ер 29:10
+ 28:1 4 Хаан 24:18, Нүүн 9:3, Нүүн 21:17
+ 28:2 Хуу 28:48, Ер 27:8
+ 28:3 Ер 27:16
+ 28:9 Ер 6:14, Хуу 18:22
+ 28:10 Ер 27:2
+ 28:14 Ер 27:6
+ 28:15 Ер 29:31-32
+ 29:1 Эзэк 8:1
+ 29:2 4 Хаан 24:12, Ер 24:1
+ 29:7 Эзр 6:10, 1 Тим 2:1-2
+ 29:8 Ер 27:9, Ер 27:15
+ 29:9 Ер 5:31

+ 29:10 Ер 25:11-12, Дан 9:2, Зах 1:12, 2 Уг 36:22, Эзр 1:1

+ 29:12 3 Хаан 8:48, 2 Уг 6:38, Дан 9:3
+ 29:13 1 Уг 28:9, 2 Уг 15:2, Иса 55:6
+ 29:14 Хуу 4:29, Хуу 30:3
+ 29:16 Ер 24:3, Ер 24:8
+ 29:18 Ер 14:12, Ер 15:4, Ер 18:16
+ 29:19 2 Уг 24:19, Ер 25:4
+ 29:21 Ер 5:31
+ 29:22 Иса 65:15
+ 29:23 Ер 23:14
+ 29:24 4 Хаан 25:18, Ер 21:1
+ 29:26 4 Хаан 9:11, Һош 9:7, Ер 20:2
+ 29:31 Ер 28:15-16
+ 30:2 Ер 36:2, Авв 2:2, Зах 5:1

+ 30:3 Хуу 30:3, Ер 29:14, Ер 12:15, Эзэк 20:42

+ 30:6 Иса 13:8, Ёһ 2:6, Наум 2:10
+ 30:7 Ёһ 2:11, Цэп 1:14, Дан 12:1
+ 30:8 Ер 2:20, Ер 27:8, Эзэк 34:27
+ 30:9 Эзэк 23:5, Эзэк 34:23-24, Эзэк 37:24

+ 30:10 Иса 41:8, Лев 26:6, Ер 46:27, Эзэк 39:26, Мих 4:4

+ 30:11 Ер 46:27-28
+ 30:12 Ер 15:18
+ 30:16 Иса 33:1
+ 30:17 Ер 3:22, Ер 33:6, Һош 6:1
+ 30:19 Эзэк 36:10
+ 30:22 Лев 26:12
+ 30:23 3 Хаан 19:11, Эзэк 1:4
+ 30:24 Ер 23:19-20
+ 31:3 Хуу 7:8, Мал 1:2
+ 31:4 Гар 15:20
+ 31:5 Иса 65:21
+ 31:6 Иса 2:3
+ 31:8 Ер 3:18
+ 31:9 Ер 50:4, Гар 4:22, Һош 11:1, Мал 1:6
+ 31:10 Иса 40:11
+ 31:11 Гар 13:13, Лев 25:49, Иса 49:24
+ 31:12 Иса 58:11
+ 31:13 Псал 29:12
+ 31:15 Мт 2:18
+ 31:18 Гаш 5:21
+ 31:20 Гар 4:22, Һош 11:1, Мал 1:6
+ 31:22 Ер 49:4
+ 31:23 Ер 29:14, Псал 121:6

+ 31:27 Иса 49:19, Эзэк 36:11, Зах 2:4, Зах 10:8

+ 31:28 Ер 1:10, Ер 18:7, Ер 24:6, Ер 42:10
+ 31:29 Гаш 5:7, Эзэк 18:2-4
+ 31:30 Хуу 24:16
+ 31:31 Лк 22:20, 2 Кор 3:6
+ 31:32 Ер 3:14

+ 31:33 Ер 32:40, Эзэк 37:26, Хуу 6:6, Иса 51:7, Рим 2:15-16, Лев 26:12

+ 31:34 Һош 2:20, Иса 43:25, Евр 8:8-12, Евр 10:16-17

+ 31:35 Эх 1:16, Иоов 38:33, Иса 51:15
+ 31:36 Ер 33:20-26
+ 31:37 Ер 33:26, Рим 11:1
+ 31:38 Нэх 3:1, 4 Хаан 14:13
+ 31:40 Ер 7:31-32, 2 Уг 23:15, Нэх 3:28
+ 32:1 4 Хаан 24:18
+ 32:2 4 Хаан 25:1, Нэх 3:25
+ 32:5 Ер 21:10, Ер 34:3, Ер 38:3

+ 32:7 Ер 22:11, Нүүн 21:18, Ер 1:1, Лев 25:25, Тоо 27:11

+ 32:8 Лев 25:25, Тоо 27:11, Рүүт 4:4
+ 32:12 Ер 36:4, Ер 43:3, Ер 45:1
+ 32:17 Эх 18:14, Иоов 42:2, Мт 19:26
+ 32:18 Гар 20:5, Гар 34:7, Хуу 5:9
+ 32:19 2 Уг 16:9, Ер 16:17, Ер 17:10
+ 32:20 Псал 134:9
+ 32:21 Гар 6:6, Хуу 4:34
+ 32:22 Гар 3:8, Хуу 26:15
+ 32:23 Дан 9:10-14
+ 32:24 Ер 14:12, Эзэк 5:17
+ 32:26 Эх 18:14

+ 32:29 2 Уг 36:19, Ер 21:10, Ер 19:13, Цэп 1:5

+ 32:30 Ер 3:25
+ 32:32 Ер 2:26
+ 32:34 4 Хаан 21:4-5, Ер 7:30-31, Ер 23:11
+ 32:35 Лев 18:21, Хуу 18:10, Хуу 12:31
+ 32:36 Ер 21:10

+ 32:37 Хуу 30:3, Иса 11:12, Эзэк 11:17, Цэп 3:20, Ер 23:6, Эзэк 28:26

+ 32:38 Лев 26:12
+ 32:39 Эзэк 11:19
+ 32:40 Иса 55:3, Ер 31:33, Эзэк 16:60
+ 32:41 Иса 62:5, Цэп 3:17, Хуу 28:63
+ 32:42 Зах 8:15
+ 32:44 Ер 29:14
+ 33:1 Ер 32:2
+ 33:3 Иса 48:6
+ 33:4 Хуу 31:17
+ 33:6 Ер 3:22, Ер 30:17, Һош 6:1
+ 33:7 Ер 29:14
+ 33:8 Лев 16:30, Эзэк 36:25, Зах 13:1
+ 33:10 Ер 32:43
+ 33:11 Ер 7:34, Ер 16:9, Псал 105:1
+ 33:15 Һош 3:5, Эзэк 34:23
+ 33:16 Ер 32:37, Эзэк 28:26, Ер 23:5-6
+ 33:17 2 Хаан 7:16
+ 33:19 Эх 8:22
+ 33:21 Псал 88:34
+ 33:22 Эх 15:5, Эх 22:17, 3 Хаан 4:20
+ 33:25 Псал 73:17, Псал 103:19
+ 33:26 Ер 31:37, Ер 29:14
+ 34:1 4 Хаан 25:1, Ер 39:1, Ер 52:4
+ 34:2 4 Хаан 24:18, Ер 32:1, Ер 21:10
+ 34:3 Ер 32:3-5
+ 34:5 Ер 38:20, Ер 39:7, 2 Уг 16:14
+ 34:7 Нүүн 10:3, Нүүн 10:10
+ 34:9 Лев 25:39-46
+ 34:13 Гар 20:2, Лев 26:13
+ 34:14 Гар 21:2, Хуу 15:12
+ 34:17 Ер 14:12, Ер 15:4
+ 34:20 Хуу 28:26, Ер 7:33
+ 34:21 Ер 37:5, Ер 37:11
+ 34:22 Ер 37:8, Ер 4:7
+ 35:1 4 Хаан 23:36, Ер 25:1
+ 35:2 1 Уг 2:55, 1 Уг 9:26, 1 Уг 9:33
+ 35:6 4 Хаан 10:15, 4 Хаан 10:23
+ 35:11 4 Хаан 24:1, Ер 46:2
+ 35:15 Гар 20:3, Ер 18:11, Ер 25:5
+ 35:17 Иса 50:2
+ 36:1 4 Хаан 24:1, Ер 25:1, Ер 45:1
+ 36:2 Ер 30:1, Авв 2:2, Зах 5:1, Ер 1:2
+ 36:3 Эзэк 12:3, Ер 18:11, Ер 26:3, Ион 3:10
+ 36:4 Ер 32:12
+ 36:9 Эзр 8:21, 2 Уг 20:3, Ион 3:5
+ 36:10 Ер 26:10, 1 Уг 9:26, 1 Уг 9:33
+ 36:12 Ер 26:22
+ 36:22 Ам 3:15
+ 36:24 Нүүн 7:6
+ 36:26 Ер 26:20-23
+ 36:29 Ер 26:9
+ 36:30 Ер 22:30, 4 Хаан 22:19
+ 37:1 4 Хаан 24:17, Эзэк 17:13
+ 37:2 2 Уг 36:12
+ 37:3 Ер 38:1, Ер 21:1
+ 37:4 Ер 32:2
+ 37:5 Ер 34:21
+ 37:6 Гаш 4:17
+ 37:8 Ер 34:22
+ 37:13 Зах 14:10, Ер 38:19
+ 37:15 Ер 38:6
+ 37:17 Ер 21:7
+ 37:19 Ер 28:2
+ 37:21 Ер 32:2, Ер 38:9, Ер 52:6
+ 38:1 Ер 37:3, Ер 21:1
+ 38:2 Хуу 30:15, Ер 21:9
+ 38:3 Ер 32:3
+ 38:4 Ер 26:11, Ер 37:15
+ 38:5 2 Хаан 3:39
+ 38:6 Эх 37:24, Зах 9:11, Псал 68:15
+ 38:7 Ер 39:16, Хэр 8:27, Ер 37:13
+ 38:9 Ер 52:6
+ 38:17 Ер 27:12
+ 38:18 Ер 21:10
+ 38:19 Ер 37:13
+ 38:20 Ер 34:5
+ 38:22 Ер 38:6
+ 38:23 Ер 39:6
+ 38:26 Ер 37:20
• 39:1 4 Хаан 25:1-21, Ер 52:4-16
+ 39:1 Хуу 28:52
+ 39:2 Ер 1:3

+ 39:5 Нүүн 5:10, Тоо 34:11, 4 Хаан 23:33, Ер 21:7

+ 39:7 Ер 34:4-5
+ 39:8 Ер 21:10, Эзэк 16:41, Нэх 1:3
+ 39:9 Ер 40:1, Ер 52:12
+ 39:14 4 Хаан 22:12, Ер 26:24, Ер 40:5
+ 39:15 Ер 32:2, Ер 33:1
+ 39:16 Ер 38:7
+ 39:17 Ер 22:25
+ 39:18 Ер 21:9
+ 40:1 Ер 39:11, Нүүн 18:25, Ер 31:15
+ 40:2 Хуу 29:24-28
+ 40:3 Ер 44:23, Дан 9:10-12
+ 40:5 4 Хаан 22:12
+ 40:6 Нүүн 18:26
• 40:7 4 Хаан 25:22-26
+ 40:7 4 Хаан 22:12, Ер 39:14, Ер 40:5
+ 40:8 Нүүн 18:26
+ 40:13 Ер 40:8, Ер 42:1, Ер 43:2
+ 41:1 Нүүн 18:26, Ер 40:14
+ 41:2 4 Хаан 25:25
+ 41:5 Нүүн 17:7, Нүүн 18:1, 3 Хаан 16:24
+ 41:9 3 Хаан 15:16
+ 41:11 Ер 40:15
+ 41:12 2 Хаан 2:13
+ 41:15 Ер 40:14
+ 42:1 Ер 40:13
+ 42:2 1 Хаан 7:8, 1 Хаан 12:19
+ 42:5 Эх 31:50, Уд 11:10
+ 42:6 Ер 7:23
+ 42:10 Ер 24:6, Ер 31:28
+ 42:14 Ер 4:19, Ер 43:7
+ 42:16 Эзэк 11:8
+ 43:2 Ер 40:13, Ер 42:1, Ер 42:19
+ 43:3 Ер 32:12
+ 43:6 Ер 39:10, Ер 40:7, Ер 40:5
+ 43:7 Ер 2:16
+ 43:10 Иса 44:28, Иса 45:1, Ер 25:9, Ер 27:6

+ 43:11 Ер 44:13, Ер 15:2, Зах 11:9, Гэр 13:10

+ 43:12 Ер 46:25, Эзэк 30:13
+ 44:1 Ер 43:8, Ер 46:14
+ 44:3 Хуу 16:14, Ер 19:4
+ 44:4 2 Уг 36:15-16
+ 44:9 3 Хаан 11:8, 4 Хаан 11:1
+ 44:12 Ер 42:15-17
+ 44:13 Ер 43:11
+ 44:16 Ер 6:17, Ер 42:13-14
+ 44:17 Ер 19:13
+ 44:22 Эзэк 8:6, 4 Хаан 22:19
+ 44:23 Ер 40:3
+ 44:27 Ер 31:28
+ 44:28 Эзэк 6:8
+ 44:30 Ер 46:17, Эзэк 30:21

+ 45:1 Ер 32:12, 4 Хаан 24:1, Ер 36:1, Ер 36:23

+ 45:2 Ер 36:26
+ 45:5 Ер 21:9, Ер 39:18
+ 46:1 Ер 25:13

+ 46:2 Иса 19:1, Эзэк 29:1, Ёһ 3:19, 4 Хаан 23:29, 2 Уг 35:20, Ер 25:1, Ер 36:1, Ер 45:1

+ 46:5 Ер 6:25, Ер 20:10

+ 46:10 Иса 13:19, Ёһ 1:15, Цэп 1:7, Иса 1:24, Хуу 32:42, Ер 46:2

+ 46:11 Ер 8:22, Эзэк 30:21
+ 46:12 Наум 2:5
+ 46:14 Ер 2:16, Ер 44:1, Эзэк 30:13
+ 46:16 Лев 26:37
+ 46:17 Иса 30:7

+ 46:18 Ер 4:2, Уд 4:6, 3 Хаан 18:42, Ер 48:15

+ 46:19 Эзэк 29:12, Эзэк 30:23, Ер 2:15, Ер 9:11, Ер 44:1

+ 46:20 Һош 10:11
+ 46:24 Ер 1:14-15
+ 46:25 Эзэк 30:14, Наум 3:8, Ер 25:19
+ 46:26 Иса 19:22, Эзэк 29:13

+ 46:27 Иса 41:8, Ер 30:10, Лев 26:6, Эзэк 39:26, Мих 4:4

+ 46:28 Ер 30:10-11

+ 47:1 Иса 14:29, Ер 25:20, Эзэк 25:15, Ёһ 3:4, Ам 1:6, Цэп 2:4, Зах 9:5

+ 47:2 Ер 1:14, Эзэк 26:7

+ 47:4 Иса 23:1, Эзэк 26:2, Ёһ 3:4, Ам 1:9, Зах 9:4, Эх 10:14, Ам 9:7

+ 47:6 Хуу 32:41, Ер 25:16

+ 47:7 Эзэк 14:17

+ 48:1 Иса 15:1, Иса 25:10, Ер 25:21, Эзэк 25:8, Ам 2:1, Цэп 2:8, Тоо 32:3, Тоо 32:37-38

+ 48:5 Иса 15:5
+ 48:6 Ер 17:6
+ 48:7 Тоо 21:29, Ер 49:3-4
+ 48:8 Ер 6:26
+ 48:11 Цэп 1:12
+ 48:13 Иса 16:14
+ 48:15 Ер 46:18
+ 48:18 Тоо 21:30
+ 48:19 Хуу 2:35, Нүүн 13:9
+ 48:26 Ер 25:27, Ер 51:39, Иса 19:14
+ 48:27 Цэп 2:8
+ 48:28 Дуун 2:14
+ 48:29 Иса 16:6
+ 48:31 Иса 16:7-10
+ 48:32 Тоо 21:32
+ 48:34 Тоо 32:37, Иса 15:4
+ 48:37 Ер 47:5
+ 48:38 Ер 22:28
+ 48:40 Хуу 28:49, Ер 49:22, Эзэк 17:3
+ 48:41 Ер 49:22
+ 48:43 Иса 24:17-18
+ 48:44 Ам 5:19
+ 48:45 Тоо 24:17
+ 48:46 Тоо 21:28-29
+ 48:47 Ер 12:15, Ер 49:6, Ер 49:39

+ 49:1 Эзэк 21:28, Эзэк 25:1, Ам 1:13, Цэп 2:8, 3 Хаан 11:5, 3 Хаан 11:33

+ 49:2 Хуу 3:11, 2 Хаан 12:26
+ 49:3 Ер 48:2, Ер 48:6-7, Ам 1:15
+ 49:4 Ер 31:22, Ер 21:13
+ 49:6 Ер 12:15, Ер 48:47, Ер 49:39
• 49:7 Авд 1:1-9

+ 49:7 Иса 34:5, Эзэк 25:12-14, Эзэк 35, Ам 1:11-12, Авд 1:1-16, Мал 1:3-4, Эх 36:15, Иоов 2:11

+ 49:8 Эх 25:3, Ер 25:23
+ 49:12 Ер 25:28-29
+ 49:13 Ер 22:5, Ер 48:24
+ 49:16 Тоо 24:21, Авв 2:9
+ 49:17 Эзэк 35:3, Эзэк 35:7, Эзэк 35:9

+ 49:18 Эх 19:24, Хуу 29:23, Цэп 2:9, Ер 50:40

+ 49:19 Ер 12:5, Иоов 9:19, Ер 50:44-46
+ 49:20 Иса 14:24
+ 49:22 Хуу 28:49, Эзэк 17:3, Ер 48:40-41

+ 49:23 Иса 17:1, Ам 1:3, Зах 9:1, 4 Хаан 18:34

+ 49:24 Ер 48:41

+ 49:26 Ер 50:30

+ 49:27 3 Хаан 15:18, 4 Хаан 6:24, Ер 17:27, Ам 1:4

+ 49:28 Псал 119:5, Иса 21:16, Иса 60:7, Иса 11:14

+ 49:29 Иоов 15:21, Ер 6:25
+ 49:31 Уд 18:9-10, Эзэк 38:11
+ 49:32 Ер 9:26
+ 49:33 Ер 9:11

+ 49:34 4 Хаан 24:18, Эх 14:1, Иса 21:2, Эзэк 32:24, Дан 8:2, Ер 25:25

+ 49:36 Дан 7:2, Гэр 7:1
+ 49:37 Ер 9:16
+ 49:39 Ер 12:15, Ер 48:47, Ер 49:6
+ 50:1 Иса 13:1, Иса 21:1, Иса 47:1

+ 50:2 Иса 46:1, Ер 51:44, 1 Хаан 5:4, Иса 21:9

+ 50:3 Ер 1:15, Ер 51:62

+ 50:4 Иса 11:13, Ер 3:18, Эзэк 37:19, Һош 1:11, Ер 31:9, Һош 3:5

+ 50:5 Ер 32:40

+ 50:6 Псал 118:176, Иса 53:6, Зах 10:2, 1 Пёт 2:25, Эзэк 34:2

+ 50:8 Иса 48:20, Ер 51:6, Ер 51:45, Зах 2:6-7, Гэр 18:4

+ 50:9 Ер 25:12-14
+ 50:13 Ер 18:16
+ 50:14 Иса 21:2
+ 50:15 Ер 51:58, Псал 136:8, Гэр 18:6
+ 50:16 Иса 13:14

+ 50:17 Иса 53:6, Зах 10:2, 4 Хаан 17:6, 4 Хаан 25:1

+ 50:18 Иса 10:12, Иса 14:25
+ 50:19 Эзэк 34:13, Мих 7:14
+ 50:20 Иса 33:24
+ 50:21 Эзэк 23:23
+ 50:22 Ер 51:54
+ 50:23 Ер 51:20
+ 50:25 Иса 13:5
+ 50:28 Ер 51:11

+ 50:29 Иса 13:18, Эзэк 35:15, Авд 1:15, Авв 2:8

+ 50:30 Ер 49:26
+ 50:32 Ер 17:27
+ 50:33 Иса 14:17, Иса 42:22
+ 50:37 Иса 19:16, Ер 51:30, Наум 3:13
+ 50:38 Иса 44:27

+ 50:39 Иоов 30:29, Иса 13:21, Иса 34:13, Мих 1:8

+ 50:40 Эх 19:24, Хуу 29:23, Цэп 2:9, Ер 49:19

+ 50:41 Ер 1:15, Ер 6:22-24
+ 50:43 Иса 13:8, Ер 4:31, Мих 4:9-10
+ 50:44 Ер 12:5, Иоов 9:19, Ер 49:19-21
+ 50:45 Иса 14:24
+ 51:1 Ер 4:11, Һош 4:19, Һош 13:15
+ 51:4 Ер 49:26
+ 51:5 Иса 54:7
+ 51:6 Ер 50:8, Эх 19:15
+ 51:7 Гэр 14:8, Гэр 17:2, Гаш 4:21, Авв 2:15
+ 51:8 Гэр 14:8, Гэр 18:9
+ 51:11 Иса 13:17, Дан 5:31, Ер 50:28
+ 51:13 Гэр 17:1
+ 51:14 Ам 6:8
+ 51:15 Иоов 9:8, Псал 103:2
+ 51:16 Иоов 38:22, Псал 134:7, Ер 51:16
+ 51:17 Иса 42:17, Псал 134:17, Авв 2:18-19

+ 51:19 Тоо 18:20, Псал 15:5, Хуу 32:9, Ер 10:12-16

+ 51:20 Ер 50:23

+ 51:27 Ер 4:5, Һош 5:8, Һош 8:1, Эх 8:4, 4 Хаан 19:37

+ 51:28 Иса 13:17, Ер 25:14
+ 51:29 Ер 50:45
+ 51:30 Иса 19:16, Наум 3:13, Ам 1:5
+ 51:33 Иса 21:10
+ 51:34 Псал 73:13-14
+ 51:36 Иса 44:27
+ 51:37 Иса 13:20-22
+ 51:38 Наум 2:11-12
+ 51:43 Ер 50:12, Ер 50:40
+ 51:44 Иса 46:1, Ер 50:2
+ 51:45 Ер 50:8
+ 51:47 Ер 50:2
+ 51:48 Гэр 18:20
+ 51:51 Гаш 1:10
+ 51:52 Эзэк 26:15
+ 51:53 Иса 14:13
+ 51:54 Ер 50:22
+ 51:56 Иса 59:18
+ 51:58 Ер 50:15, Авв 2:13
+ 51:59 Ер 28:1
+ 51:62 Ер 50:3
+ 51:63 Гэр 18:21
• 52:1 4 Хаан 24:18, 2 Уг 36:11-21
+ 52:1 4 Хаан 23:31
+ 52:3 Эзэк 17:15
+ 52:4 Хуу 28:52

+ 52:9 Тоо 34:11, 4 Хаан 23:33, Ер 21:7, Эзэк 23:24

+ 52:10 Цэп 1:8
+ 52:11 Хуу 28:36, 4 Хаан 20:18
+ 52:12 Ер 32:1, Ер 39:9, Ер 40:1
+ 52:13 Лев 26:31, Эзэк 16:41
+ 52:14 Нэх 1:3
+ 52:17 3 Хаан 7:15-37, 2 Уг 4:1-15, Ер 27:19
+ 52:18 3 Хаан 7:45, 3 Хаан 7:50
+ 52:20 3 Хаан 7:47
+ 52:21 3 Хаан 7:15-22

+ 52:24 1 Уг 6:14, Эзр 7:1, Ер 21:1, Ер 29:25, Ер 37:3

+ 52:28 4 Хаан 24:12-14
• 52:31 4 Хаан 25:27-30
+ 52:31 4 Хаан 24:12, 4 Хаан 24:15, Ер 27:7

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=BUR

Үгэ тайлбарилгын толи

Үгэ тайлбарилгын толи

1. А

2. Б

3. В

4. Г

5. Д

6. Е

7. З

8. И

9. Л

10. М

11. Н

12. О

13. Ө

14. П

15. Р

16. С

17. Т

18. У

19. Ү

20. Ф

21. Х

22. Һ

23. Ш

24. Э

Абаралга, Абарагша

Библи соо «абаралга» гэжэ үгэ гол түлэб Бурханай ямар нэгэн хүндэ гү, али бүхы арадта туһалхые, дайсадһаа, үбшэнһөө, аюулһаа зайлуулхые элирхэйлнэ. Тиимэһээ Бурханиие Абарагша гэжэ нэрлэдэг. Абаралга гээшэ үшөө нүгэлэй даралтаһаа мултаралга, мүнхэ наһатай бололго гэһэн удхатай. Шэнэ Хэлсээн соо Иисүүс Христоос Абарагша гэжэ нэрлэгдэнэ, юундэб гэхэдэ, Тэрэнэй хэрээһэн дээрэ наһа баража, удаань амидырһан ушар нүгэлэй болон үхэлэй даралтаһаа зондо абарал үршөөһэн тэмдэг мүн. Хүн хадаа Христоосто һүзэглэһэнөөрөө энэ абаралда хүртэдэг юм.

Абраһаам

Бурхан еврей арадһаа Абрамые шэлэжэ, тэрээнтэй Хэлсээ баталаа. Юрэдөө, тэрэ Бурхантай Хэлсээ баталагша түрүүшын хүн, еврей угсаатанай аха заха болоно юм.

Түрүүшээр тэрэ Абрам гэжэ нэрэтэй байгаа, удаань Бурхан Абраһаам гэжэ нэрэ тэрээндэ үршөөгөө бэлэй. Бурхан нүүдэл байдалтай Абраһаамда «Түрэл нютагһаа гаража ошо, холын Ханаһаан орон нютаг руу нүүжэ, тэндэ байдаг боло» гэжэ захирһан, «далайн элһэн мэтэ тоо томшогүй олон үри һадаһадайшни газар дайда тэрэ болохо» гэжэ найдуулһан байна. Абраһаам Сарра һамгантаяа хамта Исаак гэжэ хүбүүтэй болохоёо ехэ удаан хүлеэгөө, олон бэрхэшээл дабажа гараа. Исаагһаа гадна Абраһаам Саррын шэбэгшэ эхэнэр Һагаарһаа Ишмаһээл гэжэ үшөө нэгэ ондоо хүбүүтэй бэлэй. Тэрэ үшөөшье бусад үхибүүдтэй байһан юм. Исаагай хүбүүн Яков Израилиин арбан хоёр обогой эхи табигша мүн. Абраһаам хадаа Бурханда түгэс үнэн сэхэ, ямаршье хүндэ ушар, хүнэй һанамжалхын аргагүй бэрхэшээлнүүдые гаталжа, Бурханай захяа заабари бүримүһэн гүйсэдхэлгын жэшээ мүн гэжэ Библи соо зураглагданхай.

Агууехэ Ирод хаан

Христоосой мүндэлхын урда тээхи 40 онһоо эхилэн 4 он хүрэтэр Палестиные зонхилһон Иудейн хаан. Ирод хаан хадаа Иисүүс Христоосой мүндэлһэнэй удаа Вифлеемэй нарай хүүгэдые хюдаха гэһэн захиралта үгэгшэ мүн.

Ада шүдхэр, муу һүлдэ

Шолмосой хүтэлбэри доро байгааша һүнэһэн. Ада шүдхэрнүүд энэ дэлхэй дээрэ эдэбхитэй ажал ябуулна, жэшээнь, хүнэй бэе руу шурган ороод, тэрэниие дууһан хүтэлбэрилжэ шадаха гээд зон тэдээнһээ айдаг байгаа. Гэбэшье Бурхан энэ оршолонгой дээдын засаг баридаг ушарһаа Бурханай хүсөөр Иисүүс зониие ада шүдхэрнүүдһээ сүлөөлдэг, мүн Өөрынгөө шабинарые ада шүдхэр үлдэн гаргаха эрхэ засагтай болгоо бэлэй.

Алба татагша

Шэнэ Хэлсээнэй үедэ Римэй хаанта гүрэнэй һан руу Палестинаһаа алба татагша гэхэ гү, али татабари суглуулагша хүн, нютаг зоной дундаһаа томилогдоһон түшэмэл. Римэй засаг баряашад түбһөө холо байдаг газарнуудта алба татахыень түрээсэлэгшэдые (хүлһөөр газар эдлэгшэдые) албалһан, тэдэнь алба татагшадаар мүнгэ зөөри суглуулдаг байгаа. Түрээсэлэгшэ Римэй һан руу эртэнһээ хэлсээтэй мүнгэ үгэхэ ёһотой һэн. Түрээсэлэгшэд болон татабари суглуулагшад баяжаха зорилготойгоор татабари дээшэнь болгожо, үлөөшыень өөһэдтөө абадаг байгаа. Тиимэһээ алба татагшадта зон ехэ дурагүй, тэдэниие үзэн ядадаг байһан, үшөө тэдэнэй Римэй эртэ урдын шажанай засагтай холбоотой байһандань бүришье дураа гутадаг һэн. Тиимэһээ «алба татагша» гэжэ үгэ «нүгэлшэн» гэжэ үгэтэй адли удхатайгаар тоологдодог байгаа. Тиибэшье Иисүүс алба татагшадта һайнаар хандадаг һэн. Тэдэнэй нэгэн Матвей, Лукагай Һайн Мэдээсэл соо Левий гээд нэрлэгдэнэ, Иисүүсэй шаби болоһон юм.

Аллилуйя

Эртэ урдын еврей хэлэн дээрэ «Бурханиие магтагты» гэһэн удхатай, шангаар үгүүлэгдэдэг үгэ. Энэ үгэ урданай еврейнүүдэй зальбарал болон дуунууд соо оло дахин дайралдадаг байһан юм.

Амгалан байдалай түлөө үргэл

Энэ үргэл хэхэдээ, зон Бурхантай үнэн сэхэ харилсаагаа тогтоохын болон Тэрээнтэй һайн болоһондоо ба харилсаагаа һэргээһэндээ баясахын түлөө үргэдэг юм. Малай үүсэлэгдэһэнэй удаа тэрэнэй хубинь үргэлэй шэрээ дээрэ шатаагдажа, нүгөө хубинь үргэл хэһэн хүндэ, тэрэнэй гэр бүлэдэ, тиихэдэ санаартадта үгтэдэг бэлэй.

Анаагшууд

Ханаһаанай орон нютагта израильшуудай ерэхын урда тээ тэндэ байгша арадуудай нэгэн мүн. Анаагшууд абарга баатарнуудай үри һадаһад байжа, аргагүй ехэ хүсэтэй, үндэр хүнүүд байһан гэжэ зураглагдана.

Араам хэлэн

Эртэ урдын еврей, нэгэ тэды хубида араб хэлэнүүдтэ түрэл хэлэн. Христоосой мүндэлһэн үе сагай урда тээхи VI зуун жэлдэ Дүтын Дурна зүгэй бүхы нютагуудта гадаада харилсаан, худалдаа наймаан гол түлэб энэ хэлэн дээрэ ябуулагдадаг байгаа. Хуушан Хэлсээнэй зарим номуудай хубинуудынь араам хэлэн дээрэ бэшээтэй.

Арбанай нэгэ хуби

Ургасын арбанай нэгэ хуби Эзэндэ үргэгдэдэг бэлэй. Бодото байдалаар абажа харабал, энэ хубиие амбаар соо хадагалдаг, санаартанай болон левидүүдэй эдеэ хоолдо шэглүүлдэг бэлэй. Зарим ушарта малые арбанай нэгэ хуби болгон үгэнгүй, энэ малай сэнгээр тэнсүү мүнгэ левидүүдтэ үгэжэ, түлэн абаха ёһотой байгаа. Шэнэ Хэлсээнэй үе сагта фарисейнүүд ургасын арбанай нэгэ хуби тухай ойлгосые үргэдхэжэ, бүхы олзо зөөриин арбанай нэгэ хуби болгон, эдеэ хоолдо амта үгэдэг ногоонһоошье хуби үгтэхэ ёһотой гэжэ хэлэдэг байгаа.

Арюудхалга

Шажанай эгээ шухала ёһололнуудай нэгэн. Хүниие уһанда шунгуулха гээшэ тэрэниие арюудхаха, Бурханда зорюулха гэһэн удхатай мүн. Шэнэ Хэлсээн соо уһаар арюудхалгын хоёр янза тухай хэлэгдэнэ. Нэн түрүүн Арюудхагша Иоанн нүгэлөө сагааруулха, Бурханай хүсэл дүүргэхэ гэһэн хүнүүдые арюудхадаг байгаа. Һүүлээрнь Иисүүс Өөрөө Иордан мүрэн соо Иоаннда арюудхуулаа, тиин Арюун Һүлдэ Бурхан тэнгэриһээ Тэрээндэ буугаа. Энэ сагһаа эхилжэ, Иисүүсэй Бурханай табисуурта боложо алба хэлгэнь эхилээ. Иисүүс Христоосой наһа бараад амидырһанай удаа уһаар арюудхалга гүнзэгы удхатай болоо: хүн урданайнгаа нүгэлтэ ажамидаралһаа арсажа, Христоостой нэгэдэн, шэнэ ажамидаралтай болохоёо амидырна. Шэнэ Хэлсээн соо «Иисүүсэй арюун байһантай адли хэрээһэ зүүлгэ» тухай далда удхатайгаар хэлэгдэхэдээ, Иисүүсэй зоболондо хүнэй хабаатайе, тиихэдэ «Һүлдөөр хэрээһэлгэ» гээшэ Арюун Һүлдын хүн дээрэ буухые хэлэнэ.

Арюудхалгын ёһолол

Бурханда үргэл хэжэ, хэһэн нүгэлэйнгөө түлөө гэмээ наманшалга, бэеэ арюудхалга. Энэ үйлэ хэрэг хадаа Бурхан болон үргэл хэжэ гуйһан хүнэй хоорондохи харилсаа һэргээдэг юм. «Гэмээ сагааруулха» гэжэ ойлгосотой тааруулан хэрэглэгдэдэг еврей үгэ «хушаха» гү, али «хушалта» гэжэ удхатай. Тиихэдэ энэ үгэ үшөө мүнгэ түлэжэ богоолто байдалһаа гү, али баряанһаа хүниие гү, али бүхы арадые сүлөөлхэ гэһэн удхатай. Иисүүс Христоосой Өөрыгөө үргэл болгон наһа бараһан ушар Тэрээндэ аргагүй ехээр һүзэглэһэн хүнүүдые нүгэл болон үхэлэй эрхэ мэдэлһээ сүлөөлһэн байна.

Арюудхаһан хилээмэн, Үргэлэй хилээмэн

Майхан һүмэ (һүүлээрнь Һүмэ) соо тусхай тахил дээрэ табигдадаг дабһагүй арбан хоёр лепёошхо. Еврей хэлэн дээрэ тэдэ лехем паним гү, али лехем хапаним гэжэ нэрэтэй, удхалбал, «Бурханай үмэнэ хилээмэн», юундэб гэхэдэ, нангин Һүмэ соо Бурхан Өөрөө оршодог, тиимэһээ хилээмэн нангин мүн. Тахил дээрээ хилээмэн дүүрэн долоон үдэр байдаг, һүүлээрнь шэнэ арбан хоёр лепёошхоор һэлгэдэг юм. Хилээмэнэй тусхай тахил дээрэһээ абтагдахадань, тэрэниие гансал санаартад эдихэ эрхэтэй байһан юм.

Арюун Һүлдэ

Руах гэжэ еврей болон пнеума гэжэ грек үгэнүүд «амисхаал, һэбшээн, һүлдэ» гэжэ адли удхатай. Бурханай Һүлдэ гээшэ амидарал үршөөдэг, ами наһа дүнгэдэг, туһалдаг, бүхы юумые бүтээдэг хүсэн гэжэ Хуушан Хэлсээн соо зураглагдана. Тэрээнһээ гадна Һүлдэ гээшэ хүниие ухаатай, талаан бэлигтэй болгодог, Бурханда һүзэглэхыень уряалдаг. Бурханай Һүлдэ хадаа тусхай алба ябуулхыень Израилиин зарга шүүгшэдые, лүндэншэд болон хаашуулые уряалдаг бэлэй. Тиихэдэ энэ Һүлдэ Библи соо Эзэнэй Һүлдэ, Арюун Һүлдэ гэжэ нэрлэгдэнэ. Эсэгэ, Хүбүүндэшье үгтэһэн Бурханай шэнжэнүүд Бурханай Һүлдэдэшье бии. Лукагай дуулгаһан Һайн Мэдээсэл соо хэлэгдэһэнэй ёһоор, Иисүүсэй эхын умай соо ами олоһониинь хүнэй хабаагүй, гансал Арюун Һүлдын оролсоһонһоо болоно. Иисүүсые арюудхалгын ёһололой үедэ Арюун Һүлдэ онсо ондоогоор тэрээн дээрэ буугаа. Тиихэдэ Иисүүсэй үгөө үгэһэнэй ёһоор, Табидахи үдэрэй һайндэрэй үедэ Бурханай Һүлдэ шабинартань бууһан байна. Бурханай Һүлдын хүсөөр хүн гээшэ шэнэ амидаралда һэргэн бодоно, Бурханай үхибүүниинь болоно. Һүлдэ болбол һүзэглэгшэ зоной Һүмэдэ мүргэхын онсо бэлиг тэдээндэ үгэнэ. Һүлдын үрэ дүн гэхэдэ, иимэ: дуран, баяр, энхэ тайбан, тэсэбэри, номгон һайхан сэдьхэл, хайрлаха сэдьхэл, этигэл, номгон абари зан болон бэеэ барилга. Тиихэдэ «Һүлдэ» гэжэ үгэ хүнэй досоохи һүлдэ, сэдьхэлэй шанар тодорхойлно. Энэ үгөөр шажанай һүлдэ амитад нэрлэгдэдэг (жэшээнь, Бурханай Эльгээмэл, ада шүдхэрнүүд). Энэ үгэ далда удхатайгаар хэрэглэгдэхэдээ, мэдэлшэн болон хэлэлгые («лүндэнэй һүлдэ»), хүнэй тэнхээгүй байдалые («үбшэн, хүсэгүйн һүлдэ») нэрлэжэ хэрэглэгдэнэ.

Аси

Римэй нэгэ хуби нютаг байһан, мүнөө үеын Бага Азиин (Турциин) газар. Энэ хуби нютагай түб хотонь Ефес (мүнөө сагай үгүүлбэреэр – Эфес) байгаа. Дэлхэйн Ази түби гэжэ нэрэ энэ хуби нютагай нэрэһээ гараһан юм. Гэбэшье эдэ хоёр нэрэ холихо хэрэггүй.

Ассиири

Мүнөөнэй Ирак гүрэнэй дэбисхэр дээрэ оршодог байһан, Нинэвээ гэжэ түб хототой хүсэ ехэтэ урданай хаанта гүрэн мүн. Христоосой мүндэлхын урда тээхи 722 ондо ассиириинхид Израилиин Хойто хаан түрэ эзэлжэ, олон израильшуудые баряанда абаһан байна. Израильшуудай хэдышье дурагүй байгаа һаань, һүүлээрнь тэдэнэй орон нютаг руу Ассиириин хаанта гүрэнэй ондоо газарнуудһаа зон асарагдажа байрлуулагдаа. Израилиин орон нютагые дайлан эзэлһэнэй удаа ерүүл зон үлэһэн израильшуудтай гэрлэжэ, холилдоһон байна. Ассиириинхид Иудын орон нютагта (Урда хаан түрэдэ) добтолон ороһон байна, зүгөөр илажа шадаагүй. Һүүлдэнь Нинэвээ хото Бурханай хэһээлтэдэ орожо, булимтарагшадаар бута һандаргаагдаһан юм.

Аха захатан, удамаршад

Анхандаа аха захатан гэжэ гэр бүлын, обогой, угай эгээ аха зониие нэрлэдэг байгаа. Һүүлээрнь еврей арадай болон зарим бүлгэмэй ударидагшадые удамаршад гээд нэрлэдэг болоо. Зарга хэрэгүүдые шиидхэхэдэнь өөртэнь туһалдаг байхын тула Моисей далан удамаршые томилоо бэлэй. Израильшуудай баряанһаа бусажа ерэһэнэй удаа удамаршадай хуулита зиндаа тусхай удхатай болоо. Мүргэлэй гэрнүүд соо долоон аха захатанай зүблэл байдаг, тэдэ мүргэлэй гэрэй даргада туһалдаг байгаа. Шэнэ Хэлсээн соо хэлэгдэһэнэй ёһоор, христиан удамаршад (пресвитернүүд) һүмэ ударидадаг байһан юм.

Ахамад санаартан

Аһарооной угай ахамад гү, али дээдэ санаартан. Һургаалай ёһоор, зарим ёһо гурим гансал тэрэ бүтээдэг байһан юм. Тодорхойлбол, жэлдээ нэгэ дахин Нангинай Нангин руу гансал тэрэ орохо эрхэтэй байгаа. Шэнэ Хэлсээнэй үедэ нүлөө ехэтэй иудей бүлэг санаартад ахамад санаартад гэжэ нэрэтэй һэн.

Аһароон

Моисейн аха, Левиин обогой хүн байгаа. Бурхан Моисейгээр дамжуулан, израильшуудта Һургаал үршөөхэдөө, Аһароониие түрүүшын санаартанаар томилһон байна. Бурхан хадаа санаартадай уялгануудые Өөрөө тодорхойлжо, гансал Аһарооной уг удам тэдэниие дүүргэжэ байха ёһотой гэжэ зарлигтаа һэн. «Мэлхицээдэгэй хэргэмээр» Иисүүс Христоосой ахамад санаартан байхань Аһарооной ахамад санаартан байһанһаа үлүү түгэс гэжэ Шэнэ Хэлсээн соо онсологдонхой.

Ашэраа

Баян ургасын һүлдэ, Ханаһаанай бурхан. Эртэ урдын сагта Дүтын Дурна зүгтэ Ашэраада һүгэдэдэг газарнуудаар энэ бурханай дүрсэ һиилэһэн модон бахананууд һуулгаатай байгаа. Ашэраа хадаа Илүү гү, али Баалай (гол бурханай) һамган ба «бүхы бурхадай эхэ» гээд зарим домогуудта зураглагдана. Финикиин Тиир ба Сидоон гэжэ түб хотонуудта тэрэ гол бурхан гээд тоологдодог бэлэй.

Баал

Израильшуудай Палестина руу ерэхэһээ урид тэндэ ажаһуугша ханаһаан арад энэ бурханда шүтэдэг байһан юм. Энэ үгын анхан удха – «ноён, эзэн».

Энэ орон нютагта үлэһэн нютагай зоной үгэдэ орожо, израильшууд Баалда шүтэхэ гэжэ оло дахин һэдээ бэлэй. Тиимэ юумэнэй болоходонь, Бурханай урдаһаа эгээ шанга гэмтэ хэрэг хэгдэбэ гэжэ тоологдодог байгаа.

Баал-Зэбүүн, Бээлзэбүүл

Шолмосой, Бурханда эсэргүүсэгшын, ада шүдхэрнүүдэй ударидагшын нэгэ нэрэ. Эртэ урдын шажантай Ханаһаан арадуудай мүргэдэг байһан Баал бурхантай энэ нэрэ холбоотой байжа магад.

Бага һамган

Эрэ хүнэй дэрэ хубаалдахын тула гэртээ оруулһан эхэнэр. Тэрэ эхэнэр өөрын эрхэтэй байгаа. Зиндаагаараа тэрэ шэбэгшэ эхэнэрһээ дээрэ, харин һамганһаань доогуур бэлэй.

Болтогой

Хуушан еврей хэлэн дээрэ «амен» гэжэ үгэ «үнэхөөр», «үнэн», «болтогой» гэһэн удхатай. Гол түлэб зальбаралай түгэсхэлдэ хэрэглэгдэдэг юм. Энэ үгын һуури «һэжэглэлтэгүй» гэһэн еврей үгын удхатай. «Амен» гэжэ үгөөр шажанай номнол гү, али зальбаралые эхилжэ гү, али түгэсэжэ болохо. Хүнэй зальбархада, «амен» гэжэ харюусаһан хүн хэлэгшын бүхы үгэнүүдые дэмжэнэб гэжэ мэдүүлнэ юм.

Буруу номнолтон

Эртэ урдын израильшууд бусад арадые буруу номнолтон гэхэ гү, али эртэ урдын шажантай зон гэжэ нэрлэдэг байгаа. Юундэб гэхэдэ, гансал еврейнүүд нэгэ Бурханда мүргэдэг, зүгөөр бусад арад олон бурхадые шүтэдэг бэлэй. Тиимэһээ эдэ буруу номнолтон үнэн сэхэ Бурханай болон Тэрэнэй шэлэһэн Израилиин арадай дайсад болоно гэжэ тэдэ тоолодог байгаа.

Бурхан

Энэ дэлхэйн нэгэдэмэл, буянта, Түгэс Хүсэтэ Бүтээгшэ болон энэ дэлхэйн Эзэн мүн. Хэндэшье, юундэшье диилдэхэгүй, Өөрынгөө буянтай ба сүлөөтэй хүсэлөө бэелүүлэн, Бурхан энэ дэлхэй дээрэ үдэр бүри үйлэ хэрэгүүдээ ябуулна. Бурханһаа ходо хүртэжэ байдаг буян хэшэгэйнгээ түлөө хүн гээшэ Өөртэнь дуратай болон шүтэжэ байхыень Тэрэ хүлеэнэ.

Бурханай алдар

Эдэ үгэнүүд Бурханай нэрэ соло болон Бурханһаа ошотоһон ялагар туяа тодорхойлно. Библи соо Бурханай алдар гээшэ Бурханда мүргэдэг газар дүүргэдэг, хүнэй хаража шадахагүй үүлэн гү, али яларһан туяа юм гээд харуулагдана. Иисүүс Христоосой ажамидаралда Бурханай алдар онсо нүлөөтэй: Иисүүсэй мүндэлһэн ушарта, Тэрэнэй хэһэн гайхамшаг хэрэгүүдтэ, хэрээһэн дээрэ Тэрэнэй наһа баралга болон амидыралгада.

Бурханай хүбүүн

Хуушан Хэлсээн соо зарим ушарнуудта Бурханай бии болгоһон, Тэрээндэ мэдэлтэй амитад (Эльгээмэлнүүд, һүлдэ) «Бурханай хүбүүд» гэжэ нэрэтэй. Тэрээнһээ гадна Израилиин арад, зарим хаашуулынь Бурханай хүбүүд гэжэ нэрэтэй. Зүгөөр Шэнэ Хэлсээнэй зохёолшод Иисүүс Христоосые Бурханай хүбүүн гэнэ. Энэ хадаа Тэрэнэй Бурханай табисууртын зиндаатай, тиихэдэ үшөө Тэрэнэй Бурхан Эсэгэһээ мүндэлһыень болон Тэрээнтэй холбоотой байһыень элирхэйлнэ. Христоосто һүзэглэдэг хүнүүд Тэрэнэй Бурхан Эсэгын хүбүүн байһандань хабаатай болоно, тиин Бурханай үхибүүд болоно.

Бурханай һүмэ, Һүмэ

Бурханда гү, али бурхадта мүргэдэг газар. Һүмэ соо зоной зальбаран мүргэдэг Бурхан тусхай аргаар тэндэ байрладаг гэжэ тоологдодог байгаа. Энэ ушарһаа һүмэ хадаа ямар нэгэ тусгаар Бурханай «гэр» гээд һанагдамаар. Библи соо «һүмэ» гэжэ үгэ хадаа Соломоон хаанай үе сагһаа эхилэн Израилиин арад түмэнэй Бурханда мүргэдэг түб болоһон Иерусалимай Һүмые тодорхойлно. Энэ толи соо «Һүмэ» гэжэ томо үзэгөөр эхилэн бэшэгдээтэй үгэ Иерусалимдахи һүмые тодорхойлно. Моисейн үе сагһаа эхилээд израильшуудай урдань Бурхандаа шүтэн мүргэдэг Майхан һүмын орондо Соломоон хаан Иерусалимда түрүүшын Һүмэ бариһан гээшэ. Христоосой мүндэлхын урда тээхи 586 ондо Соломооной Һүмые Вавилооной сэрэг һандаргажа, бүхы сэнтэй зүйлыень Вавилоон руу абаашаһан байна. Израилиин арадай Вавилооной баряанда байхада, Эзэкээл лүндэншэн Бурханһаа үзэгдэл абажа, тэрээн соогоо шэнэ Һүмэ хараа. Вавилооной баряанһаа зарим еврейнүүдэй мултаржа бусахадань, Христоосой мүндэлхын урда тээхи 520–515 онуудта Һүмэ шэнээр баригдаа бэлэй. Һүмэ шэнээр барилга Хаггай болон Захарияа лүндэншэдэй дэмжэлгэ доро ябуулагдаа. Шэнээр баригдаһан Һүмэ Христоосой мүндэлхын урдахи II зуун жэлдэ грегүүдээр бузарлагдаа һэн, гэбэшье еврейнүүд һүүлдэнь тэрэнээ һөөргэнь бусаажа абаад, шэнээр арюудхаһан байна. Һүүлээрнь Агууехэ Ирод (тэрэ Христоосой мүндэлхын урдахи 40 онһоо 4 он болотор засаг түрэ зонхилоо) Һүмые ондоо болгон, үргэдхэһэн байна. Һүмэ хадаа Израилиин бүхы ажабайдалай түб байгаа: гансал эндэ үргэл хэжэ болохо, эндэ шажанай шухала һайндэрнүүдые – Паасхын, Табин үдэрэй, Майхангуудай һайндэр – тэмдэглэхэеэ бүхы нютагуудһаа, тиихэдэ хари гүрэнүүдһээшье иудейнүүд ерэдэг һэн. Һүмын гол таһалга Нангинай Нангин гэжэ нэрэтэй, тэндэ Хэлсээнэй ханза байдаг байгаа. Тэрээн руу жэлдээ нэгэ дахин тусхай мүргэл хэхэеэ гансал ахамад санаартан орохо эрхэтэй һэн. Энэ таһалга нангин һүмэһөө томо хүшэгөөр амяарлагданхай байгаа. Тэрээн руу юрын зон орохо эрхэгүй һэн, тэдэ Һүмын газаа Бурханда мүргэдэг байгаа. Һүмын газаа байдаг галерейнүүд соо элдэб ажал хэдэг олон зон суглардаг һэн. Христоосой мүндэлһэнэй удаадахи 70 ондо Һүмэ Римэй сэрэгээр дууһан һандаргагдаад, тэрэ сагһаа хойшо һэргээн баригдаагүй. Иисүүс энээниие уридшалан мэдэжэ, зондо хэлэһэн гэхэ.

Буян хэшэг

Шэнэ Хэлсээн соохи шажанай сурталай гол ойлгосонуудай нэгэн. Ямар нэгэн хүндэ габьяагайнь түлөө Бурханай үршөөһэн бэшэ, харин Өөрын дураар үгэһэн буянта бэлэг гэһэн удхатай үгэ мүн. Энэ байдал буян хэшэгые Һургаалһаа илгана. Һургаал Бурхан болон хүнэй, зоной хоорондохи харилсаа гуримшуулна, үнэн зүб заршамаар хүн бүхэн юу үйлэдөөб, тэрээнээл абадаг. Нэгэ гү, али бүлэг зоной ажабайдалда болоһон олон ондоо ушар хэрэгүүдтэ буян хэшэг гэжэ ойлгосо хэрэглэмээр; дээдын буян хэшэг гээшэ Христоосто үнэн сэхээр шүтэһэн һүзэглэгшэдтэ үгтэһэн Бурхантай хамта мүнхэ ажамидарал мүн.

Бүреэнүүдэй һайндэр

Еврей литын долоодохи тишри һарын (ондоогоор ефаним нэрэтэй) түрүүшын үдэр тэмдэглэгдэдэг байгаа. Һайндэр намарай эхиндэ тудадаг. Энэ үдэр израильшууд өөрынгөө ажал хэрэгүүдһээ амардаг. Нангин суглаанууд болодог, тэндэ бүреэнүүдые үлеэдэг, үргэгдэхэ ёһотой үргэл үргэгдэдэг юм.

Бэлгэ отололгын ёһолол

Эрэ зоной, хүбүүдэй бэлгэ отололго. Бурханай Абраһаамда үгэһэн захяагаар еврей хүбүүн бүхэн түрэһэнэйнгөө удаа наймадахи үдэртэ бэлгэеэ отолуулдаг заншалтай һэн. Иисүүсэй үедэ тэрэл үдэртэнь үхибүүндэ нэрэ үгтэнэ. Бэлгэ отололго хадаа хүн өөрынгөө гэр бүлэтэй Бурханай арадай нэгэ хубинь болобо, Бурханай Һургаалай ёһоор ябадаг байха гэһэн Бурхан болон Абраһаамай үри һадаһадай хоорондохи Хэлсээнэй тэмдэг мүн. Бэлгэ отололго гээшэ Израилиин арадта хабаатай байһанай тэмдэг, еврейнүүд ехэнхидээ «отолуулагдаһан» гэгдэдэг, харин эртэ урдын шажантай, нэгэдэмэл Бурхангүй бусад арад – «отолуулагдаагүй» гэгдэдэг байһан юм.

Бэлгэеэ отолуулаагүй хүн

Энэ ойлгосо Библи соо хэрэглэгдэхэдээ, эртэ урдын шажантай арадта, жэшээлбэл, хүбүүдэйнь болон эрэшүүлэйнь бэлгэ отолхо ёһо гуримгүй байһан пилиштүүдтэ хабаатайгаар хэлэгдэдэг. Тиихэдэ энэ үгэ «отолуулаагүй зүрхэн», «отолуулаагүй шэхэн» г. м. үгэнүүдтэй хамта хэрэглэгдэхэдээ, Бурханда һүзэггүй хүнүүдые тодорхойлно.

Бэһээр-Шээбэ, худаг

Борооной болон хүрьһэн дорохи уһа суглуулдаг томо худаг гү, али һаба, уһа нөөсэлдэг газар. Худаг барихын тула газарта томо, гүнзэгы нүхэ малтаад, тэрэнээ шулуугаар тойруулжа табидаг, хабсагайн шулуу сабшажа, тэрээн соо һаба хэдэг байгаа. Тэрэ һабын амһарта уйтанаар хээд, хабхагаар хаадаг һэн. Гүнзэгы бэшэ худаг сооһоо уһа домбоор, харин гүнзэгы худагһаа уһа һабаар дээшэнь гаргадаг байһан юм. Худаг руу муухай юумэнэй, амитадай орохогүйн тула тэрээниие хабтагай шулуугаар хаадаг, уйтахан нүхэ орхидог байһан (тэрэ нүхэн баһа шулуугаар хаагдадаг байгаа). Борооной уһа суглуулдаг худагай уһан газарай хүрьһэн дорохи уһанда орходоо муу шанартай байгаа.

Вавилоон

Дүтын Дурна зүгэй эгээ томо хото, урданай угаа хүсэ ехэтэ хаанта гүрэнэй түб байгаа. Тэрэ хоёр томо мүрэнэй хоорондохи нюруу газарта, мүнөө үеын урда Ирагай дэбисхэр дээрэ байһан юм. Вавилоон хотодо олон ондоо бурхадта һүгэдэдэг бэлэй. Христоосой мүндэлхэһөө урда тээхи 586-дахи ондо вавилонойхид Иудын (Урда) хаан түрэдэ дайгаар орожо диилээд, Иерусалим хото ба Эзэнэй нангин Һүмэ һандаргаад, Вавилооной хаан түрэдэ байдаг болгохоор олон иудейнүүдые баряандаа абаһан байна. Шэнэ Хэлсээнэй үе сагта Вавилоон хото һандаргагданхай байгаа. «Вавилоон» гэжэ үгэ шолмосой хаанта засаг гэһэн удхатай. Эртэ урдын олон шажангуудай, мүн элдэб һальхай ябадалай түб болоһон, Иерусалимые дайгаар эзэлһэн, шэнэ асари томо хаанта гүрэнэй түб хото Римые тэрээнтэй адлидхадаг гэжэ таамагламаар.

Гал тама

Геенна гэжэ грек үгэ ге-хинном – Һинноомой хүнды гэжэ еврей үгэһөө гарбалтай, хүнды, набтар, нюруу газар гэһэн удхатай. Энэ газар Иерусалимһаа зүүн-урда зүгтэ оршодог. Урдандаа тэндэ Баалда болон Моолохто үргэл хэгдэдэг, заримдаа хүниие алан үргэдэг байһан юм. Иудын хаан Һошээ эдэ үргэлнүүдые хоридог, гэбэшье эртэ урдын шажанай ёһололнууд дахин һэргэдэг бэлэй. Дайсад Иерусалимай зониие энэ хүнды соо алаад, хүдөөлүүлэнгүй үлөөхэ гэжэ Ерэмияа лүндэншэ урид мэдэжэ хэлэһэн байна. Үнэн шударга зоной хараһаар байтар нүгэлтэнэй хэһээгдэхэ газар тухай Исай лүндэншэ хэлэхэдээ, энэ хүнды тухай хэлэһэн байжа болоо. Тэрэ хүнды нүгэлшэдые үрэбхихэ гал болон хорхойгоор дүүрэн байха. Тиимэһээ нүгэлтэниие хэһээхэ зорилготой, унтардаггүй галтай тусхай газар гэжэ энэ гал тамые тоолодог болоо, иимэл удхатайгаар энэ үгэ Шэнэ Хэлсээн соо хэрэглэгдэнэ. Эсэсэй эсэстэ бүгэдын амидырһанай ба Зарга шүүбэриин һүүлээр нүгэлтэй зон гал тама руу хаягдаха мүн.

Галаад

Махиирай хүбүүн, Мэнашшээгэй аша. Тэрээнһээ гадна Мэнашшээгэй, Гаад, Рэүбээн обогуудай эзэлдэг байһан Иорданһаа зүүлжээ хадата газар Галаад гэжэ нэрэтэй байгаа. Энэ газар хадаа Израилиин газар дайдын нэгэ хуби байһан юм.

Галилей

Гэм хэһэн зоной хорохо Кээдэш гэжэ хотые тойроод байгааша орон нютаг, Израилиин хойто зүгтэ оршодог, Иссахаар, Напталии, Зэбүлүүн болон Ашээр обогуудай угай газар. Вавилооной баряанай үе сагта тэндэ үлэгшэ еврейнүүд ондоо шажантай ерүүл зонтой, удаань араам, финики, грек ерүүл хүнүүдтэй холилдоо, тиимэһээ энэ нютагые буруу номнолтоной нютаг гэжэ тоолодог байгаа. Иисүүс Христоос газар дэлхэй дээрэхи амидаралайнгаа ехэнхи сагта Галилейдэ ажаһуужа, зониие һургажа, ехэ ном дэлгэрүүлжэ байһан гээшэ.

Гуулин далай

Һүмын хашаа соо табяатай, уһатай, гуулин томо һаба тиимэ нэрэтэй байһан юм. Санаартан тэрээн соо гар, хүлөө угаадаг бэлэй.

Гүгэл

Хомор ургамалай хатаагдаһан дабирхай, тэрээниие галдахада хоншуу утаан гарадаг. Гүгэл ехэ үнэтэй байһан юм. Гүгэлэй, занданай дабирхай урдань Майхан һүмэ соо, һүүлээрнь Иерусалимай Һүмэ соо бадаржа байдаг бэлэй. Энэ хадаа үргэлэй нэгэ янза гэжэ тоологдодог байһан байгаа. Санзайнуудай ондоо нэрэнь фимиам болоно.

Гэгээрүүлһэн гэршэлгэ, Гэршэлгэ

Бурхан Өөрынгөө хүсэл олон ондоо аргаар элирхэйлнэ, харуулна, дуулгана: тэнгэриин аянга дуугаар, мэдээ асарагшадаар, лүндэншэдөөр, хии үзэгдэлөөр, Нангин Бэшэгээр. Ииигэжэ Бурханай Өөрынгөө хүсэл нээһэн, харуулһан, дуулгаһан энэ бүхы арга Гэршэлгэ гэжэ нэрэтэй.

Гэм зэм хүлисэлгын үргэл

Бурханай гү, али ондоо хүнэй урдаһаа нүгэл хэһэн хүнэй гэм зэмыень хүлисэлгын, сагааруулхын тула хэгдэдэг үргэл мүн.

Давид

Иудын Вифлеем хотодо түрэһэн малшан, Бурханай шэлэһэн, Саулай удаа Израилиин хоёрдохи хаан, Израилиин эгээ мэдээжэ хаан мүн. Тэрэ Христоосой мүндэлхэһөө урда тээхи 1000 он багаар хаан шэрээдэ залараа, Израилиие асари томо гүрэн, Иерусалим хотые гүрэнэй түб болгоо. Давид шадамар сэрэгшэн, тиихэдэ агуу шүлэгшэн байһан, Бурханда зорюулһан дуунуудай – Хуушан Хэлсээндэхи Псаалмануудай ном зохёогшодой нэгэн юм. Давид Бурханда үнэнхэ зүрхэнһөө алба хээ, энээнииень Бурхан сэгнэжэ, шагнал болгон, гансал Давидай үри һадаһад Израилиин хаан шэрээдэ уг залгамжалан һууха гэжэ үгөө үгэһэн байна. Давидай һүүлээр хаан шэрээндэ Соломоон хүбүүниинь залараа бэлэй. Бүхы оршолон дэлхэйе үнэн сэхээр ударидаха Бурханай табисуурта (грек хэлэн дээрэ «Христоос») Давидай угһаа гараха гэжэ Израилиин лүндэншэд уридшалан хэлэһэн байдаг. Тиимэһээ Иисүүсые Давидай Хүбүүн (Үри) гэжэ нэрлэдэг.

Давидай уг удам, Давидай үри һадаһан

Иудейнүүд Бурханай табисуурта Давидай үри һадаһан байха ёһотой гэжэ үнэншэдэг байһанһаа Бурханай табисууртые (Христоосые) Давидай хүбүүн гэжэ нэрлэдэг байһан юм.

Давидай хото

Эртэ урдын Иерусалимай нэгэ хуби. Анхандаа энэ нютагта иевүүс арад ажаһуугаа, Давид хаан тэдэниие диилээд, энэ нютагта Сион хадын ташаланда хэрэм бариһан юм. Лукагай дуулгаһан Һайн Мэдээсэл соо Давидай түрэһэн Вифлеем хото Давидай хото гэжэ нэрлэгдэнэ.

Дайшалхы тэргэ, морин тэргэ

Мориндо хүллөөтэй хоёр мөөртэй тэргэ. Хүниие зөөхэдэ, мүн байлдаануудта хэрэглэдэг байгаа. Римэй хаанта засагта хото болон холын хүдөө газар холбодог һайн харгынуудай бии болоходо иимэ зөөхэ тэргэнүүд үргэнөөр хэрэглэгдэдэг болоо бэлэй. Зониие болон ашаа зөөхэ хүндэ тэргэнүүдшье бии һэн. Тэдэ ябахадаа удаан бэлэй. Тэдээнһээ түргэн хоёр мөөртэй тэргэнүүд гансал хүнүүдые зөөдэг байгаа. Тиихэдэ шуудан (почто) зөөдэг тусхай тэргэнүүд бии бэлэй.

Дүлгэ тэмдэг

Алибаа юумэ гэршэлхын, этигэл бэхижүүлхын, ерээдүйе мэдүүлхын тула Бурхан ямар нэгэ үйлэ, зүйл харуулдаг гэхэ гү, али тэмдэг үгэдэг бэлэй. Бурхан Иисүүс Христоосоор олон һүлдэ тэмдэг харуулһан байна.

Ева

Түрүүшын эхэнэр, Адаамай һамган. Еврей хэлэн дээрэ тэрэнэй нэрэ Хавва, удхань болбол амидарал. Адаам ба Евын Бурханай сэсэрлиг соо ажаһууха үедэ могой Евые идхажа, Бурханай Һургаал эбдүүлнэ. Удаань Ева Адаамыешье нүгэлдэ оруулна. Энээнэй түлөө тэдэ сэсэрлигһээ үлдүүлээ. Тэдэнэй хүбүүд гэбэл, Хаяан, Абээл, Шээт, мүн бусад нэрлэгдээгүй үхибүүд бэлэй.

Египет

Палестинын баруун-урда талада оршодог гүрэн. Тэндэ урда сагта еврейнүүд дүрбэн зуун жэлэй туршада ажамидараа, египетшүүдтэ ехээр хашуулагдажа эхилхэдэнь, Бурхан тэдэниие сүлөөдэ гаргаһан байна («Египедһээ гаралга» гэжэ ном хара).

Захяа заабари мэдэдэг хүн

Моисейгээр дамжуулан үгтэһэн Һургаалые ехэ һайнаар мэдэхэ хүн. Тэрэ Һургаал буулган бэшэдэг, тэрээниие үзэдэг, тайлбарилдаг ба ажабайдалда хэрэглэхыень заадаг, тиихэдэ Һургаал сахиха тухай арад зониие хододоо һэргылдэг бэлэй. Тиимэ хүнүүд иудей арад зон соо аргагүй хүндэтэй болон ехэ эрхэ засагтай байгаа. Тиибэшье тэдэнэй зохёоһон гуримууд болон тэдэниие сахиха журам үнэн дээрээ юрын иудейнүүдтэ хүндын хүндэ дарлалта болоһон байна. Иимэл хуули ном соо бэшэн зохёожо, тэрээнээл һайн мэдэдэг хүнүүдэй ябадал Иисүүс элирүүлэн харуулаа юм.

Зүблэл

Римэй засагай байха үедэ иудей арадай дээдын шажанай болон зарга шүүбэриин эрхэтэд байһан юм. Иерусалимай агууехэ Зүблэл далан нэгэн гэшүүнтэй байгаа: санаартад, хуулишад, фарисейнүүд болон ондоо үндэр тушаалтад. Энэ зүблэл иудей арадые римшүүдэй урда түлөөлдэг, тиихэдэ дээдэ зарга шүүбэриин үүргэ дүүргэдэг байһан юм. Шэнэ Хэлсээнэй үедэ зүблэлэй шухала тогтоолнууд Римэй засагаар баталагдадаг һэн. 23 гэшүүнтэй багашье зүблэлнүүд байһан юм. Иимэ зүблэлнүүд Иудын бүхы хотонуудта байжа, нютагай шажанай гү, али зарга шүүбэриин захиргаан байһан гээшэ.

Иерусалим

Эртэ урда сагта иевүүсшүүдэй хото Иевүүс гээд мэдээжэ бэлэй. Давид болон Соломооной засаг бариха үедэ Израилиин түб хото болоо. Энэ хото Иудын хадануудай ташалангуудта, Дабһата далайн баруун эрьеһээ 25 км зайтай газарта оршодог. Соломооной наһа бараһанай удаа тэрэ Урда хаан түрын – Иудын түб хото болоо. Христоосой мүндэлһэнэй урда тээхи 586 ондо тэрэ вавилооншуудаар дууһан һандаргагдаа. Христоосой мүндэлһэнэй урда тээхи 538 онһоо эхилэн, 445 он болотор тэрэ һэргээн бодхоогдоо. Христоосой мүндэлһэнһөө урда тээхи 332 оной һүүлээр тэрэ ёһотой грек хото болоһон, Христоосой мүндэлһэнһөө урда тээхи 63 ондо Римэй сэрэгтэ эзэлэгдэһэн байна. Иисүүс Христоос Иерусалимай һандаргагдаха тухай уридшалан хэлээ, юундэб гэхэдэ, ажаһуугшадынь Тэрэниие Бурханай табисуурта гэжэ тоогоогүй. Христоосой мүндэлһэнэй удаадахи 70 ондо иудейнүүдэй Римтэй дайлалдахада, хото дахин дууһан һандаргагдаһан, һүүлээрнь һэргээн бодхоогдоһон байна. Иоаннай бэшэһэн гэршэлгэ гэжэ ном соо ерээдүйн Тэнгэриин Иерусалим тухай – Бурханһаа эхилэн, газар тээшэ бууһан хото тухай хэлэгдэнэ. Тэрэ хото дотор Бурханай арад Бурхантай хамта хэтэ мүнхэ ажамидарха юм.

Израилиин арбан хоёр обог

Яковай (һүүлээрнь тэрэ Израиль гэжэ нэрэтэй болоо бэлэй) хүбүүд, 12 обогой эхи табигшад гэбэл, – Рэүбээн, Шимоон, Леви, Иуда, Зэбүлүүн, Иссахар, Даан, Гаад, Ашээр, Напталии, үшөө тиихэдэ Эпрааим ба Мэнашшээ. Эпрааим Мэнашшээ хоёр Яковай эгээ дуратай Иосиф хүбүүнэйнь хүбүүд байһан юм. Обог бүхэн хэдэн уг ба бүлэнүүдтэ хубаардаг байгаа. Христоосой мүндэлхэһөө урда тээхи 722 ондо Израилиин хаан түрые Ассиириин, Христоосой мүндэлхэһөө урда тээхи 586 ондо Иудын хаан түрые Вавилооной бута сохиһоной удаа ехэнхи обогууд үгы болоһон байна, зүгөөр ерээдүйдэ Израилиин бүхы арад һэргэн, анхан байһан хэмдээ орохо гэжэ лүндэншэд хэлэһэн байдаг. Сагай эсэстэ Израилиин арбан хоёр обогые зарга шүүбэридэ оруулхат гэжэ Иисүүс Христоос Өөрынгөө шабинарта үгөө үгэһэн байна. Шэнэ Иерусалимай хаалтанууд дээрэ Израилиин арбан хоёр обогой нэрэнүүд бэшэгдэхэ, хотын бартаанууд тэдэнэй нэрээр нэрлэгдэхэ юм.

Израиль

«Израиль» гэжэ нэрэ Бурхан Яковта, тэрэнэй Өөртэйнь Пэнүһээлдэ тэмсэжэ байхадань үгэһэн байна. Арбан хоёр обог болохо Яковай үри һадаһад Хуушан Хэлсээн соо Израилиин арад гэжэ нэрэтэй. Соломоон хаанай нүгшэһэнэй удаа хойно байдаг арбан обог урда зүгтэ байһан Иуда болон Бэньямиинэй обогуудһаа таһаржа, Хойто хаанта засаг гэжэ нэрэтэй хаан түрэ бии болгоһон юм. Хойто хаан түрэ өөрын хаашуултай байһан, һүүлээрнь Самари гэжэ түб хототой болоһон байгаа. Хуушан Хэлсээнэй зарим хубинуудта «Израиль» гэжэ үгэ гансал хойто обогуудтай, Хойто хаан түрэтэй холбоотой байдаг. Шэнэ Хэлсээн соо «Израиль» гэжэ үгые гол түлэб Израилиин арадта, тиихэдэ Израилиин газар дайда, Палестинада хабаатайгаар ойлгодог юм.

Иисүүс Христоос

Еврей хэлэнһээ оршуулхада машиах, тиихэдэ эртэ урдын грек хэлэн дээрэ «христоос», «юрөөлэй тоһо түрхюулһэн, юрөөгшэ» гэһэн удхатай. Эртэ урдын Израильда Бурханай алба хаахыень шэлэһэн санаартадые, лүндэншэдые, хаашуулые алба хэхыень толгойдонь оливын тоһо түрхидэг байгаа. Бурхан израильшуудта Бурханай табисууртые – Израилиин арадые абарха, газар дээрэхи бүхы арадуудые зонхилхо Хааниие эльгээхэб гэжэ лүндэншэдөөр үгөө үгэһэн байна. Иисүүсэй үе сагта ерэхэ гэжэ найдуулагдаһан Бурханай табисууртын ерэхые иудейнүүд ехэ хүлеэһэн байна. Тэрэ хариин газарай булимтарагшадһаа – римшүүдһээ тэдэниие сүлөөлхэ, тиин Израилиин нэрэ соло һэргээхэ гэжэ тэдэ найдаа. Сүлөөлэгшэ, Бурханай табисуурта, Иисүүс Христоос энээнһээ гадна үшөө ехэ юумэ хээ. Тэрэ бүхы хүн зониие үхэлэй болон нүгэлэй баряанһаа сүлөөлөө, Тэрээгээр Бурхан хүнүүдтэй шэнэ, мүнхэ хэлсээ баталаа.

Инжир, боди модон

Палестинада элбэгээр ургадаг, жэмэстэй һаглагар модон. Тэрэнэй жэмэс (инжир) аргагүй амтатай, эдеэтэй, тиимэһээ тэрэ модон амгалан болон баян ажамидаралай һүлдэ тэмдэг болодог байгаа. Мүн энэ модон Израилиин арадай һүлдэ тэмдэг байһан юм.

Иордан

Хэннээрэдэй нуур болон Дабһата далай холбоһон мүрэн. Тэрэ Палестинын зүүн зүгэй хилээр урдадаг байгаа. Ханаһаан орохынгоо урда тээ израильшууд энэ голые гаталһан байна. Шэнэ Хэлсээн соо Арюудхагша Иоанн тэрээндэ ерэһэн зониие, тиихэдэ Иисүүс Христоосые Иорданда арюудхаһан бэлэй.

Ирод Агрииппа I

Агууехэ Иродой аша, Христоосой мүндэлһэнэй удаадахи 41-44 онуудта Палестиные зонхилон һуугаа, христиан шажантаниие шэрүүнээр мүрдэдэг байгаа.

Ирод Агрииппа II

Ирод Агрииппа I гэжэ хүнэй хүбүүн, тэрэнэй урда Христоосой шаби Павел үгэ хэлэһэн бэлэй. Христоосой мүндэл һэнэй хойно 70 он хүрэтэр Палестинын элдэб хуби нютагуудые зонхилон байгаа, удаань Рим руу ошоо һэн.

Ирод Антипа

Агууехэ Ирод хаанай хүбүүн. Христоосой мүндэлхын урда тээхи 4-дэхи онһоо эхилэн, Христоосой мүндэлһэнэй удаадахи 39-дэхи он хүрэтэр Галилейн орон нютагые зонхилһон юм. Хуули бусаар гэрлэһэнэйнь түлөө тэрэниие Иоанн Арюудхагша гэмнэһэн, тиихэдэнь Ирод Антипа Иоанн Арюудхагшые усадхаха тухай захиралта үгөө бэлэй. Понтий Пилат Иисүүс Христоосые шүүхэ үедээ Иисүүсые үнинэй хараха гэһэн, гайхамшагта үйлэ хэрэгүүдэйнь гэршэ болохоёо һанаһан Ирод Антипада тэрэниие эльгээгээ, харин Иисүүс тэрээнтэй хөөрэлдэхэеэ арсаа, тиихэдэнь Ирод Антипа тэрэниие доромжолоод, һөөргэнь эльгээгээ һэн.

Ирод Архелай

Агууехэ Иродой ууган хүбүүн. Тэрээндэ эсэгэнь хан түрэ дамжуулхаб гэжэ найдуулһан юм, гэбэшье эсэгынь наһа барахада, Римэй император Август Архелайе хаан болгохоёо арсажа, «арадай удамарша» гэжэ нэрэ зэргэ олгуулһан, Самаари, Иудын хан түрэ ба Идумей нютаг үгэһэн байна. Ирод Архелай хадаа иудейнүүдые болон самарянуудые угаа хэрзэгыгээр даран зонхилоо.

Иуда

1. Яковай 12 хүбүүдэй нэгэн ба Иудын обогой эхи заха табигша. Тэрэнэй уг изагууртан иудейнүүд гэжэ нэрэтэй болоо. Израилиин агууехэ хаан Давид болон тэрэнэй хүбүүн Соломоон Иудын обогой бэлэй. Соломоон хаанай наһа бараһанай удаа хойто зүгтэхи обогуудай урда зүгэй (Иуда болон Бэньямиинэй) обогуудһаа таһараад байхада, тэрэ хоёр обог Урда хаан түрэ – Иудын хан түрэ бии болгоһон юм. Урда хаан түрэдэ Давидай үри һадаһад болохо хаашуул байһан, харин түб хотонь анханайхяараал Иерусалим бэлэй. Шэнэ Хэлсээнэй үе сагта «иудейнүүд» гэһэн үгөөр бүхы еврейнүүдые нэрлэдэг болоо. Иисүүс Христоосшье Иудын обогой байгаа. Тэрэ Давид хаандал адли Иудын Вифлеем хотодо түрэһэн байна.

2. Библи уншахада, олон ондоо зон Иуда гэжэ нэрэтэй байгаа гэжэ ойлгонобди. Тодорхойлбол, Иуда Искариот – Христоосто урбаһан шабинь.

Иудейнүүд, еврейнүүд

Иудей. Энэ үгэ Яковай хүбүүн Иудын обогто хабаатай хүнүүдэй нэрэ мүн. Христоосой мүндэлхэһөө урда тээхи 586 ондо Урда хаан түрэ Иуда Вавилоондо эзэлэгдээд, арад зониинь баряанда абтаа. Баряанда байһан үедэ, мүн һүүлээрнь «иудей» гэжэ үгөөр Иудын хаан түрын арадые болон Израилиин ямаршье обогой хүнүүдые нэрлэдэг болоо. Шэнэ Хэлсээнэй үе сагта «иудейнүүд» гэһэн үгөөр бүхы еврейнүүдые нэрлэдэг байгаа. Һайн Мэдээсэл соо «иудей» гэжэ үгөөр үшөө еврей арадай ударидагшадые нэрлэдэг байһан юм.

Левидүүд

Яковай гурбадахи хүбүүн Левиин үри һадаһад. Моисейн үе сагта Бурхан Левиин обогһоо гараһан Аһарооной үри һадаһадые Өөрынь санаартан болгохоор шэлэһэн байна. Левиин бусад ондоо уг удам (ехэнхидээ тэдэниие левидүүд гэдэг) Майхан һүмэ соо хүдэлжэ, санаартадта туһалха ёһотой байгаа. Израилиин обогууд сооһоо эдлэхэ газаргүй ганса энэ обог байһан, юундэб гэхэдэ, тэдэнэй ажал хадаа нэн түрүүн Майхан һүмэ, һүүлээрнь Һүмэ соо алба хэхэ ажал байгаа. Ондоо обогой еврейнүүд энэ ажал хэхэ эрхэгүй. Тэрээнһээ гадна левидүүд Һургаалай номуудые үзэдэг, зондо багшалдаг байһан юм. Левидүүдтэ газарай орондо Израилиин ондоо обогуудай газар дээрэхи хото болон таряалангууд үгтэнхэй байгаа.

Ливаан

Аршаантай уһаараа, хушатай ойгоороо мэдээжэ болоһон хойто Палестинадахи хадын шэлэ (мүнөө үедэхи Ливаан гүрэн). Энэ хадаа Сириин эгээ үндэр (далайн хэмһээ дээгүүр 3000 метрһээ үлүү үндэртэй) хаданууд, тэдэ Дундада далайн эрьедэхи Тиирһээ Арваада хүрэтэр 170 модоной зайда үргэлжэлнэ. Соломоон хаан өөрынгөө хэрэм болон Һүмэ Ливаанай хуша болон бусад модоор бариһан бэлэй.

Лүндэншэн

Бурханай хүсэл зондо дуулгахын, Гэршэлгыень хүнүүдтэ дамжуулхын тула Бурханай түлөөлһэн хүн. Арюун Һүлдын нүлөө доро лүндэншэд ерээдүйн үйлэ хэрэгүүд тухай хэлэдэг, хүнүүдые нүгэлөө наманшалан, Бурханда һүзэгтэй болгохын тула Бурханай захяа хүргэгшэ ба һургагша болодог байһан юм. Элии шэнги түрүүшын лүндэншэд (эртэ урдын сагта тэдэниие уридшалан мэдэдэг хүнүүд гэдэг байһан) онгондо орохо аргатай, гайхалтай үйлэ хэрэгүүдые хэдэг байгаа. Самуил лүндэншэн зарга шүүгшэшье байгаа. Ерэмияа ба Эзэкээл гэдэг һүүлэй лүндэншэд Бурханһаа мэдээсэл ехэнхидээ хии үзэгдэл болон зүүдэн соогоо хараад, һүүлээрнь Бурханай эльгээһые хүнүүдтэ дамжуулдаг байһан юм. Лүндэншэд оршолон дэлхэйдэ Бурханай табисууртын заларан ерэхэ тухай хэлэдэг байгаа. Самуил, Натаан, Элии, Элишаа гэхэ мэтэ лүндэншэд тухай Хуушан Хэлсээнэй номууд соо хэлэгдэнэ. Исай гү, али Амоос лүндэншэд өөһэдынгөө лүндэн тухай бэшэгүүдые орхиһон байна; Хуушан Хэлсээнэй эдэ номууд тэдэнэй нэрэтэй. Шэнэ Хэлсээнэйшье үедэ лүндэншэд байһан юм.

Майхан һүмэ, Гэршэлгын майхан

Нүүдэл байдалтай арадта тааруу, хуряагдадаг, тойроод хорёотой, томо майхантай адли түхэлтэй нангин һүмэ. Газаань үргэлэй шэрээ, Гуулин далай байдаг байгаа, тэрэ үшөө Суглаанай майхан гэжэ нэрлэгдэдэг. Майхан һүмэ хадаа санаартадай туһаар израильшуудай Бурхантай уулзадаг газар байһан юм. Майхан һүмэ дотор хоёр таһалга байгаа: нангин һүмэ, Нангинай нангин. Нангин һүмэ соо шэрээ табяатай, тэрээн дээрэ хилээмэн болон үргэл хэхэдэ хэрэгтэй зүйлнүүд, тиихэдэ дэн болон санзай бадаруулха тахил табяатай байдаг байгаа. Бурханай зарлигаар израильшууд Майхан һүмэ бүтээгээд, сүл губяар ябахадаа абаад ябадаг байгаа. Майхан һүмэ соо Хэлсээнэй ханза хадагалаатай һэн. Юрэнхы дээрээ Майхан һүмэ гээшэ Израилиин газарта байһан Бурханай гэр мүн. Майхан һүмэ соо израильшууд Бурханда мүргэдэг, тэндэ үдэр бүхэндэ, Соломооной Иерусалимда Һүмэ баритарнь, үргэл хэдэг байгаа. Юрын израильшууд Майхан һүмын газаа суглардаг байһан, харин нангин һүмэ руу гансал санаартад орохо эрхэтэй байгаа; тиихэдэ Нангинай нангин руу жэлдээ нэгэ дахин ганса ахамад санаартан ородог һэн. Майхан һүмэ соо Бурхан тусхай аргаар оршоно гэжэ израильшууд этигэдэг байгаа. Соломооной үе сагта Майхан һүмэ зөөгдэдэггүй, Иерусалимдал байдаг һэн. Һүүлээрнь тэрэниие шулуун болон модоор баригдаһан Һүмэ һэлгээ юм.

Майхангуудай һайндэр

Иудей арадай һайндэр. Һайндэрэй болоходо, израильшууд өөрынгөө гэр орхижо, ургаса хуряаха үедэ таряалан дээрэ табигдадаг, мүшэрнүүдээр хэгдэһэн балгаан, майханууд соо долоон хоног байжа, хэрэгтэй үргэлнүүдээ үргэдэг байһан юм. Еврей литын долоодохи тишри һарын (ондоо нэрэнь ефаним), Арюудхалгын үдэрэй һүүлдэ 15-һаа 21 болотор тэмдэглэгдэдэг байһан гээшэ. Тус һайндэр орооһо хадаһанай болон жэмэс суглуулһанай удаа, үзэмэй жэмэс суглуулхын үедэ, намарай бороогой урда тээ үнгэргэгдэдэг, тиимэһээ «Үрэ жэмэс хуряалгын һайндэр» гү, али «Шэниисын түрүүшын ургасын һайндэр» гэгдэдэдэг. Египедһээ Ханаһаан хүрэтэр сүл губяар ябаһанаа, майхангууд соо байһанаа израильшууд Һайндэрэй долоон хоногой туршада дурсан һанадаг юм. Тиихэдэ израильшууд Бурхандаа ургасын түлөө баяраа мэдүүлдэг байгаа. Энэ һайндэрэй еврей нэрэ – Суккот.

Малхи-Цээдэк

Шалээмэй хаан ба санаартан. Абраһаам дайнай олзоһоо арбанай нэгэ хубиие тэрээндэ дамжуулан үгөө бэлэй, удаань Малхи-Цээдэк Абраһаамые үреэһэн юм. Христоосой ахамад санаартан байгааша хэргэмынь Малхи-Цээдэгэй ахамад санаартан байһантай адляар Еврейнүүдтэ бэшэһэн Хандалга соо зэргэсүүлэгдэнэ.

Масаг

Библи соо энэ үгэ хадаа шажан мүргэлэй, хубиин гү, али бүхы бүлгэмэй ажабайдалтай холбоотой шалтагаанһаа нэгэ хэды сагай туршада (ехэнхидээ нэгэ үдэр) юушье эдингүй, заримдаа юушье уунгүй байха үдэр гэһэн удхатай. Масаглахын гол зорилго хадаа номгоролоо гү, али гашуудалтай юумэнэй болоходо ехэ уйдхараа Бурханай урда харуулха, али туршалтын болоходо, нүгэл арилгаха тухай Бурханһаа туһа эрихэ гээшэ болоно. Үнэн масаглалга бол үнэн сэхые, хүнүүдэй хоорондохи харилсаа һайжаруулха, туһалха сэдьхэлтэй болгон һэргээхэ ёһотой гэжэ лүндэншэд һануулдаг байгаа. Зарим үдэрнүүдтэ, жэшээнь, жэл бүриин Арюудхалгын үдэртэ, бүхы иудейнүүд нүгэлыень арилгаха тухай Бурханиие гуйхадаа, масаг бариха ёһотой байгаа. Зарим иудейнүүд, нэн түрүүн фарисейнүүд, үшөө нэмэлтэ масаг сахидаг бэлэй. Тиихэдэ һүзэглэгшэдэй бүлгэмшье хэрэгтэй болоо һаань, али нэгэн ушараар масаг бариха аргатай байгаа юм.

Мидиин улас

Мидиин улас – һүрөөтэй хаанта гүрэн, мүнөө үеын Иранай баруун хойто талада оршодог байгаа. Христоосой түрэхын урда тээхи 612 ондо мидүүд Ассириин түб хото Нинэвээе һандаргаа. Тэрээнэй һүүлээр мидүүд перснүүдтэй сугтаа Персиин хаанта гүрэнэй засаг баригшад болоһон байна, тиимэһээ гүрэнэй хуулинууд «мидүүд болон перснүүдэй хуулинууд» гэжэ нэрэтэй байһан юм. Христоосой мүндэлхын урда тээхи 330 ондо Александр Македонский Мидиие дайлан абаа. Мидүүд тэрэнэй һүүлээр Сиритэй нэгэдээ, саашадаа Паарфиин засаг доро ороо.

Моисей

Левиин обогһоо Бурханай шэлэжэ абаһан хүн. Тэрэ израильшуудые Египедтэхи богоолто байдалһаа гаргаһан юм. Моисей сүл губяар ябажа байха үедөө тэдэнэй ударидагша болон лүндэншэ байгаа. Тэрэ израильшуудай сахиха ёһотой, Бурханһаа үгтэһэн Һургаал тэдээндэ дамжуулаа. Моисейн номууд гү, али Һургаал (Тора) гэжэ нэрлэгдэһэн Библиин түрүүшын табан ном соо Һургаалай гол ёһонууд тухай хэлэгдэнэ. Моисей Жаргалай орон – Ханаһаан руу орожо шадангүй наһа бараа, гэбэшье тэрэ газараа холоһоо хараһан байна. Моисей болбол иудейнүүдтэ угаа үндэр нэрэ солото Израилиин лүндэншэн болон һүзэг шажанай багша болоно.

Моолох

Аммоонуудай гол бурхан, үшөө Милх гэжэ нэрэтэй. Моолохто шүтэхэдөө хүнүүд үргэл хэдэг байгаа, зарим ушарта өөһэдынгөө үхибүүдые үргэл болгодог һэн. Бурханай хэдышье хатуугаар хориходонь, израильшууд Моолохто Иерусалимай хажуудахи Һинноомой хүндыдэ үхибүүдээр үргэл хэдэг байһан юм.

Моһааб

Лоот болон Лоодой ехэ басаганай хүбүүн бэлэй. Моһаабай үри һадаһад моһааб арад гэжэ нэрэтэй, Дабһата далайһаа зүүлжээ, үндэр, үрэжэлтэ Моһааб гэжэ орон нютагта ажаһуудаг байгаа. Моһааб арадай гол бурханиинь Хамоос бэлэй. Тэрээнһээ гадна тэдэ Бааһал-Пэһоорто һүзэглэдэг байгаа, тэрэнь, моһаабшуудай һанаһаар, хадын оройнуудта байрладаг. Моһааб хэлэн еврей хэлэндэ дүтэрхы һэн. Моһаабшууд Израилиин дайсад байһан, Израилиин лүндэншэд тэдэниие ходо шүүмжэлдэг байгаа.

Мүргэлэй гэр

Сугтаа зальбархын, Нангин Бэшэг номуудые уншахын болон шажанай ёһо гурим үзэхын тула үнгэргэгдэдэг иудейнүүдэй суглаан; тиимэ суглаа хэдэг гэр. Мүргэлэй гэрнүүд хадаа иудейнүүдэй Вавилооной баряанда байхадань бии боложо эхилһэн, һүүлээрнь тэдэнэй нютагтаа бусаад байхадань, хаа-хаанагүй тараһан байна. Мүргэлэй гэр соохи суглаанай үедэ юрын хабаадагша хүн Нангин Бэшэгэй хуби уншаха аргатай, һүүлээрнь суглараад байһан хүнүүдтэ уншаһанаа тодорхойлхо гү, али һургаал хэлэхэ аргатай байгаа. Һүмэдэ орходоо мүргэлэй гэр соо үргэл үргэгдэдэггүй һэн. Иудейнүүдэй ажаһуудаг ямаршье хотодо нэгэшье һаа, мүргэлэй гэр заатагүй байһан гээшэ.

Мүргэл, зальбарал

Бурханда һайниие хүргэжэ (магтаал үргэжэ) гү, али гуйжа (гуйлта хэлэжэ) хандалга. Хуушан Хэлсээн болон Шэнэ Хэлсээн болбол хоёр янзын зальбаралтай: хубиин, ганса нэгэ хүнэй Бурханда өөрынгөө үгөөр хандажа, Тэрээндээ һайниие хэлэжэ магтаһан гү, али туһа эрижэ гуйһан зальбарал; бүлгэмэй, тусхай газарта (Һүмэ гү, али мүргэлэй гэр соо) заншалта, бултанай мэдэхэ аргаар хэгдэһэн мүргэл. Зүгөөр ном дахажа уншаһан мүргэлдэ орходоо ехэнхидээ өөрынгөө үгөөр хэлэгдэһэн зальбарал Библи соо дайралдадаг. Зальбаралнуудые согсолһон тусхай ном бии, Псаалманууд гэжэ нэрэтэй. Хүнэй хубидаа болон бүхы бүлгэмэй уншалгада хэрэглэгдэдэг олон ондоо зальбаралнууд тэрээн соо байдаг.

Нангин Бэшэг

Шэнэ Хэлсээн соо Хуушан Хэлсээнэй номуудые иигэжэ нэрлэдэг. Шэнэ Хэлсээнэй бэшэгдээд байхада, христиан шажантан тэрээндэ Нангин Бэшэг гэжэ ойлгосо оруулһан юм.

Нангин Һүмэ, Нангинай нангин, Хамагай нангин

Алтан дэн, үргэлэй алтан шэрээ, арюудхагдаһан хилээмэнэй байдаг Майхан һүмэ, һүүлээрнь Һүмэ соохи таһалга. Майхан һүмын, һүүлээрнь Һүмын эгээ нангин сэнтэй хуби соо Хэлсээнэй ханза оршодог байгаа. Энэ газар хадаа Нангинай нангин гэжэ нэрэтэй байһан юм. Нангинай нангин газар Нангин Һүмэһөө хүшэгөөр илгаатай байгаа. Һургаалай ёһоор, санаартан Нангин Һүмэ руу үглөөгүүр болон үдэшэ үргэлэй шэрээ дээрэ занданай дабирхай, гүгэл бадараахаяа ородог байгаа. Нангин һүмэ руу гансал санаартан орохо эрхэтэй һэн. Энэ удхаараа нангин һүмэ Бурханай байдаг газар гэжэ тоологдодог байгаа. Нангинай нангин һүмэ болбол Бурханай оршодог тэнгэриин Һүмэтэй адли зураглан табигданхай юм гэжэ һүзэг этигэл бии һэн. Тодорхойлбол, Еврейнүүдтэ бэшэһэн хандалга соо Иисүүс Христоос Өөрыгөө үргэл болгоходоо, һүзэгтэйшүүлые тэнгэриин нангин һүмэ руу оруулаа гэжэ хэлэгдэһэн юм. Соломооной бариһан Һүмэ соо Нангинай нангин газарта херүүбүүдэй дүрсэнүүд байдаг байгаа. Һургаалай ёһоор, гансал ахамад санаартан Нангинай нангин руу орохо эрхэтэй һэн, тиихэдээ жэлдээ нэгэл дахин, Арюудхалгын үдэртэ бүхы арадай нүгэл наманшалхаяа ородог байгаа.

Нангин, гэгээн

Библи соо «нангин мэдэрэлэй, шүтөөнэй» гэжэ үгэ «илгаатай, юрын юумэнһээ тад ондоо, энэ дэлхэйдэ хабаатай бэшэ, тиимэһээ өйронь хүрэшэгүй юумэн» гэһэн удхатай. Энэ нэн түрүүн Бурханда хабаатай. Хуушан Хэлсээн соо энэ үгэ гансал Бурханай зүйлнүүдтэ хабаатайгаар хэрэглэгдэнэ: Майхан һүмэдэ, Һүмэдэ, мүргэлдэ хэрэглэгдэхэ юумэнүүдтэ. Хүнүүд тухай хэлэхэ болоо һаа, «нангин мэдэрэлэй, шүтөөнэй» гэжэ үгөөр Бурханда һүзэгтэй, шүтэдэг хүнүүдые нэрлэдэг (Хуушан Хэлсээн соо Израилиин арадые, Шэнэ Хэлсээн соо Һүмые). Хүнүүдшье, юумэншье Нангинда ойро хүрэжэ арюудхагдаха аргатай. Тиин тэдэ бузартай юумэндэ хүрөөгүй, харилсаагүй байбал, нангин зандаа үлэхэ. Бузартаһан хүнүүд, зүйлнүүд Бурханда мүргэхын гү, али мүргэлдэ хэрэглэгдэхын урда арюудхалгын ёһо гурим гараха болоно.

Нинэвээ

Израильшуудай дайсан байгаа, һүр жабхаланта, хайрагүй шэрүүн Асиириин хаанта засагай түб хото. Энэ хото руу Бурхан Иона лүндэншые эльгээһэн юм: нүгэлдэ орошоһон арадта гэмээ наманшалаагүй һаа, усадхагдахат гэжэ тэрэ мэдүүлхэ ёһотой байгаа. Ионын лүндэн табиһанай удаа Нинэвээгэй арад гэмээ наманшалаа, Бурхан тэдэниие хайрлаа. Һүүлээрнь олон жэл үнгэрһэнэй удаа, Христоосой мүндэлхын урда тээхи ондо маадайшууд энэ хото дайгаар абажа, һандаргаһан байна.

Номшо хүн, Хуули заадаг багша

Библиин ондо ондоо номуудые болон хуйламал бэшэг соохи Һургаал (Тора) буулган бэшэдэг, тиихэдэ тэдэниие тайлбарилдаг хүн. Эзраагай үе сагһаа эхилжэ, бэшээшэд хадаа Иудын хаан түрэ соо тусхай үүргэтэй хүнүүд байһан бэлэй. Иисүүсэй үе сагта Нангин Бэшэг мэдэдэг ба тайлбарилдаг хүнүүд гүүлэжэ, аргагүй ехэ хүндэтэй байһан гээшэ. Иисүүс Өөрынь шабинар болоһон бэшээшэд тухай хэлэхэдээ, тэдэ «хуушарһан болон шэнэ» эрдэни ухаатай гэжэ хэлэһэн гэдэг. Тиибэшье, Тэрэ хирэ болоод лэ тэдэнэй Һургаал тайлбарилхые, харахада буянша һүзэгтэй шэнги аад, мүнгэндэ дуратайе, дороо нойтонииень шүүмжэлдэг байгаа.

Нүгэл

Бурханай Һургаалда үсэрхэл, Тэрэнэй захяа заабари эбдэхэ, үгэ дуулахагүй ушарнууд хадаа нүгэл болоно. Нүгэл хэһэн хүн нүгэлөө арилгахын тула үргэл хэхэ ёһотой гэжэ Хуушан Хэлсээн соо хэлэгдэнэ.

Нүгэл сагааруулгын үргэл

Энэ үргэлэй гол үүргэнь – бузарһаа бэеэ болон оюун сэдьхэлээ сэбэрлэлгэ.

Олива модоной жэмэс

Палестинада олоороо ургадаг, үндэрынь 10 метр хүрэдэг мүнхэ ногоон модон. Тэрээн дээрэ маслинанууд (оливанууд) ургадаг. Эдеэшэһэн маслинануудһаа тоһо даража гаргадаг, тэрэниие эдижэ гү, али бэедээ түрхижэ, дэнгэй тоһон болгожо хэрэглэдэг байгаа.

Оливын тоһон

Оливануудые даража-шахажа тоһо гаргадаг. Эртын Израильда оливын тоһон олон ушарта хэрэглэгдэдэг байгаа: тэрээгээр дэнгээ аһаадаг, тиихэдэ шарха болон арһанай үбшэ эдэгээдэг, шадалтай зон тоһоной эгээ шанартайень бэедээ түрхидэг, арюун болгохын тула энэ тоһо шажанай хэрэгсэлнүүдтэ дуһаадаг, мүн хаан шэрээдэ хэн нэгэниие заларуулхын гү, али санаартан, лүндэншэ болгохын тула толгойдонь энэ тоһо түрхидэг бэлэй. Оливын тоһон хадаа Майхан һүмэ соо, һүүлдэнь Һүмэ гэрэлтүүлхын тула хэрэглэгдэдэг, тиихэдэ үргэл болон үргэгдэдэг байһан юм.

Онгон

Модоор гү, али шулуугаар хэгдэһэн шүтөөн; зоной шүтэдэг ямар нэгэн бурханай хүрэг гү, али зураг.

Өөрыгөө Эзэндэ зорюулагшад

Үзэмэй дараһан архи, мүн бусад мунхаруулха унда уухагүйб, үһөө, һахалаа абахагүйб, тиихэдэ ямаршье үхэһэн хүндэ, түрэлэймнишье хүнэй байгаа һаа, дүтэлхэгүйб гэжэ тангариглаһан, гансал Бурханда алба хэхэеэ өөрыгөө зорюулһан хүн. Хэрбээ хэн нэгэнэй тиимэ хүнэй хажууда наһа барабал, тэрэ 7 хоног соо бузартай гэжэ тоологдодог байгаа. Тиигээд тэрэ өөрыгөө Бурханда зорюулха сагаа шэнээр эхилхэ ёһотой байһан, юундэб гэхэдэ урдахи сагынь бузартаба бшуу. Шахаа тангаригайнь сагай түгэсэхэдэ, энэ хүн үргэл үргэдэг, Майхан һүмэ, Һүмэ руу орохынгоо урда тээ үһөө хюһан абадаг байгаа. Тиигэжэ бэеэ зорюулга гээшэ тэрэнэй өөрын гү, али түрэхэдэнь эхынь үргэһэн тангаригһаа дулдыдаһан байха – Самсооной ушартай адли. Элшэнэрэй бүтээһэн хэрэгүүд гэжэ ном соо уншахада, Павелай Иерусалимда ерэхэдэнь, Яков тэрээндэ дүрбэн хүнэй шахаа тангаригай сагай түгэсэхэдэ үргэл үргэлгын гарзые өөр дээрээ даажа абахыень дурадхаа магад.

Паасха

Еврейнүүдэй Египедэй баряанһаа сүлөөлэгдэһэн тухай хабартаа һайндэрлэгдэдэг иудейнүүдэй гол һайндэрнүүдэй нэгэн. Паасхын һайндэр еврей литын түрүүшын авиив һарын (үшөө нисаан гэжэ нэрэтэй) арбан дүрбэнэй үдэрэй үдэшэ тэмдэглэгдэдэг. Хабартаа үдэр ба һүниин тэнсэһэнэй һүүлээр энэ һайндэр болодог юм. Израильшууд хадаа Египедэй баряанһаа тэдэниие Бурханай сүлөөлһые, Египедһээ гараха үдэрэй урда һүни үргэл болгон үргэгдэһэн хурьганай шуһаар ууган үхибүүдэйнгээ абарагдаһые тэрэ үдэшэ һанан-дурсан байдаг юм. Хурьга (эшэгэ) үргэл болгон үргэхэдөө, бүхэлеэрнь булажа болгодог, тиихэдээ тэрэнэй үе мүсын нэгэшье яһа хухалжа болохогүй байгаа. Һайндэртэ хоол барихадаа эшэгэ эдидэг байһан гээшэ. Энэ һайндэрэй үдэшын хоолой хуби болон гашуун ногоон болон дабһагүй хилээмэн эдигдэдэг байһан юм. Пэсах гэжэ еврей үгөөр, ондоогоор, паасха гэжэ үгөөр үргэгдэхэ эшэгэ нэрлэдэг байһан юм. Эндэһээ һайндэрэй нэрэ бүрилдэн гараһан гээшэ. «Пэсах» гэжэ үйлэ үгэ «һүрэжэ гараха» гээд оршуулагдана. Египедһээ гаража, богоолто байдалһаа сүлөө болоһон тухайгаа һанажа байхын тула жэл бүри Паасха һайндэрлэгдэхэ ёһотой. Һүмын баригдаһанай удаа үргэл болохо эшэгэ гансал тэрээн соо үргэхэ ёһо зүбшөөгдэһэн байна. Ямаршье ондоо арадай хүн, ерүүл хүн болон хүлһэншэ сэрэгшэн Паасхын хоолдо хүртэхэдэ байлсаха ёһогүй байгаа. Израилиин болон ондоо гүрэнүүдэй иудейнүүд Паасхын үедэ Бурханда мүргэхэеэ Иерусалим руу ерэдэг һэн. Паасхын һүүлээр Эһээбэригүй талханай Һайндэр долоон үдэр тэмдэглэгдэдэг байгаа. Шэнэ Хэлсээндэхи Иоаннһаа Һайн Мэдээсэл соо Иисүүс нисаан һарын 14-дэ, Паасхын урда тээхэнэ хэрээһэн дээрэ хадагдажа наһа бараһан байна, тиихэдээ Паасхын үргэл болохо хурьгандал Тэрэнэй нэгэшье яһан хухалагдаагүй. Павел лүндэншэн Христоос Паасхын үргэл хурьган шэнги үргэгдөө гэжэ зааһан байна. Бурхан Иисүүсэй наһа бараһан хойно тэрэниие амидыруулаа, тиимэһээ христиан шажантанда Паасха гээшэ гансашье Христоосой наһа бараһан тухай һануулга бэшэ, үшөө Тэрэнэй амидырһанай удхатай һайндэр мүн.

Перси

Вавилооной хаанта гүрэнэй унаһанай удаа орондонь мандаһан, тэрээнһээ үшөө үргэн газартай, һүрөөтэй хаанта гүрэн. Грециһээ Египет, Түб Ази хүрэтэр, Израилиин газар оруулан, Перси бүхы энэ ехэ газарые дайгаар эзэлһэн байгаа. Заримдаа Мидиин-Персиин хаанта гүрэн гэжэ тэрэниие нэрлэдэг, юундэб гэхэдэ, мидүүд Перси зонхилдог хоёрдохи арад байһан юм. Персиин хуулинуудыньшье «маадайшуулай болон перснүүдэй хуули» гэжэ нэрэтэй байһан юм.

Пилишт, пилиштүүд

Гарбалынь мэдэгдэдэггүй, тухайлхада, эртэ урдын Ханаһаан руу Каптоор (Криит) гэжэ аралһаа ерэһэн арад. Христоосой мүндэлхын урда тээхи XII зуун жэлдэ пилиштүүд Ханаһаанай эрьеын баруун урда тээ байдаг дүрбэн хото – Гааза, Ашхэлоон, Ашдоод, Гээт – булимтаржа абаад, табадахи Экроон гэжэ хото байгуулаа. Тэдэ Ханаһаанда ажаһуудаг арадһаа ондоо байгаа. Заримдаа пилиштүүдые «отлуулаагүй» гэжэ нэрлэдэг байгаа, юундэб гэхэдэ, тэдэ Дүтын Дурна зүгэй арадуудай үнгэргэдэг энэ заншалта ёһолол хэдэггүй байһан юм. Пилиштүүд зүүн зүгэй газарнуудые булимтаран абаһаар, тэдэ Ханаһаанай зүүн-хойто зүгһөө баруун зүг рүү шэглэгшэ израильшуудтай уулзажа, дай үүдхээ. Тиин пилиштүүд Израилиин гол дайсадай нэгэн болоо, Давид хаанай тэдэниие бута сохиторнь энэ байдал үргэлжэлөө.

Понтий Пилат

Римэй нэгэ можын засаг баригша. Иисүүс Христоосой саазалагдаха үедэ Иудейн можо засагладаг байһан (Христоосой түрэһэн сагай 26-36 онуудта). Засаг түрын бүхы зургаанууд тэрээнэй мэдэлдэ байгаа, тэрээнэй баталамжагүй нэгэшье заргын шиидхэбэри абтадаггүй бэлэй. Тэрэ еврей арадай ударидагшадта муугаар хандадаг һэн, гэбэшье буһалгаанай болохогүйн тула тэрэ тэдээнэй эрилтэ дүүргэхэ баатай болодог байгаа.

Псаалманууд

Хуушан Хэлсээн соо суглуулаатай еврей арадай шажанай 150 дуун – Псаалманууд гээшэ. Энэ номые Давиид хаанай нэрэтэй холбодог, юундэб гэхэдэ, түүхэ соо хэлэгдэһээр псаалмануудай олонхииень тэрэ өөрөө бэшэһэн байна. Ондоо маанинууд, псаалманууд Соломооной, Асаапай, Эмаанай хүбүүдэй нэрэнүүдтэй холбоотой. Зарим псаалманууд Бурханиие алдаршуулдаг болон үршөөлэйнь түлөө Тэрээндэ баяр хүргэдэг, нүгөөдэнь туһа эриһэн гуйлтатай байдаг, ондоо псаалманууд һургаал заабаритай байдаг. Урда сагһаа эхилэн, һүзэгтэн олон ондоо псаалмануудые зальбаралгын болон хуралнуудай үедэ уншадаг байһан юм. Иерусалимай Һүмэ соо тэдээниие хоорой дуунтай болон хүгжэмтэй суг уншан дууладаг байгаа. Псаалмануудай гурбан хубиин нэгэ хубинь олон ондоо хүгжэмэй хүбшэргэйтэ зэбсэгүүдтэй – псалтерий (тэрээнэй нэрэһээ «Псалтирь» гэжэ Хуушан Хэлсээнэй нэгэ номой нэрэ үдэн гараа), ятага, лиирэ, тиихэдэ үлеэдэг хүгжэмэй зэбсэгүүдтэй – флейтэ (орган) болон сохидог хүгжэмэй зэбсэгүүдтэй – тимпан, кимвал, цитра – суг хамта дуулан уншагдадаг байһан юм. Эртын Һүмэ соо псаалманууд зальбарал болон хэрэглэгдэдэг байгаа.

Рим

Шэнэ Хэлсээн соо харуулаатай үе сагта Рим хото Дундада далайе тойроод байһан олон гэгшын гүрэнүүдые, тэдэнэй тоодо Палестиные мэдэлдээ оруулһан, императортай, асари томо гүрэнэй түб хото байһан гээшэ. Палестинада, тиихэдэ Римэй мэдэлдэ байһан ондоошье гүрэнүүдтэ римшүүд өөрынгөө сэрэг баридаг, тиигээд ямаршье эсэргүүсэл хатуугаар дарадаг байһан гэхэ. Тиихэ зуураа нэгэдэмэл хаанта гүрэндэ хабаатай байдал эдын засаг хүгжөөгөө, гүрэнэй хубинуудай соёлой харилсаа эрхилээ. Римэй эрхэтэд (тэдэнэй тоодо Павел лүндэншэн) хаанта гүрэнэй дэбисхэр дээрэ тусхай эрхэтэй байһан: жэшээлхэдэ, зарга шүүлгын үедэ тэдэниие император өөрөө шүүг гэжэ эрилтэ табиха аргатай байһан юм.

Римэй хаан

Римэй хаанта засагай дээдын засаг түрэ баригша. Можо бүхэнэй (жэшээлбэл, Пилат ба Ирод) эрхэтэ ноёд, хаашуул булта тэрэнэй мэдэлдэ байһан. Дээдын засаг түрэ баригшадые үшөө кесарь гэхэдээ, уг залгамжалалгада эхи табиһан Юлий Цезариин нэрээр хэлэдэг – тэрэ үедэ нэрэнь кесарь гээд үгүүлэгдэдэг байһан.

Рэпаиимүүд

Ханаһаанай газар дайдые Израилиин арадай дайгаар эзэлхын урда тээ тэндэ ажаһуугша арад мүн. Тэдэ анаагтай адли үндэр хүнүүд байһан юм. Хуушан Хэлсээн соо үхэһэн хүнүүдэй хаанта засагта байдаг һүлдэнүүдые энэл рэпаиим гэжэ үгөөр нэрлэнэ.

Сагаан будаа, Бурханай хилээмэн

Тусхай эдеэн, израильшуудай Египедһээ гараһанай удаа Синайн сүл губяар дүшэн жэл соо ябахада, Бурханай тэдээндэ үгэдэг байһан «Бурхан тэнгэриин хилээмэн». Будаа гээшэ монсогор, хатуу сагаан орооһонтой адли байгаа. Тэрээниие булахада, шанахада болохо байгаа. Шэнэ Хэлсээн соо будаа дэлхэйдэ ажамидарал үгэдэг Бурхан тэнгэриин бодото хилээмэнтэй адли бэшээр харуулаатай. Энэ хилээмэн – Иисүүс Христоос Өөрөө гээшэ.

Саддукейнүүд

Шэнэ Хэлсээн соо нэрлээтэй иудейнүүдэй шажанай шухала бүлгэмүүдэй нэгэн. Дээдын Зүблэлэй олонхи гэшүүд, түрүүшын санаартад, тэдээндэ дүтэ хүнүүд саддукейнүүд байһан юм. Фарисейнүүдтэ ороходоо, тэдэ гансал Табан номой нэрэ хүндые сэгнэдэг, аман түүхэнүүдтэ этигэдэггүй, лүндэншэдэй номуудта үнэншэдэггүй байһан гээшэ. Тэрэ тоодо тэдэ наһа бараһан бүхы зон Бурханай зарга шүүлгын үдэр Бурханай урда байхаяа амидырха гээшые арсадаг байгаа.

Самари

Галилейн урда тээ, Иудейн хойто зүгтэ байратай Палестинын нэгэ можо. Соломоон хаанай нүгшэһэнэй һүүлдэ Израиль гэжэ нэрэтэй Хойто хаан түрые Самари гэдэг байгаа, тиин Христоосой түрэхэһөө урда тээхи 885–874 онуудта зонхилһон Амвриин үе сагта тэрэ Хойто хаан түрын түб хото Самари гэжэ нэрэтэй байгаа. Христоосой түрэхэһөө урда тээхи 722 ондо энэ хаан түрэ унажа, Самари Ассиириин хаанта гүрэнэй харгалзалга доро ороо, ондоо гүрэнүүдһээ нютаг урилагшадые Самари руу эльгээгээ. Гүрэндэ үлөөшэ еврейнүүд болон нютаг урилагшад хамта дээрээ самарянууд гэгдэдэг байгаа.

Самаряанууд иудейнүүдтэ адляар Моисейн Һургаал хүндэлдэг байбашье, олон юумыень ондоогоор ойлгодог байһан, тусхайлбал, Бурханда Иерусалимда мүргэнгүй, Гаризиим гэжэ хада дээрэ мүргэдэг байгаа. Иудейнүүд болон самаряанууд бэе бэеэ үнэн һүзэгтэ урбагша гэжэ тоолоһон дээрэһээ бэе бэетэйгээ харилсадаггүй байһан юм. Иудейнүүдэй һүүлээр самаряанууд Һайн Мэдээсэл абаһан түрүүшын арад байгаа. Римэй ударидалга доро байхадаа Самари Иуда болон Галилей хоёр можотой сугтаа түбһөө холо байратай Палестина гэжэ нэрэтэй газар болоһон юм. Стефанай тулижа үхэһэнэй һүүлдэ Иисүүс Христоосой шабинар Самари руу ябажа, тэндэ лүндэн табидаг болоо. Тиин Самариин дэбисхэр дээрэ түрүүшын христиан бүлгэмүүд эндэ бии болоһон байна.

Санаартан

Майхан һүмэ соо ба Иерусалимай Һүмэ соо шажанай ёһо гурим болон мүргэл үнгэргэхэ тусхай эрхэтэй хүн. Моисейн Һургаалай ёһоор Израильда санаартан болохо аргатай хүнүүд гээшэ Моисейн аха, Бурханаар санаартан болохо гэжэ шэлэгдэһэн, гансал Аһарооной үри һадаһад болоно. Санаартад мүргэл хэхэ, үргэл үргэхэ, шажанай ёһо гуримуудые болон ёһолол хэхэ уялгатай байгаа. Алба хэхэдэнь тэдээндэ левидүүд туһалдаг байгаа. Гансал санаартад Майхан һүмын, һүүлээрнь Һүмын нангин һүмэ орохо аргатай байһан. Санаартад 12 бүлэг боложо хубаараад, хойно хойноһоо албаяа хэдэг бэлэй. Санаартадые ахамад санаартан ударидадаг байгаа. Шэнэ Хэлсээн соо Бурхан үнэн сэхэтэнүүдтэ шэнэ сагай ерэхэдэ тэдэ Өөрынь санаартад болохо гэжэ үгөө үгэнэ.

Санзай

Энэ санзай мододһоо суглуулагдаһан дабирхай болоно, тэрэниие Һүмэ соо галдаад, Бурханда үргэл болгон хоншуу үнэр гаргадаг байгаа.

Синай

Синай хада (заримдаа Хорээб гэгдэдэг байһан), тэрэ Синайн хахад аралда (мүнөөнэй Египедтэ) оршодог, тэндэ Бурхан Израилиин арадтай Хэлсээ баталаа, тэдэ эндэ Моисейгээр Һургаал дамжуулаа. Моисей бэшэгдэһэн Арбан һургаалтай хабта шулуунуудые (Хэлсээнэй хабта шулуунууд гэгдэдэг) абахын тула Синай хада дээрэ гараа. Энэл хада дээрэ Бурхан лүндэншэ Элиидэ намдуу һэбшээн болон үзэгдөө.

Сион

Иерусалим хотын оршодог гүбээнүүдэй нэгэн. Тиимэһээ энэ нэрэ ехэнхи ушарта Иерусалимай нэрэ боложо хэрэглэгдэдэг байһан, зүгөөр юрэнхы дээрээ – тэнгэриин Иерусалим хото тэмдэглэдэг һэн, тэрээн соо һахил хүртэһэн зон Бурхантай мүнхэ ажамидарха ёһотой байгаа. Сион Бурханай байдаг газар гэжэ тоологдодог һэн. Гүбээ дээрэ баряатай Һүмэ заримдаа Сион хада гэжэ нэрлэгдэдэг байһан юм.

Сионой Басаган

Иерусалим (тэрэнэй тэг дундань Сион хада оршодог) болон тэрэ хотын ажаһуугшадые иигэжэ уран һайханаар нэрлэдэг бэлэй.

Смирнэ

1. Смирнэ (грек хэлэнһээ миро, тодорхойлбол, «хоншуутай тоһон»), Эфес хотоһоо 55 км хойшоо байдаг, Бага Азиин баруун эрьедэхи далайн тохой соо холо оршодог хото. Смирнэ хото эолиин колони болон баригдаһан байха, һүүлээрнь анхан һууриһаа нэгэ хэды километр хажуу тээ Лисимахаар (Христоосой түрэхын урда тээхи 361-281 онууд) шэнэлэгдэһэн. Шэнэ хото тэрэ зуураа Бага Азиин эгээ баян хотонуудай нэгэн болоһон, римшүүдэй засаглаха үедэшье өөрын удхатайгаар үлөө. Римэй засаглалгын үедэ Смирнэ хотодо олон иудейнүүд ажаһуужа, тэрэ хотын ажахы болон түрэ засагай эрхилэлгэдэ ехэхэн нүлөө үзүүлдэг байһан юм. Смирнэ хотын христианууд Константинай засаг бариха хүрэтэр хашуулдаг, мүрдүүлдэг байгаа. Энэ хотодо христиан һүмын барилга Павелай Эфес хотодо лүндэн табижа байха үетэй холбоотой байжа магад.

2. Араавиһаа Зүүн Энэдхэг руу абаашагдадаг, үүргэнэтэй модонһоо (Cistus ereticus) абтадаг хоншуу зүйл. Эртэ урда сагһаа эхилжэ, смирнэ худалдаа наймаанай нэгэ зүйл байһан, үхэһэн хүнүүдэй бэе арюудхаха хоншуугай бүридэлдэ, тиин Хуушан Хэлсээн соо оло дахин дурдагдана. Тэрэ хаан болон түшэмэлнүүдтэ хүндын тэмдэг болон барюулагдадаг үнэтэй сэнтэй бэлэгүүдэй бүридэлдэшье ородог байгаа.

Содом ба Гоморро

Ажаһуугшадайнь нүгэлнүүдэй түлөө Бурханай тэнгэриһээ галаар һүнөөһэн эртэ урдын Ханаһаанай хотонууд.

Соломоон

Давид хаанай хүбүүн. Эсэгынгээ һүүлээр Израилиин хаан байһан (Христоосой мүндэлхын урда тээхи 10-дахи зуун жэл). Тэрээнэй зонхилхо үеын ерэхэдэ, дайн дажар дүүрээд, Израилиин хаанта засаг һайн хүгжөөд байһан юм. Соломоон сэсэн ухаатайгаараа болон баян байһаараа мэдээжэ болоо; Тэрэ Иерусалимда түрүүшын Һүмэ баряа. Соломооной хаан байхада Израиль һүр хүсэтэй болон нэрэ солотой болоо. Бурханай һахил доро Соломооной хааншалга энхэ тайбанаар болон амгаланаар үнгэрөө. Тиибэшье тэрэ мүнгэнэй татабари дээшэнь болгоо, сэрэгээ, тиихэдэ һамгадаа, дэрэ хубаадаг эхэнэрнүүдээ олошоруулаа. Наһатай болоод байхадаа Соломоон һамгадайнгаа үгэдэ орожо, ондоо бурхадта һүзэглэдэг болоо. Бурхан энээнэйнь түлөө тэрэниие хэһээгээ, Соломооной наһа бараһанай һүүлдэ Израилиин хоёр хубида хубааралгые болюулаагүй. Хуушан Хэлсээнэй зарим номууд Соломооной нэрэтэй холбоотой: Соломоон хаанай һургаал, Экклезиастын ном, Соломооной Дуунай Дуун.

Суббото

Еврей арадай тоололгоор долоон хоногой эгээл һүүлшын үдэр – суббото, израильшуудай нангин үдэр. Моисейн дамжуулһан Һургаалай ёһоор, энэ үдэр болбол дууһан Бурханда зорюулагдаха ёһотой, тиимэһээ энэ үдэр ажал хэхэ хорюултай. Наранай жарган орожо, боро хараанай эхилхэтэй хамта еврей арадай үдэр эхилдэг. Тиимэһээ субботын үдэр бол пятницын үдэшэ наранай шэнгэһэн сагһаа эхилээд, субботын наранай шэнгэтэр үргэлжэлдэг. Еврей арадай мүргэлэй гэрнүүдэй – синагогонуудай бии болоходо, иудейшүүд тэндэ субботын үдэр сугларжа, Һургаалай номуудые уншадаг, зальбардаг байгаа. Шэнэ Хэлсээнэй үедэ фарисейнүүд субботын үдэр үйлэдэхэ хорюултай хэрэгүүдые нарибшалан тооложо бэшээд, эдэ заабаринуудые жэншэдгүй сахихые зониие уряалан байгаа. Иисүүс Христоос хадаа суббото тухай ёһо заабариие фарисейнүүдһээ ондоогоор ойлгодог бэлэй. Тэрэ бол һайн хэрэгүүдые субботын үдэршье үйлэдэхэдэ болохо гэжэ хэлэдэг һэн. Тиимэһээ Тэрэ зониие субботын үдэршье аргалдаг, хүнүүдэй ажабайдалда ба хэрэгтэй зүйлнүүдтэнь анхаралтай байха хэрэгтэй гэжэ һэргылдэг бэлэй.

Сээртэй ба сээргүй

Хуушан Хэлсээн соо эдэ үгэнүүд гол түлэб ёһолол хэхэдээ сэбэр байлгада хабаатай. Моисейн Һургаалай ёһоор израильшууд сээртэй ба сээргүй, арюун ба бузартайе илгаруулха ёһотой байгаа. Зарим амитад, шубууд болон загаһад, юумэнүүд, эдеэнэй янза сэбэр бэшэ, бузартай гэжэ тоологдодог байгаа, тиихэдэ энэ үгэ хүндэшье хабаатай байһан. Тодорхойлбол, хүн сэбэр бэшэ эдеэ эдеэгүй һаа, нойтон хамуу үбшэнтэй амиды гү, али үхэһэн хүнэй бэедэ хүрөөгүй һаа, шуһатай шархагүй һаа, сэбэр гэгдэдэг байгаа. Эхэнэр хүн һарынхиингаа ерээд байхада гү, али түрэһэнэйнгөө удаа сэбэр бэшэ, бузартай гэжэ тоологдодог һэн. Нойтон хамуу үбшэнтэй гү, али ондоо үбшэнтэй хүнүүд сэбэр бэшэ, бузартай гэгдэдэг байгаа. Сэбэр бэшэ, бузартай хүнүүд шажанай ёһололнуудта хабаадаха эрхэгүй, тиихэдэ сэбэр юумэндэ хүрэхэ эрхэгүй байһан. Бэеэ сэбэрлэхын тула хүн тусхай ёһолол гараха ёһотой байһан. Тодорхойлбол, сэбэрлэгдэхын түлөө үргэл үргэгдэдэг байгаа, хүниие эсообоор, хоншуу үнэртэй ногоон ургамалаар сүршэдэг байгаа; тиихэдэ хүн бэеэ угааха, хубсаа угааха ёһотой байгаа. Шэнэ Хэлсээн соо ёһололой сэбэр байлга гээшэдэ хандаса ондоо болоно. Иисүүс Христоос хүнэй сэдьхэлээ нүгэлһөөн сэбэрлээгүй һаань, гадаада бэеын сэбэрлэл ямаршье удхагүй гэжэ Өөрынгөө һургаал соо хэлэнэ. Христоосой амидырһанай һүүлдэ Пётр лүндэншэнэй Бурханһаа абаһан шэнэ тайлбари соо Тэрэнээр сэбэрлэгдэһэн юумые сэбэр бэшэ, бузартай гэжэ тоолохогүй, юундэб гэхэдэ бии болгогдоһон юумэнүүд удхаараа сэбэр бэшэ байха ёһогүй юм гэжэ хэлэгдэнэ.

Тайган түшэмэл

Эртэ урда сагта олонхи арадуудай хаашуулай һамгадые заһуулһан зарасанууд харадаг байһан (еврейнүүдтэ иимэ заншал байгаагүй). Заримдаа хаашуулай хажууда тэдэ ехэ нэрэ хүндэтэй боложо, дээдын тушаал эзэлдэг байгаа. Тиимэһээ «заһуулһан, эмнюулһэн зараса» гэжэ үгэ «ордоной түшэмэл» гэжэ үгэтэй адли удхатай болодог байгаа.

Талхан үргэл

Амитанаар болон ондоо эдеэгээр үргэлнүүдэй илгаань ямар бэ гэхэдэ, ондоо эдеэгээр үргэлэй хэгдэхэдэ, амитан нэрмэгдэдэггүй байһан. Талхаар үргэлэй гол удхань бэлэг барилга болоно: ехэнхидээ Бурханда (болон санаартадта) һайн ургасынгаа түлөө баяр хүргэһэн бэлэг байгаа. Талхаар үргэл соо, һанаад үзэхэдэ, тоһон болон занданай дабирхай соо дабһа нэмэжэ холигдоһон миин орооһон, тиихэдэ шарагдаһан орооһон гү, али нюдэгдэһэн ба булагдаһан орооһон ородог байһан.

Тахилай обоонууд

Гүбээнүүдэй оройдо, зарим ушарта томо модонууд доро гү, али хүнды соо түхеэрэгдэһэн Ханаһаан шажанай тахилай обоонууд. Тэндэ Астарта гэжэ эхэнэр бурханда мүргэхэ бахананууд бодхоогдожо, тэндэ үргэл хэгдэдэг байһан юм. Газараа шэнэлэн, үрэжэл һайтай болгохын тула тэндэл янхан ябадал элбэг дэлгэрэнхэй байгаа. Бурхан лүндэншэдөөрөө дамжуулан, иимэ үйлэ хэрэгүүдые ехэ буруушаадаг юм.

Тиир ба Сидоон

Тиир болон Сидоон хотонуудай газарнууд дээрэ, Дундада далайн эрьеэр байһан Финики хаан түрэ. Мүнөө сагта энэ Ливаанай газар.

Тоһо түрхихэ, тоһодохо

Шажанай тусхай ёһо гурим хэжэ – толгой дээрэнь оливын тоһо түрхижэ, хүниие гү, али хэрэгсэл Бурханда алба хэхын тула шэлэн абалга. Тусхай харюусалгатай даабари дүүргэхэ санаартан гү, али хаан болохо Бурханай шэлэһэн хүнэй магнай нангин тоһоор түрхидэг байһан юм. Зарим ушарта лүндэншэдэйшье магнай нангин тоһоор түрхигдэдэг байгаа. Тиихэдэ оливын тоһоор үргэлэй шэрээ, Майхан һүмые арюудхадаг байгаа. «Магнай нангин тоһоор түрхилгэ» гээшын далда удхань хүнүүдэй Һүмэдэ ороходоо тэдэнэй Бурханһаа абаһан шэлэлгэ болон Бурханда алба хэхын тулада тэдээндэ дээрэһээ үршөөл гэһэн удхатай.

Түгэс шатаалта үргэл

Энэ үргэлэй нэгэ тусхай янза мүн, үргэл хэгдэхэдээ нэрмэгдэһэн амитан бүхэлёорөө үргэлэй шэрээ дээрэ шатаагдадаг байһан. Одноо үргэлнүүдтэ үргэлэй хубинь лэ шатаагдажа, үлөөшэнь эдигдэдэг байһан. Гал түлигдэжэ, тэрэ үргэлые утаан болгодог байгаа. Бүхэлёор шатаагдаһан үргэлэй хангалтай үнэр тэнгэри өөдэ дэгдэжэ, Бурханиие зохидшоодог байгаа.

Түрүүшын ургаса хуряалгын һайндэр, Табидахи үдэрэй һайндэр

Иудейнүүдэй шухала һайндэрнүүдэй нэгэн, еврей хэлэн дээрэ шавуот гэжэ нэрэтэй. Еврей литын гурбадахи сиван һарада тэмдэглэгдэдэг байгаа. Шэниисэ хадаһанай удаа долоон долоон хоногой (седьмицын) һүүлээр гү, али түрүүшын таряанай боолто. Эһээгдээгүй хилээмэнэй һайндэртэ асарагдаһанһаа табидахи үдэртэ энэ һайндэр үнгэргэгдэдэг байгаа. Хүнүүд Бурханда олон ондоо үргэл, тэрэ тоодо хилээмээр үргэл, орооһонһоо түрүүшын ургасын дээжээр үргэл хэдэг байһан юм. Шэнэ Хэлсээнэй үеын ерэхэдэ, энэ һайндэр Табидахи үдэрэй (Пятидесятницын) һайндэр гэжэ нэрэтэй байгаа. Энэ һайндэрэй үдэртэ Иисүүс Христоосой шабинарта Арюун Һүлдэ бууһан байна.

Урим ба туммим

Бурханай хүсэл мэдэхын тула хэрэглэгдэдэг шулуунууд. Тэдэ хоёр юумэн түрүүшын санаартанай үбсүүндэ үлгөөтэй байдаг дүрбэн булантай хайрсагхан соо байдаг байгаа, тэрээниие үшөө «зарга шүүлгын хайрсагхан» гэдэг һэн. Энэ хоёр шулуугаар жээрэб шэдэдэг байгаа ха гэжэ тоологдодог, нэгэниинь «тиимэ, болохо», нүгөөдэнь – «үгы, болохогүй» гэжэ удхатай байгаа.

Үзэгдэл

Хүнэй унтажа байхада гү, али онгондо ороходонь харагдадаг юумэн гү, али үзэгдэл. Хүн (ехэнхидээ лүндэншэн) үзэгдэл соогоо хараһан шэнэ зүйл тухайгаа гол түлэб хүнүүдтэ хөөрэхэ ёһотой байһан.

Хуушан Хэлсээн соо харуулаатай Бурханаар эльгээгдэһэн үзэгдэлнүүд тухай лүндэншэдэй бэшэһэн номууд соо хөөрэгдэнэ. Шэнэ Хэлсээнэй номууд соо Бурхан үзэгдэлнүүдээр зальбаралнуудта харюу үгэнэ, тиихэдэ элшэд болон шабинартаа юуб даа хэхыень даалгана, тэдэниие заабарилна, һургажа хэлэнэ.

Үнэн шударга

Хуушан хэлсээн соо гансал Бурханда найдадаг, Тэрээнтэйгээ Хэлсээндэ үнэн сэхэ, Бурханай бүхы заабари заатагүйгөөр дүүргэдэг, Тэрээнэйл үгэ дууладаг хүн дээрэ харуулаатай шанарнуудта хүртэһэн хүн гэжэ тоологдодог байһан. Тиимэ хүн «Бурханай үгөөр ябадаг», тиихэдэ ондоо хүнүүдтэй харилсахадаа гансал ёһо гуримда тааруугаар харилсадаг байгаа. Энэ бүгэдэ тиимэ хүниие Бурханай урда сагааруулдаг байһан гээшэ. Үнэн шударга, сэхэ, зүб байдал – Бурхан шанарай нэгэн. Тэрээн тушаа хэлэхэ болоо һаа, Тэрээнэй үйлэ хэрэг үнэн сэхэ болон үнэн зүб, тиимэһээ Тэрээнэй Өөрынгөө тангариг болон Хэлсээндээ үнэн сэхэ байһыень харуулна. Бурхан һахил хүртэһэн хадаа Тэрээнэй хойноһоо дахаһан хүнүүдые абарна ба сагааруулна. Шэнэ Хэлсээн соо үнэн шударга, сэхэ, зүб байдал ехэнхидээ хүнэй Бурханда һүзэглэдэг болон найдадаг байһантайнь тааруулан харуулагдана. Бурханай хүсэл дүүргэхэ гэжэ хүнэй өөрөө үнэн шударга, сэхэ, зүб байдалтай болохо эрмэлзэлтэй байгаашье һаань, Бурханай хүнэй бүхы нүгэлыень хүлисэбэлнь ба тэрээниие сагааруулбалнь, тэрэ ёһотой һахил хүртэһэн болохо байна.

Үргэл үргэлгэ

Моисейн Һургаалай ёһоор, израильшууд Бурханда үргэл болгон амитадые үргэдэг байһан: тэдэнээ гаргаад, һүүлээрнь нэгэ хубиинь гү, али бүхэлеэр үргэлэй шэрээ дээрэ шатаадаг байһан, үлөөшыень (хэрбээ үлэбэлнь) хүнүүд эдихэ аргатай байгаа. Мойсейн үе сагһаа эхилээд, үргэлнүүд нэгэл газарта – урдань Майхан һүмэ соо, һүүлээрнь Һүмэ соо – үргэгдэхэ ёһотой, тиихэдэ ехэнхи ушарта тэрэ үргэлнүүдые санаартад лэ хэхэ ёһотой гэжэ Бурхан эрилтэ табиһан байна. Амитадһаа гадна үргэл болгон хилээмэ, үзэмэй дараһан архи, оливын тоһо, шэнэ ургасынгаа дээжэ үргэхэдэ болохо байгаа.

Олон ондоо янза үргэлнүүд байгаа, янза бүхэн өөрын удхатай: нүгэлөө сагааруулхын, Бурхандаа буянта хэрэгэйнь түлөө, масагай, миин өөрынгөө һанаагаар баяраа хүргэхын түлөө хэгдэдэг – иимэ үргэлнүүд Бурхан болон хүнэй суг хоолдо хүртэбэ гэһэн һүлдэ удхатай байгаа.

Тэрээнһээ гадна санаартан болон левидүүд израильшуудай Бурханда үргэл гэжэ асарһан эдеэ хоолһоо өөрынгөө эдишэ абадаг бэлэй. Христоосой хэрээһэн дээрэ наһа бараһан ушар дэлхэйн бүхы арадуудай нүгэлэй түлөө үргэгдэһэн үргэл гээшэ гэжэ Шэнэ Хэлсээн соо харуулагдана.

Үргэлэй хурьган

Тахил болгон хурьга үргэдэг заншал эртэ урдын сагһаа хойшо мэдээжэ бэлэй. Моисейгээр дамжуулан, израильшуудта Бурханай үршөөһэн Һургаалай ёһоор, санаартад нангин Һүмэ соо үглөө, үдэшэ бүри, мүн Паасхын, бусад һайндэрнүүдэй үедэ ба тусхай ушараар Бурханда тахил болгон хурьгадые үргэдэг байгаа. Үргэлэй хурьганай шуһан хадаа зониие Бурхантай эблэрүүлдэг, иимэ тахилай аргаар Бурхан израильшуудай нүгэл хүлисэдэг һэн. Арюудхагша Иоанн Иисүүсые Бурханай хурьган гээд нэрлэхэдээ, бүхы дэлхэйн нүгэлэй түлөө тэрэ тахил болгон үргэгдэхэ гэжэ уридшалан хэлэһэн гэхэ.

Үргэлэй шэрээ, тахилай шэрээ

Утаараа нэгэ тохой (хахад метр) үргэнөөрөө нэгэ, үндэрөөрөө хоёр тохойн хэмжээтэй ситтим гэжэ модоор (буряадаар, акацяар) хэгдэдэг байгаа. Тэрээнэй дээдэ болон хажуу тээхи талануудынь алтаар хушаатай, харин табагынь алтан сахариг баглаатай байгаа. Үргэлэй шэрээ нэгэ газарһаа нүгөө газарта табигдахадаа, сахариг болон модон һургаагаар абаашагдадаг байһан. Тэрэ газаа, хүшэгын хажуудахи Хэлсээнэй бэшэгтэй ханзын хажууда байдаг һэн. Бурханай санзай тэрээн дээрэ хангалтуулжа, санаартан уншалгаа хэдэг байгаа. Үргэлэй зэд шэрээ мүн лэ ситтим гэжэ модоор (буряадаар, акацяар) хэгдээд, зэдээр хушагдадаг байгаа. Хэмжээнүүдынь: утаараа табан, үргэнөөрөө табан, үндэрөөрөө гурбан тохой. Тахилай табагай углуунууд тэдээнтэй нэгэ бүхэли болоод байһан эбэрнүүдээр гоёогдодог байгаа. Нэгэ газарһаа нүгөө газарта табигдахадаа, сахариг болон модон һургаагаар абаашагдадаг байгаа. Тэрэ Майхан һүмын газаа байдаг байгаа, тэрээн дээрэ санаартан уншалгаа ябуулдаг бэлэй.

Үреэхэ, юрөөхэ

Ямар нэгэн хүндэ буян хэшэг үршөөхэ гэһэн удхатай үгэ. Бурхан хүндэ буян хэшэг үршөөхэдөө, хүниие үреэхэдөө, тэрээндэ ямар бэ даа һайниие, жэшээлбэл, амжалта, энхэ тайбан байдал, олон үри хүүгэдые, ажамидарал бэлэглэнэ. Хэндэ буян хэшэг үршөөхэеэ, хэниие үреэхэеэ Бурхан Өөрөө шиидэдэг. Хэрбээ нэгэ хүн нүгөө хүндэ буян хэшэг үршөөхэдөө, тэрэниие үреэхэдөө, һайниие тэрээндэ хүсэнэ.

Абраһаам, Исаак болон Яков гэжэ нэрэтэй дээдын санаартадай хүүгэдтээ буян хэшэг үреэхэдэнь, тэдэнэй үгэ жаргалтай ерээдүй тухайнь лүндэн, уридшалан айлдахалга бэлэй. Хүн гээшэ Бурханда буян хэшэг үршөөхэдөө, Бурханиие үреэхэдөө, Тэрэниие алдаршуулна, Тэрээндэ баяраа хүргэнэ. Иисүүс дэгдэхынгээ урда тээ үхибүүдтэ болон Өөрынгөө шабинарта буян хэшэг үршөөһэн, тэдэниие үреэһэн байна. Христоосой шабинар Бурханай буян хэшэг тарааха хүнүүд болоно гээшэ, тиихэдээ тэдэнэй үреэл дайсад болон харшалагшадташье хүртэхэ юм. Буян хэшэг үршөөхэ, үреэхэ гээшэ харааха гэжэ үгэдэ харша удхатай.

Үхэлэй орон

Наһа барахадаа бүхы зон – үнэн зүб ба нүгэлтэншье – газарай гүн соо оршодог Үхэлэй орон руу уруудан буудаг гэжэ тэрэ холын үе сагта Дүтын Дурна зүгэй олохон арадууд тоолодог байгаа. Еврейн Библи соо энэ түби шеол, грек хэлэн дээрэ хадес гэжэ нэрлэгдэнэ. Мүнөө үеын шажан шудлалын эрдэмэй «тамын орон» гэжэ ойлгосо энээнһээ ондоо. Нүгшэһэн уладай һүнэһэн Үхэлэй орон соо унтажа байһантай адли, «элинсэг хулинсагуудтаа ябаа» гэжэ тоологдодог байгаа ха. Хүн бүхэн нүгшэһэнэйнгөө удаа газар дээрэхи ажамидарал тухайгаа тоосоо бариха, тиихэдэ нүгэлтэй хүнүүд хэһээгдэхэ, зүгөөр буянтай зондо жаргал үршөөгдэхэ гэжэ иудейнүүд этигэдэг байһан байгаа. Манай ээрын урдахи гурбадахи зуун жэлһээ эхилээд Христоосой мүндэлһэн үе саг хүрэтэр үргэлжэлһэн түүхэ энээн тухай гэршэлнэ. Шэнэ Хэлсээниие абажа харабал, Иисүүс үхэл дабажа гарана. Иигэжэ Тэрэнэй илалта Үхэлэй орон тухай ойлгосодо нүлөө үзүүлээ, юундэб гэхэдэ Тэрэ нүгшэһэн болон амиды зоной Бурхан болоо мүн гэжэ зураглагдана.

Галабай эрьехэдэ, тэдэ бүгэдөөрөө амидырха, тиигээд нүгэлтэй зон тусхай бэлдээтэй газарта хэһээгдэдэг байха, Шэнэ Хэлсээн соо тэрэ газар «геенна» гэжэ нэрлэгдэнэ.

Тамын, хэһээлтын, хосоролтын газар мүнөө үеын шажан һургаалай ёһоор буряадаар «тама» гэгдэдэг.

Фараон, Египедэй хаан

Эртэ урдын Египедтэ засаг түрэ баригшые (хааниие) энэ үгөөр нэрлэдэг байһан юм. Тэдэнэй нэгэниинь Яковой хүбүүн Иосифто һайнаар хандадаг, нүгөөдэнь израильшуудые тэдэнэй Египедһээ гарахынь урда тээ хатуу шэрүүнээр дарладаг байһан бэлэй.

Фарисейнүүд

Шэнэ Хэлсээн соо нэрлээтэй, иудейнүүдэй шажанай гол бүлгэмүүдэй нэгэн. Фарисейнүүдэй түлөөлэгшэд Синедрион руу ородог байһан. Сайдукейнүүдтэ орходоо, фарисейнүүд гансашье Моисейн Һургаалай бэшэ, үшөө олон тоото аман домогуудай эрилтэнүүдые аргагүй наринаар дүүргэдэг байгаа. Тэрээнһээ гадна Бурханай зарга шүүлгын үдэрэй ерэхэдэ, үхэһэн бүхы хүнүүд Бурханай урда зогсохоёо амидырха гэжэ тэдэ тоолодог һэн. Тэдэ ёһололнуудаа сэбэрээр, нягтаар үнгэргэдэг байһан, тиин арад зон соо аргагүй хүндэтэй байһан, тиихэдэ бидэ һүзэгтэй, хатуу шанга зантай зонбди гэжэ өөһэдөөрөө омогорходог байгаа. Шажанай журам тиимэ шанга бэшэ, эрилтэ һулатайгаар сахидаг хүнүүдтэ фарисейнүүд дээрэлхүүгээр хандадаг байгаа. Иисүүс фарисейнүүдэй һургаал сэхээр һажааха гү, али тэрэниие дахахаһаа һэргылдэг байгаа, юундэб гэхэдэ фарисейнүүд ехэнхидээ Моисейн Һургаалнуудые бэелүүлхэдээ гадаада, харагдаатай таладань лэ анхаралаа хандуулдаг байһан байна. Христоосто һүзэглэхынгөө урда тээ Павел лүндэншэн фарисей байһан юм.

Хаан түрэ

«Хаан түрэ» гэжэ үгэ хоёр гол удхатай: «хаанай засаг» болон «хаанай эзэмдэдэг газар». Библи соохи «Бурханай хаан түрэ» гэжэ холбоо үгэ нэн түрүүн Бурханай энэ дэлхэй дээрэ хизааргүй засагтай байһые харуулна. Тиихэдэ тэрэ холбоо үгэ Бурхан болон Тэрэниие өөрынгөө Хаан гэжэ абаһан хүнүүдэй харилсаан тухай хэлэнэ. Бурханай хаан түрэ тухай лүндэншэд хэлэһэн байгаа. Иудейнүүдэй ерэхэ Бурханай табисууртые Бурханай Хаан гэжэ хүлеэдэг байһан дээрэһээнь, Тэрэнэй хаанта засаг Бурханай хаан түрэтэй сэхэ холбогдодог байһан. Тиимэ Хаан түрын мандаха тухай Арюудхагша Иоанн хэлэһэн юм. Иисүүс Христоос Тэрэнэй ерэхэдэ хүн зондо «хүрэһэн» Бурханай хаан түрэ тухай лүндэн хэлэхэдээ, тэрэ Хаан түрэ руу гансал оюун сэдьхэлтэй болохо гэжэ аргагүй ехэ оролдосо гаргаһан лэ хүнүүд орохо аргатай гэһэн байна. Иисүүс Христоосой амидырһанай һүүлдэ лүндэншэдэй һургаалнууд соо Бурханай хаан түрэ «Арюун Һүлдэтэй үнэн һүзэг, энхэ тайбан болон баяр» юм гэжэ хэлэгдэнэ. Юрэнхы дээрээ Бурханай хаан түрэ газар дэлхэй дээрэ Христоосой ерэхэдэнь оршохо юм: урданай оршон хадаа шэнэ оршоноор һэлгэгдэн үгы болохо, тэндэ Бурхан бүхы юумэн соо байха. «Бурханай хаан түрэ» гэжэ холбоо үгэ ехэнхидээ Шэнэ Хэлсээн соо хэрэглэгдэнэ. Матвейн Дуулгаһан Һайн Мэдээсэл «Бурханай хаан түрэ» гэжэ үгын орондо оло дахин «Тэнгэриин Хаан түрэ» гэжэ үгэ хэрэглэнэ, юундэб гэхэдэ тэрэнэй Һайн Мэдээсэл гол түлэб Бурханай нэрэ миин хэрэглэдэггүй иудейнүүдтэ захиһан удхатай.

Халдейшүүд

Вавилооной хаанта засагай газар дээрэ һуурижаһан арадуудай нэгэн, тэдэ засаг баригшадшье байгаа. Энэ үгэ ехэнхидээ Вавилооной хаанта засагай бүхы арадай нэрэ болон хэрэглэгдэдэг.

Ханаһаан

Хаамай хүбүүн байһан Нойн ашануудай нэгэнэй нэрэ, тиихэдэ тэрэнэй үри һадаһадай (хананейнүүдэй) ажаһуудаг байһан Дундада далай болон Иордан мүрэнэй дунда байдаг газарай нэрэ. Бурхан Абраһаамда болон тэрэнэй үри һадаһадта энэ газар эзэмдэхыень үгэхэб гэжэ үгөө үгэһэн байна. Сагай ябахада, аалиханаар Ханаһаан израильшуудаар эзэлэгдэһэн байна.

Хараал

Бурханай нэрэтэй эблэршэгүй, Тэрээнэй нэрээр һүнөөгдэхэ юумэнүүд: дайнай дүүрэхэдэ баряанда абаһан хүнүүд, адуу мал, олзоборилһон юумэнүүд; тэдэ бүхы дээрээ Бурханда үргэл болон үргэгдэхэ ёһотой байгаа. Тэрээнһээ гадна Шэнэ Хэлсээн соо Павел лүндэншэн эблэршэгүй, һүнөөгдэхэ юумэн болбол Һайн Мэдээсэл буруугаар тайлбарилһан зон болон Иисүүс Христоосто этигээгүй хүнүүд, тэдэниие Бурханһаа һалгаан холодуулха хэрэг гээшэ хараалда хүртөөхэ гэжэ удхатай гээд хэлэһэн юм.

Херүүб, херүүбүүд

Библи соо Бурханда тусхай дүтэ тэнгэриин амитад херүүбүүд гэжэ нэрэтэй. Израильшууд херүүбүүдые ой ухаандаа тухайлхадаа, тэдэ хаан шэрээ дээрэ һууһан Бурхантай тэргэдэ хүллүүлһэн, далитай мантан томо амитад гэжэ һанадаг байгаа. Тиимэ тула хоёр алтан херүүбүүд Бурханай хаан шэрээгэй һүлдэ гэжэ һанагдадаг байһан, израильшуудай нангин эрдэни болохо Хэлсээнэй ханзын хабхаг дээрэ хээтэй байһан юм. Тиихэдэ тэдэнэй хоёр алтан дүрсэ Соломооной Һүмэ соо байдаг байгаа.

Хиннээрэт нуур

Иордан мүрэнһөө урдажа гарагша, Галилей нютагта байдаг сэбэр уһатай томо нуур. Энэ нуур Библи соо ондо ондоогоор нэрлээтэй байдаг – Гэннэсарээт нуур, Хиннээрэт, Тибериада далай. Тэрэ нуур олон янзын загаһатай, тэндэ ёһотой шуурган болодог, тиимэһээ ехэнхи ушарнуудта далай гэжэ нэрлэгдэдэг.

Хорээб

Харагты: Синай хада тухай.

Хотон хүреэн

Сүл губяар ябахадаа, Израилиин бүхы арбан хоёр обогой майхангуудаа татаад табиһан томо газар.

Христоос шажантан

Иисүүс Христоосые Абарагшамни гэжэ тоолодог, Тэрэнэй Һургаалаар ажамидархаяа оролдодог, Иисүүс Христоосой Һургаал баримталагша болон Тэрэнэй шаби. Христоосой шабинар «христоос шажантан» гэжэ үгөөр түрүүшынхеэ Сириин Антиохия соо нэрлэгдээ. Шэнэ Хэлсээн соо энэ үгын гурба дахин хэрэглэгдээшье һаань, удаань тэрэ бүгэдын хэрэглэдэг үгэ болоһон юм.

Хуушан Хэлсээн

Израильшуудай Египедһээ гараһанай удаа Синай хадын оройдо Бурханай тэдээнтэй баталһан Хэлсээн юм. Гол хубинь – Һургаал. Энэ Хэлсээн тухай, тиихэдэ израильшууд яажа тэрээниие сахидаг байгааб гэжэ «Хуушан Хэлсээн» гэһэн нэрэтэй номуудай согсолбори соо хэлэгдэнэ. Энэ согсолбори олон зуун жэлнүүдэй хугасаа соо ондо ондоо хүнүүдээр бэшэгдэһэн, Шэнэ Хэлсээнтэй хамта христиан шажантанай Библи болоно.

Хүн түрэлтэнэй Хүбүүн

Еврей бен-адам, араам бар-энош гэжэ үгэнүүд сэхээр «хүнэй хүбүүн» гээд оршуулагдадаг, «хүн», «үхэдэг хүн» гэжэ удхатай. Жэшээлбэл, Бурхан Эзэкээл лүндэншэдэ хандахадаа, тэрэниие хүн түрэлтэнэй хүбүүн гэнэ. Даниил лүндэншэн Хүн түрэлтэнэй Хүбүүн гэжэ ерэхэ Бурханай табисууртые нэрлэнэ, Тэрээндэ Бурхан бүхы арадууд дээрэ мүнхэ засаг үгэхэ байһан. Һайн Мэдээсэл соо Даниилай лүндэнһөө уламжалан Иисүүс Христоос Өөрыгөө байд гээд лэ Хүн түрэлтэнэй Хүбүүмби гэнэ.

Хэлсээн

Хүнүүдэй хоорондо гү, али Бурхан болон хүн хоёрой хоорондохи хэлсээн. Хоёрдохи ушартань гол түлэб Бурхан найдуулга үгэдэг, тиихэдэнь хүн журам, хуули дүүргэхэеэ зүбшөөдэг; хэлсээн нэгэшье талын байжа болохо (Бурхан үгэеэ үгэдэг). Зарим ушарта хэлсээгээ баталхын тула үргэл үргэгдэдэг байһан юм. Бурханай хүнүүдтэй баталһан Хэлсээн Библиин гол һуури эзэлнэ. Синай хадын оройдо Бурхан Моисейгээр дамжуулан, бүхы еврей арадтай Хэлсээ баталаа. Бурхан еврейнүүдые үреэжэ, бүхы дайсадһаа хамгаалжа байхаб гэжэ үгэеэ үгэнэ, тиихэдэ еврей арад Һургаал соо хэлэгдэһэнэй ёһоор, өөһэдөө Тэрээндээ үнэн сэхэ байха, Тэрэнэй хүсэл дүүргэхэ ёһотой байгаа. Хэлсээнэй баталагдаһан, тэрээниие яажа дүүргэжэ байһан тухай номуудай согсолборитой адли, энэ хэлсээн Хуушан Хэлсээн гэжэ нэрэтэй. Лүндэншэд Бурхан болон зоной хоорондо шэнэ хэлсээн баталагдаха гэжэ уридшалан хэлэһэн байдаг. Тэрэ Хэлсээн Иисүүс Христоосой наһа баралга болон амидыралгаар баталагдаа юм гэжэ Һайн Мэдээсэл соо хэлээтэй. Энэ Хэлсээн тухай Шэнэ Хэлсээнэй номууд хөөрэнэ. Мүнөө үе сагта Бурханай арад гээшэ Христоосто үнэн сэхэ һүзэгтэй ямаршье үндэһэ яһанай хүнүүд болоно.

Хэлсээнэй ханза

Израильшуудай эгээ шухала эрдэни: модоор хэгдэнхэй, алтаар бүрхөөгдэнхэй ханза. Синай хада дээрэ Израилиин арадтай Бурхан хэлсээ баталхадаа, 10 һургаал бэшээтэй хоёр хабта шулуу Моисейдэ үгөө бэлэй. Тэрэ хоёр хабта шулуун Хэлсээнэй ханза соо хадагалагдадаг. Ханзын хабхаг дээрэ алталаатай, далинуудаа дэлиһэн хоёр херүүбэй дүрсэ байдаг. Эртэ урдын еврей хэлэн дээрэ хабхагынь каппорет, тодорхойлбол, «даралта, хушалта; нүгэлөө наманшалга (бэеэ арюудхалга)» гэжэ нэрэтэй байгаа. Ханза Майхан һүмын, һүүлээрнь Һүмын Нангинай нангин газарта оршодог.

Хэмоош

Моһаабуудай һүзэглэдэг байһан эртэ урдын шажанай бурхан.

Хэрмоон хада

Израилиин хойто зүгтэ байдаг хамагай үндэр хада.

Хэрээһэн

Римэй хаанта түрэдэ, Иисүүс Христоосой үедэ эгээ хүндэ гэмтэ хэрэг үйлэдэһэн хүнүүдые саазалхадаа хэрэглэгдэдэг арга хэрэгсэл. Тэрэ ямар түхэлтэй байгааб гэхэдэ: сэхэ углуунуудтайгаар хадагдаһан хүнлэлэн модотой газарта зоогдооһон бахана байгаа. Хэрээһэндэ үлгэгдэхэ хүнүүдые тэрэ хэрээһэндэ уяад гү, али хадаад, тулижа үхэхыень орхидог байһан. Иигэжэ саазалагдаха гээшэ айхабтар аймшагтайда, тиихэдэ эшхэбтэртэ тоологдодог байһан. Хэрээһэндэ үлгэгдэхэ хүн саазалалгын газар руу хэрээһэнэйнгээ хүндэлэн модо өөрөө абаашаха ёһотой байгаа. Энэ хадаа «өөрынгөө хэрээһэ абаад ябаха» гэжэ ород үгын анхан удха болоно. Иисүүсэй хэрээһэндэ үлгэгдэжэ наһа бараһанай удаа хэрээһэн гээшэ Тэрэнээр олгогдоһон абаралгын болон ажамидаралай һүлдэ тэмдэг болоо юм.

Һайн дуранай үргэл

Хүнэй Һүмэдэ ерэхэдэ һайн һанаагаараа, өөрынгөө дураар үргэһэн орооһон, тоһон, үзэмэй дараһан архи гү, али мүнгэн.

Һайн Мэдээсэл

Эвангелион гэжэ грек үгэ бүхы һайн мэдээсэлдэ хабаатай, жэшээлбэл, дайнай дарагдаһан, илалтын мандаһан, энхэ тайбанай оршоһон гү, али хаан түрын уг залгамжалагшын түрэһэн тухай мэдээсэлые энэ үгөөр дамжуулмаар. Энэ оршолон дэлхэй дээрэ Бурханай табисууртын (грек хэлэн дээрэ – Христоосой), мүндэлэн түрэһэн тухай мэдээсэлые Бурхан Өөрын эльгээмэлнүүдээр дамжуулан, арад зондо дуулгаһан байна. Тэрэнэй мүндэлхэ тухай үлэ мэдэг тэмдэгүүдые Хуушан Хэлсээн соо оломоор. Бурханай хаан түрэ, Бурханай арад зондо дуратай тухай Һайн Мэдээсэлые Иисүүс Христоос Өөрөө тунхаглаһан байна. Энэ дуранайнгаа түлөө Бурханай хүбүүн, Абарагша Иисүүс наһа бараа, зүгөөр Бурхан Тэрэниие амидыруулаа. Иисүүс Христоосой мүндэлһэн, зоной түлөө Тэрэнэй оролдоһон, Һургаал үршөөһэн, хэрээһэн дээрэ наһа бараһан, һүүлээрнь амидырһан тухай Һайн Мэдээсэл христиан шажанай гол үндэһэн һуури болоо мүн. Христоосой газар дэлхэй дээрэ ажаһууһан, наһа бараһан, амидырһан тухай хөөрэгшэ Шэнэ Хэлсээнэй түрүүшын дүрбэн номые һүүлээрнь Һайн Мэдээсэл гэжэ нэрлэдэг болоо бэлэй.

Һургаал

Тора гэжэ эртэ урдын еврей үгэ. Һургаал гээшэ Бурханай Өөрын арадһаа ямар ажамидарал болон Өөртэнь шүтэлгэ хүлеэһэн тухайнь һургаал болоно. Тэрэ Һургаал Израилиин арадта Моисейгээр дамжуулан үгтэһэн юм. Хуушан Хэлсээн соо энэ Һургаал болон тэрэниие үршөөһэнэй түүхэ Табан ном (Библиин түрүүшын табан ном) соо хэлэгдээтэй, зарим ушарта тэрэ ном Һургаал гээд нэрлэгдэдэг. Һургаал соо израильшуудай шажанай болон юрэ бусын ажабайдал эрхилхэдэнь, тодо заабаринууд үгтэһэн, тиихэдэ тэдэнэй яажа бэеэ абаад ябаха тухай гурим журамууд тогтоогдоһон байна. Шэнэ Хэлсээн соо Павел хадаа зон гээшэ Һургаалай бүхы заабари сахижа шададаггүй, зониие хэһэн нүгэлэйнь түлөө хэһээлтэһээ Һургаал абархагүй гэжэ хэлэнэ. Тиимэһээ Шэнэ Хэлсээн соо Һургаал болбол буян хэшэгтэ эсэргүү удхатай хэрэглэгдэнэ.

Һүзэглэгшэдэй бүлгэм

Грек хэлэнһээ экклесиа гэжэ үгэ оршуулбал, «суглаан» гэжэ удхатай. Шэнэ Хэлсээн соо Иисүүс Христоосто һүзэглэгшэдэй бүлгэм Һүмэ гэжэ нэрэтэй. Тиихэдэ нэгэ нютагта ажаһуудаг, Бурханда мүргэхэеэ, Нангин Бэшэг уншахаяа болон харилсахаяа суглардаг һүзэглэгшэдэй бүлгэмүүд һүмэнүүд гэжэ нэрэтэй.

Һүмэ, Эзэнэй нангин Үргөө

Эзэндэ зальбардаг гэр. Эндэ тусхай аргаар Эзэн Өөрөө оршодог гэжэ тоологдодог байгаа. Тиимэһээ Иерусалимай Һүмые Эзэнэй нангин Үргөө гэжэ мүн лэ нэрлэдэг бэлэй.

Һэлхэ үбшэн

Библи соо ямаршье халдабарита арһанай үбшэн иимэ нэрэтэй, юундэб гэхэдэ цараат гэжэ ехэнхидээ «һэлхэ үбшэн» гээд оршуулагдадаг эртэ урдын еврей үгэ бол олон ондоо арһанай үбшэ тэмдэглэдэг байһан юм. Хуушан Хэлсээнэй эрилтээр иимэрхүү үбшэнтэй хүнүүд бузартай гэжэ тоологдодог байгаа. Арһанай һэлхэ үбшэнтэй зониие бүлгэмһөө гаргадаг, ябуулдаг, ондоо хүнүүдтэй суг байлгадаггүй байһан юм. Юундэб гэхэдэ, тэдэнэй ондоо хүнүүдтэ үбшэеэ халдаахагүйн тула, үбшэн хүнэй ойронь хүрэхэдөө, ондоо хүнүүд бузартай болохогүйн тула энэ заршам сахигдадаг бэлэй. Һэлхэ үбшэнгөөр үбшэлһэн хүниие санаартан үнэн дээрээ тэрэ бүримүһэн эдэгэбэ гэжэ гэршэлбэл, тэрэ хүн һөөргөө бүлгэм руугаа орохо аргатай байгаа.

Шаналха, гэмээ мэдэрхэ

Энэ хадаа гэмтэйгээ, нүгэлтэй байһанаа мэдэрэлгэ, Бурханда һайшаагдаагүй урданайнгаа ажамидаралһаа арсалга болоно. Шув гэжэ еврей үгэ «орохо», «бусаха» гэһэн удхатай, гэмээ наманшалгада тааруулхада хүнэй бурханда бүхы һанаагаараа орохо, ондоо бурхадта һүзэглэхэеэ, нүгэл хэхэеэ арсаха гэһэн удхатай. Гэмээ сагааруулха нихам гэжэ еврей үгэтэй холбоотой, тэрэ «гэмтэйгээ мэдэрхэ», «шаналха» гэжэ удхатай, юундэб гэхэдэ гэмээ мэдэрэлгэ хүнэй би зүбби гэхэеэ болихоһоо, нүгэлтэ ажамидаралһаан арсалгаһаа эхилнэ. Энэ үйлэ хэрэг хэхэдээ хүнүүд масагладаг, бархирдаг, үмдөөд байһан хубсаһаяа удара, шуу татадаг, хара үнгэтэй таар хубсаһа үмдэдэг, үбсүүгээ шаадаг байһан. Гэмээ сагааруулжа байһан хүн бултан нүгэлэйнгөө түлөө Бурханһаа хүлисэл гуйна, саашадаа ганса Бурханай хүсэлөөр ябахаб, алдуунуудаа нэгэшье дабтахагүйб гэжэ хатуу тангариг үгэнэ.

Шэнэ Хэлсээн соо метанойа «ухаанай хубилалта» гэһэн удхатай грек үгэ хэрэглэгдэнэ, тиимэһээ гэмээ сагааруулгын үедэ хэгдэһэн үйлэ хэрэгүүдһээ гадна үшөө нүгэлтэ һанал бодолһоон арсажа, ухаан бодолоороо, сэдьхэлээрээ бүрин түгэс Бурханда оронхойб гэжэ харуулна. Библи соо гэмээ сагааруулга тухай олон һургаалнуудай жэшээ байха, тодорхойлбол, Иеремиин, Ёһээлэй болон Ионын, тиихэдэ Арюудхагша Иоаннай гэмээ наманшалга тухай һургаалнууд, Иисүүс Христоосой болон лүндэншэдэй номнолнууд соо мүн лэ үргэлжэлнэ.

Шолмос

Эртэ урдын грек диаболос гэжэ үгэ «гэмнэгшэ, хардагша» гэһэн удхатай. Муу һүнэһэдэй толгойлогшо ба Бурханай дайсан юм. Библи соо ондоо нэрэнүүдтэй – шолмос, Бээлзэбүүл, мэхэшэн (ислам заншалаар иблис гүүлэдэг), луу. Иоаннай бэшэһэн гэршэлгэ гэжэ ном соо сагай эсэстэ шолмос заатагүй диилдэхэ, һүнөөгдэн үгы болохо гэжэ хэлэгдэнэ.

Шухуурга

Виноград дарахын тула хабсагай соо сабшагдан хэгдэһэн һаба. Шухуурга ехэнхидээ дороо нүхэтэй байһан, дарагдаһан жэмэсэй шүүһэн тэрэ нүхөөр доошоо, баһа хабсагай соо хээтэй багахан һаба руу урдажа ородог байгаа. Виноградай багса гол түлэб нюсэгэн хүлөөрөө дарадаг байгаа.

Шэнгэн зүйлөөр үргэл

Шэнгэн зүйлнүүдээр үргэл хэхэдээ, үргэлэй шэрээ дээрэ адхажа байгаад, үзэмэй дараһан архи гү, али тоһо үргэдэг байһан. Шэнэ Хэлсээн соо Павел лүндэншэн һайн мэдээсэл тараахада өөрынгөө үхэл иимэ үргэлтэй зэргэсүүлнэ.

Шэнэ Хэлсээн

1. Лүндэншэдэй хэлэһээр, Бурханай Израилиин арадтай хэлсээн шэнэдхэгдэхэ байһан юм. Иигэжэ уридшалан хэлэһэниинь бүтөө, Бурхан Иисүүс Христоосоор арадтай шэнэ хэлсээ баталаа. Шэнэ Хэлсээн дэлхэйн бүхы арадтай баталагдаа, тиин Иисүүс Христоосто һүзэглэдэг хүн бүхэн энэ хэлсээндэ орохо аргатай.

2. Һайн Мэдээсэл, Элшэнэрэй бүтээһэн хэрэгүүд, Бэшэһэн хандалганууд болон Иоаннай бэшэһэн гэршэлгэ гэжэ дүрбэн номуудай суглуулбари Шэнэ Хэлсээн гэжэ нэрэтэй. Энэ ном олон ондоо авторнуудтай, нэгэдэхи зуун жэлһээ эхилээд, Христоосой түрэхэ саг болотор бэшэгдэһэн, Хуушан Хэлсээнтэй хамта Библи болоно.

Эдоом

1. Улаан шара үһэтэй байһанайнь түлөө, тиихэдэ өөрынгөө ууган хүбүүнэй эрхэ улааншаг үнгэтэй улаан зармын шүлөөр худалдаһанайнь түлөө Эсаавта үгтэһэн ара нэрэ.

2. Эдоом гэжэ үгэ Эсаавай үри һадаһадай, тиин үшөө тэдэнэй газарай нэрэ.

3. Эдоом гэжэ можо Сеир хаданууд дунда оршодог байгаа, хойто хилэнь Заред гэжэ мүрэн, урда хилэ элирүүлхэнь хүндэ, тиибэшье Елаф болон Ецион-Гавер гол түлэб Эдоомдо оруулагдадаг. Халак гэжэ хадаар (Малаан хада) Израильтай хилэтэй байһан юм. Эдоом Дабһата далайһаа эхилээд Акаба гэжэ далайн тохой хүрэтэр нэмжыһэн Араб гэжэ хүндын хоёр талаар байдаг байгаа. Эндэ, Арабта эртэ урдан сагай галта уулын гал хаяһанай ашаар газарһаа халуун булагууд олон байгаа. Эдоомой гурбан талаһаа сул губяар хүреэлөөтэй байһан дээрэһээ эдомшууд газараа үргэдхэхын тула хойшоо ябаһан, тиин Иудын обогтой дайлалдаһан юм.

Эдээмэй сэсэрлиг, Бурханай сэсэрлиг

Эхин гэжэ ном соохи хүнэй бии болоһон тухай хөөрөөн соо аргагүй гоё сэсэрлиг зураглагдана, тэндэ түрүүшын хүнүүд Бурхантай харилсажа байна. Энэ сэсэрлиг Эдээм, сэсэрлиг, диваажан гэжэ нэрлэгдэнэ. Адаам Ева хоёр Бурханай үгэ дуулаагүй, тиигээд тэдэ диваажанһаа намнуулаа, тиин хүндэ ажал хэжэ, үбшэн хабшанда абтажа, үхэлэй засаг доро ажамидарха болоо. Лүндэншэдэй заримдаа хэлэһээрнь, галабай эрьехын урда тээ Израилиин газар диваажанай сэсэрлигтэй адли болохо, бүхы амитад дундаа эбтэй байдаг болохо. Шэнэ Хэлсээн соо Христоос энэ сэсэрлиг тухай хэлэхэдээ, амгалан ехэ жаргалтай, гуниг гашуудалгүй ажамидаралда болон Бурхантай мүнхэ харилсаантай байдалда бусан эрьехэ тухай хэлэнэ. Шэнэ Хэлсээнэй үе сагта Эдээмэй сэсэрлиг гээшэ нүгэлгүй хүнүүдэй наһа бараһанай удаадахи байдалые амгалан ехэ жаргалантайгаар, галабай эрьехэдэ тэдэнэй амидырхаяа хүлеэжэ байһаар зураглагдана.

Эзэн

Бурхан Моисей болон израильшуудтай анха удаа уулзахадаа Өөрыгөө нэрлэһэн нэрэнь – («Яхве») заншалта болон олон оршуулганууд соо Эзэн гээд хэрэглэгдэдэг. Энэ еврей үгын зүб үгүүлбэри мэдэгдэнэгүй. Хүндэтэй, засаг баригша хүнүүдтэ «эзэн» гэжэ зарим үедэ хандажа болохо.

Эзэнэй хилэнсэгтэ үдэр

Бурханай Өөрынгөө арад абархын тула Израилиин дайсадые хэһээхэ үдэр гэжэ эртэ урдын израильшууд энэ үдэрые тоолодог байһан. Харин һүүлээрнь энэ үдэрэй удха ондоо болоһон байна, энэ үдэр Бурхан хүн зоной түүхэдэ оролсохо, дэлхэйе сүүдлэхэ гэжэ лүндэншэдэй лүндэн соо хэлэгдээтэй. Бурхан энэ үдэр Иисүүс Христоосой аргаар үйлэдэжэ, бүхы дэлхэйе сүүдлэхэ гэжэ Шэнэ Хэлсээн соо хэлэгдэнэ. Энэ үдэр һүүлшын үдэр гү, али сүүдэй, зарга шүүлгын үдэр гэжэ нэрэтэй.

Элеон хада

Иерусалимай зүүн ханын хажууда байдаг үндэр бэшэ хада; тэрэ хадаһаа бүхы хото угаа һайханаар харагдадаг байгаа. Үшөө Тоһото хада гэжэ нэрлэгдэдэг һэн. Хадын хажууда оливын мододой ургадаг Гефсеманай сэсэрлиг байгаа. Энэл газарта Библиин түүхын олон ушар болоо юм: жэшээлбэл, Эзэкээл Бурханай алдар солын хото дээгүүр ошохые эндэһээ хараһан, энэ газарһаа Бурханай Зарга шүүлгын үдэрэй үйлэ хэрэгүүд эхилхэ гэжэ Захарияа лүндэн табиһан, Христоос галабай эрьехэ тухай эндэ хэлэһэн, эндэһээ тэнгэридэ дэгдэһэн байна.

Эллгээмэл, Бурханай элшэ

Бурханда алба хэдэг, зарлигыень зондо дамжуулдаг, туһалдаг ба Бурханай хүсэл айладхадаг онсо маягтай туһамаршан. «Мэдээ асарагша» гэһэн удхатай эртэ урдын еврей малах, грек ангелос гэжэ үгэнүүдһээ үндэһэтэй мүн. Энэ үгэ зарим ушарта хүнүүдтэ хандуулан хэрэглэгдэдэг байгаа. Ехэ нэрэ хүндэтэй зарим элшэнэр Библи соо Михаээл, Габриһээл гэжэ хүнэй нэрэнүүдтэй байна. Бурханай элшэнэрэй заримань Бурханай урдаһаа буһалгаалжа, үгыень дуулахаяа болижо, эрлиг шолмосой тала бариһан байдаг. Тэдэниие доройтон унагша элшэнэр гэжэ нэрлэдэг юм.

Элшэн

Хуушан грек хэлэн дээрэ энэ үгэ «элшэн», «мэдээ асарагша» гэһэн удхатай. Иисүүс Христоосой элшэ, Тэрэнэй Өөрөө шэлэжэ, Үнэн Үгэ тунхаглахыень эльгээһэн элшэн гээд Евангели соо энэ үгын удха ойлгуулагдана.

Бурханай элшэ гэһэн нэрэ зэргэ ехэ харюусалга хүндэ тоходог, гэхэтэй хамта Бурханай элшэн гээшэ аргагүй хүндэтэй хүн байгаа: Христоос Тэнгэридэ Хаан, Бурханай элшэн газар дээрэ Тэрэнэй бүрин эрхэтэ түлөөлэгшэнь мүн. Христоосой газар дээрэ ажаһууха үедэ Тэрээнтэй суг аяншалалсаһан дүтын арбан хоёр шабинь Бурханай элшэнэр гэжэ нэн түрүүн нэрлэгдэхэ зэргэтэй. Христоосой наһа бараад, амидырһанай удаа Христоосой дуудагша Павел өөрыгөө Бурханай элшэб гэжэ нэрлэдэг болоһон юм. Үнэн Үгэ тараадаг ондоошье номнолшод, жэшээнь, Барнааба, мүн лэ Бурханай элшэнэр гэжэ нэрлэгдэдэг байжа магадгүй.

Эрлиг, шолмос

Бурханай дайсаниие, болон Тэрээндэ алба хэгшэдые эрлиг гэжэ нэрлэдэг, тиибэшье «эсэргүүсэгшэ» гү, али «шүүмжэлэгшэ» гэжэ үгэ – сүүдтэ зэмэлдэг хүн гээшэ. Бурханда эсэргүүсэгшэ болон ада шүдхэрнүүдэй толгойлогшо хадаа шолмос болон ада шүдхэрнүүд хүнүүдые мэхэлдэг, Бурханда ерэхэдэнь һаалта хэдэг, тэдэниие үхэл руу татадаг. Бурханай урдаһаа буһалгаалһан хүнүүд эрлигэй үгэдэ ороһон байдаг. Шолмосой дууһан диилдэхэ, һүнөөгдэхэ сагынь ерэхэ юм гэжэ Гэршэлгэ гэжэ ном соо хэлэгдэнэ. Библи соохи ондоо нэрэнүүдынь – ороолон, эрлиг, шолмос, Баал-Зэбүүн, Бээлзэбүүл, луу.

Эртэ урдын грек хэлэн

Александр Македонскиин дайнуудай удаа грек хэлэн болбол Дундада далайн зүүн талаар ажаһуудаг арадуудай хоорондоо харилсаха хэлэн болоһон байна. Эртэ урдын еврей болон арам хэлэнүүдһээ Хуушан Хэлсээн грек хэлэн дээрэ оршуулагдаа. Шэнэ Хэлсээн хадаа олон хүнүүдэй уншаха аргатай байхын тула грек хэлэн дээрэ бэшээтэй.

Эртэ урдын еврей хэлэн

Христоосой мүндэлхэһөө урда тээхи 586 ондо Вавилооной баряанда туугдан ошохоһоо урид израильшуудай диилэнхы хубинь энэ хэлэн дээрэ хөөрэлдэдэг байһан юм. Тэрээн дээрэ Хуушан Хэлсээнэй олонхи номууд бэшээтэй, гэбэшье баряанһаа бусаһан еврейнүүдэй олонхинь тэдээндэ түрэл арам хэлэн дээрэ ярилсадаг болоо. Шэнэ Хэлсээнэй бэшэгдэхэ үе сагта еврейнүүд гол түлэб арам хэлэн дээрэ хөөрэлдэдэг, харин ондоо арадтай харилсахадаа, ехэнхи ушарта эртын грек хэлэ хэрэглэдэг байгаа.

Эсооб

Зохид хоншуу үнэртэй ногоон ургамал. Арюудхалгын ёһололой үедэ эсообые уһан гү, али шуһан руу хээд, тэрээгээр хүндэ сүршэдэг байгаа.

Этигэл

Бурханда этигэл, Тэрээнэй хэлэһэн юумэн заатагүй бүтэхэ гэжэ лаб найдал, Бурханай хүсэл бэедээ абалга, Тэрээнэй хэлэһээр бүхы наһаараа ябалга. Шэнэ Хэлсээн соо Иисүүс Христоосто һүзэг гээшэ Тэрэниие Бурхамни болон Абарагшамни гэжэ бэедээ даажа абалга болоно.

Эфес

Бага Азиин баруун эрье дээрэ оршодог, Лидия гэжэ гүрэнэй угаа томо хото. Анханһаа Эфес хадаа грек хото байһан, һүүлээрнь Римэй ударидалга доро ороходоо, Римэй эгээ баян Аси можын түб хото болоһон байна. Эфес Римэй хаанта гүрэнэй соёлой, политикын, экономикын түбүүдэй нэгэн байһан, эртэ урда сагта дэлхэйн долоон гайхамшагуудай нэгэн гэжэ тоологдодог Артемидын ордоноор суурхаһан мүн. Энэ хотодо гол түлэб грегүүд болон эллинизмын үеын Бага Азиин олон ондоо арадууд ажаһуудаг байһан, тиибэшье тэндэ иудейнүүд яһала олоор байгаа, тэдэнэй олонхинь Христоосто һүзэгтэй һэн.

Эфод

Шажанай ёһолол хэхэдээ, санаартанай үмдэдэг хамсыгүй хубсаһан. Жэшээлбэл, Бурханай зарлиг мэдэхын тула энэ хубсаһа үмдэдэг байгаа. Зарга шүүгшэдэй ном соо гэрэй онгонуудтай (терафимуудтай) хамта хэлэгдэнэ – тиихэдээ онгоной хубсаһан тухай хэлэгдэжэ магад.

Эһээгдээгүй хилээмэнэй һайндэр

Еврей литын түрүүшын авиив һарын (ондоо нэрэнь нисаан) 15-һаа 21 болотор тэмдэглэгдэдэг байгаа. Энэ һайндэр Паасхын һүүлээр эхилдэг байһан. Долоон үдэрэй хугасаа соо израильшууд Бурханай тэдэниие Египедһээ яаралтайгаар гаргаһые һанадаг байгаа. Гэртээ эһээбэритэй эдеэ, тиихэдэ эһээбэреэр бариһан хилээмэшье барижа болохогүй. Долоон үдэрэй туршада израильшууд гансал эһээбэригүй хилээмэ эдидэг байгаа. Һайндэрэй түрүүшын болон һүүлшын үдэртэ эгээл хүндэтэй суглаанууд болодог, үргэл хэгдэдэг байгаа. Шэнэ Хэлсээнэй үедэ Паасхын болон Эһээгдээгүй хилээмэнэй һайндэрнүүд нэгэ һайндэр гэжэ тоологдодог байһан гээшэ.

Хабсаралта

Хабсаралта

1. УГ ГАРБАЛ

2. Урданай эхэ бэшэгүү

3. Эртын Палестинын нуга нюруунууд

4. Эртэ урдын оршолон

5. Египедһээ Ханаһаан руу

6. Израилиин обогуудай хоорондо хубаагдаһан Палестина

7. Саул, Давид ба Соломооной хаан оронуудс

8. Израиль болон Иудын хаан оронууд

9. Иисүүс Христоосой үеын Римэй хаан орон

10. Иисүүс Христоосой үеын Палестина

11. Иисүүс Христоосой үеын Иерусалим

12. Иисүүс Христоосой үеын Иерусалимай Һүмын зураг

13. Павел элшэнэй шажан дэлгэрүүлгын түрүүшын аяншалга

14. Павел элшэнэй шажан дэлгэрүүлгынхоёрдохи аяншалга

15. Павел элшэнэй шажан дэлгэрүүлгын гурбадахи аяншалга

16. Павел элшэнэй шажан дэлгэрүүлгын дүрбэдэхи аяншалга (Рим руу аялал)

УГ ГАРБАЛ

Урданай эхэ бэшэгүү

Ленинградай кодекс (Codex Leningradensis), эртын еврей хэлэн дээрэ Хуушан Хэлсээнэй масоредэй эхэ бэшэг, м. э. 1000 оной ойролсоо. Иона лүндэншын Номой хэһэг

Эртын еврей хэлэн дээрэхи Кумраанай эхэ бэшэгүүдэй нэгэн, м. э. Урдахи 100 жэлэй ойролсоо. Исай лүндэншын Номой хэһэг

Септуагинта, эртын грек хэлэн дээрэ Хуушан Хэлсээнэй оршуулга, м. э. 200 оной ойролсоо. Нүүнэй хүбүүн Иисүүсэй Номой хэһэг

52-дохи папирус, эртын грек хэлэн дээрэ Шэнэ Хэлсээнэй манускрипт, м. э. 125 он. Иоаннын дуулгаһан Һайн Мэдээсэлэй хэһэг

Синайн кодекс (Codex Sinaiticus), эртын грек хэлэн дээрэ Шэнэ Хэлсээнэй манускрипт, м. э. 340 оной ойролсоо. Матвейн дуулгаһанҺайн Мэдээсэлэй хэһэг

Эртын Палестинын нуга нюруунууд

Эртэ урдын оршолон

Египедһээ Ханаһаан руу

Израилиин обогуудай хоорондо хубаагдаһан Палестина

Саул, Давид ба Соломооной хаан оронуудс

Израиль болон Иудын хаан оронууд

Иисүүс Христоосой үеын Римэй хаан орон

Иисүүс Христоосой үеын Палестина

Иисүүс Христоосой үеын Иерусалим

Иисүүс Христоосой үеын Иерусалимай Һүмын зураг

Павел элшэнэй шажан дэлгэрүүлгын түрүүшын аяншалга

Павел элшэнэй шажан дэлгэрүүлгынхоёрдохи аяншалга

Павел элшэнэй шажан дэлгэрүүлгын гурбадахи аяншалга

Павел элшэнэй шажан дэлгэрүүлгын дүрбэдэхи аяншалга (Рим руу аялал)

Table of Contents

Библи: Ерэмияа
ИНСТИТУТ ЯЗЫКОЗНАНИЯ РАН
ОРОЛТО ҮГЭ

Ерэмияа

- Ерэмияа лүндэншын ном
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31
- 32
- 33
- 34
- 35
- 36
- 37
- 38
- 39
- 40
- 41
- 42
- 43
- 44
- 45
- 46
- 47
- 48
- 49
- 50
- 51
- 52

Үгэ тайлбарилгын толи

Абаралга, Абарагша
Абраһаам
Агууехэ Ирод хаан
Ада шүдхэр, муу һүлдэ
Алба татагша
Аллилуйя
Амгалан байдалай түлөө үргэл
Анаагшууд
Араам хэлэн
Арбанай нэгэ хуби
Арюудхалга
Арюудхалгын ёһолол
Арюудхаһан хилээмэн, Үргэлэй хилээмэн
Арюун Һүлдэ
Аси
Ассиири
Аха захатан, удамаршад
Ахамад санаартан
Аһароон
Ашэраа
Баал
Баал-Зэбүүн, Бээлзэбүүл
Бага һамган
Болтогой
Буруу номнолтон
Бурхан
Бурханай алдар
Бурханай хүбүүн
Бурханай һүмэ, Һүмэ
Буян хэшэг
Бүреэнүүдэй һайндэр
Бэлгэ отололгын ёһолол
Бэлгэеэ отолуулаагүй хүн
Бэһээр-Шээбэ, худаг
Вавилоон
Гал тама
Галаад
Галилей
Гуулин далай
Гүгэл
Гэгээрүүлһэн гэршэлгэ, Гэршэлгэ
Гэм зэм хүлисэлгын үргэл
Давид
Давидай уг удам, Давидай үри һадаһан
Давидай хото
Дайшалхы тэргэ, морин тэргэ
Дүлгэ тэмдэг
Ева
Египет
Захяа заабари мэдэдэг хүн
Зүблэл
Иерусалим
Израилиин арбан хоёр обог
Израиль
Иисүүс Христоос
Инжир, боди модон
Иордан
Ирод Агрииппа I
Ирод Агрииппа II
Ирод Антипа
Ирод Архелай
Иуда
Иудейнүүд, еврейнүүд
Левидүүд
Ливаан
Лүндэншэн
Майхан һүмэ, Гэршэлгын майхан
Майхангуудай һайндэр
Малхи-Цээдэк
Масаг
Мидиин улас
Моисей
Моолох
Моһааб
Мүргэлэй гэр
Мүргэл, зальбарал
Нангин Бэшэг
Нангин Һүмэ, Нангинай нангин, Хамагай нангин
Нангин, гэгээн
Нинэвээ
Номшо хүн, Хуули заадаг багша
Нүгэл
Нүгэл сагааруулгын үргэл
Олива модоной жэмэс
Оливын тоһон
Онгон
Өөрыгөө Эзэндэ зорюулагшад
Паасха
Перси
Пилишт, пилиштүүд
Понтий Пилат
Псаалманууд
Рим
Римэй хаан
Рэпаиимүүд
Сагаан будаа, Бурханай хилээмэн
Саддукейнүүд
Самари
Санаартан
Санзай
Синай
Сион
Сионой Басаган
Смирнэ
Содом ба Гоморро
Соломоон
Суббото
Сээртэй ба сээргүй
Тайган түшэмэл
Талхан үргэл
Тахилай обоонууд
Тиир ба Сидоон
Тоһо түрхихэ, тоһодохо
Түгэс шатаалта үргэл

Түрүүшын ургаса хуряалгын һайндэр, Табидахи үдэрэй һайндэр

Урим ба туммим
Үзэгдэл
Үнэн шударга
Үргэл үргэлгэ
Үргэлэй хурьган
Үргэлэй шэрээ, тахилай шэрээ
Үреэхэ, юрөөхэ
Үхэлэй орон
Фараон, Египедэй хаан
Фарисейнүүд
Хаан түрэ
Халдейшүүд
Ханаһаан
Хараал
Херүүб, херүүбүүд
Хиннээрэт нуур
Хорээб
Хотон хүреэн
Христоос шажантан
Хуушан Хэлсээн
Хүн түрэлтэнэй Хүбүүн
Хэлсээн
Хэлсээнэй ханза
Хэмоош
Хэрмоон хада
Хэрээһэн
Һайн дуранай үргэл
Һайн Мэдээсэл
Һургаал
Һүзэглэгшэдэй бүлгэм
Һүмэ, Эзэнэй нангин Үргөө
Һэлхэ үбшэн
Шаналха, гэмээ мэдэрхэ
Шолмос
Шухуурга
Шэнгэн зүйлөөр үргэл
Шэнэ Хэлсээн
Эдоом
Эдээмэй сэсэрлиг, Бурханай сэсэрлиг
Эзэн
Эзэнэй хилэнсэгтэ үдэр
Элеон хада
Эллгээмэл, Бурханай элшэ
Элшэн
Эрлиг, шолмос
Эртэ урдын грек хэлэн
Эртэ урдын еврей хэлэн
Эсооб
Этигэл
Эфес
Эфод
Эһээгдээгүй хилээмэнэй һайндэр

Хабсаралта

- УГ ГАРБАЛ
- Урданай эхэ бэшэгүү
- Эртын Палестинын нуга нюруунууд
- Эртэ урдын оршолон
- Египедһээ Ханаһаан руу

- Израилиин обогуудай хоорондо хубаагдаһан Палестина

- Саул, Давид ба Соломооной хаан оронуудс
- Израиль болон Иудын хаан оронууд
- Иисүүс Христоосой үеын Римэй хаан орон
- Иисүүс Христоосой үеын Палестина
- Иисүүс Христоосой үеын Иерусалим

- Иисүүс Христоосой үеын Иерусалимай Һүмын зураг

- Павел элшэнэй шажан дэлгэрүүлгын түрүүшын аяншалга

- Павел элшэнэй шажан дэлгэрүүлгынхоёрдохи аяншалга

- Павел элшэнэй шажан дэлгэрүүлгын гурбадахи аяншалга

- Павел элшэнэй шажан дэлгэрүүлгын дүрбэдэхи аяншалга (Рим руу аялал)